Terza lezione sul genitivo Ripasso della lezione precedente Correzione del compito a coppie Nuovi argomenti Esercizio di traduzione Ripasso della lezione precedente • Elenca almeno 5 gruppi di aggettivi o verbi che reggono il genitivo 1. 2. 3. 4. 5. 6. ? ? ? ? ? ? GENITIVO SOGGETTIVO E OGGETTIVO FUNZIONE DI SPECIFICAZIONE E APPARTENENZA EPESEGETICO FUNZIONE DI … ?? QUALITà PERTINENZA FUNZIONE DI OGGETTO CON AGGETTIVI VERBI DI PRIVAZIONE ETà Completare lo schema ABBONDANZA, MANCANZA, PRIVAZIONE VERBO PARTECIPAZIONE ED ESCLUSIONE VERBI E AGGETTIVI DI DOMINIO SOMIGLIANZA E DISSIMIGLIANZA COSTRUTTI VERBALI GENITIVO SOGGETTIVO E OGGETTIVO FUNZIONE DI SPECIFICAZIONE E APPARTENENZA EPESEGETICO causa/gratia POSSESSO FUNZIONE PARTITIVA QUALITà PERTINENZA FUNZIONE DI RELAZIONE CON AGGETTIVI FUNZIONE DI OGGETTO VERBI DI MEMORIA MISURA DESIDERIO, PASSIONE, INTERESSE, AVVERSIONE VERBI DI PRIVAZIONE ETà ABBONDANZA, MANCANZA, PRIVAZIONE VERBO POTIOR PARTECIPAZIONE ED ESCLUSIONE VERBI E AGGETTIVI DI DOMINIO Classificazione secondo Flocchini CONOSCENZA, IGNORANZA, ESPERIENZA… SOMIGLIANZA E DISSIMIGLIANZA COSTRUTTI VERBALI Domande di ripasso (sulla prima lezione) • Il genitivo dei pronomi personali è soggettivo o oggettivo? E quello degli aggettivi possessivi? • Quale funzione logica ha il genitivo con causa? • Cosa significa l’espressione ad Vestae? • Cosa significa meum est? • Che funzione logica ha il genitivo nell’espressione satis eloquentiae? Domande di ripasso (sulla seconda lezione) • Fai un paio di esempi di aggettivi che indicano: – – – – Desiderio, passione… Abbondanza Partecipazione ed esclusione Conoscenza • Fai un paio di esempi di verbi che indicano: – Memoria – Privazione • Cosa significa: Caesar potitus est rerum? Versione • Come si traduce quidam? • Quale caso regge il verbo utor? Quibus dicebat Ut mos est Ut obiceret uti Versione • Come si traduce quidam? • Quale caso regge il verbo utor? abducebat Quibus dicebat Illa dixit Se velle Ut mos est Qui liberaverunt esse Ut obiceret uti Compito CONCLUDERE LA VERSIONE PAG. 169 FLOCCHINI VOL.3 – Ripassa la coniugazione di memini e di recordor – Es. 6a] frasi 2, 3, 4, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 4) a quale modo appartengono le voci verbali muta, crede, obliviscere? 7) c’è una prolessi o un nesso relativo? Che valore ha l’ablativo assoluto? 9) Che tipo di subordinata è quella che dipende dal verbo peto? 11) Che tipo di pronome è quis che segue particelle come ne? 12) Che modo e tempo è pulsus esse? GENITIVO SOGGETTIVO E OGGETTIVO FUNZIONE DI SPECIFICAZIONE E APPARTENENZA FUNZIONE PARTITIVA FUNZIONE DI RELAZIONE Inserite gli esempi di verbi cercandoli tra le pagine 297299 FUNZIONE DI OGGETTO con verbi VERBI DI STIMA COSTRUTTI VERBALI VERBI DI ACCUSA, CONDANNA e ASSOLUZIONE Accusa: … Condanna: … Assoluzione: … … VERBI DI INTERESSE VERBI IMPERSONALI GENITIVO SOGGETTIVO E OGGETTIVO FUNZIONE DI SPECIFICAZIONE E APPARTENENZA FUNZIONE PARTITIVA FUNZIONE DI RELAZIONE Altre funzioni nella classificazione secondo Flocchini FUNZIONE DI OGGETTO con verbi VERBI DI STIMA COSTRUTTI VERBALI VERBI DI ACCUSA, CONDANNA e ASSOLUZIONE VERBI DI INTERESSE VERBI IMPERSONALI Aestimo Accuso, insimulo, arguo, arcesso… REFERT MISERET Puto Damno, condamno, convinco… INTEREST PAENITET Habeo Absolvo PIGET Duco PUDET Facio TAEDET … Completate la tabella relativa ai costrutti alternativi GENITIVO DI … STIMA ACCUSA E CONDANNA SI Può AVERE ANCHE… Costrutti alternativi GENITIVO DI … SI Può AVERE ANCHE… STIMA ABLATIVO DI PREZZO PRO NIHILO ACCUSA E CONDANNA COMPLEMENTO DI COLPA: DE + ABLATIVO COMLEMENTO DI PENA: ABLATIVO (MA DAMNARE CAPITIS) Genitivo con interest e refert In latino preletterario, forse: *Mea res fert … = Il mio interesse porta… (cioè: Mi interessa…) In latino arcaico: Mea refert… E per analogia: Mea interest… Sua, eius refert/interest… Sottolineate la persona a cui interessa nelle frasi di esempio • • • • • • • • Civium hoc interest. Interest omnium recte facere. Quis est cuius intersit hanc legem manere? Non refert quam multos libros habeas. Nostra interest. Omnium nostrum interest. Mea magni interest te ut videam. Caesar dicere solitum (esse) ferunt non tam sua quam rei publicae interesse ut salvus esset. Come è espressa la cosa che interessa nelle frasi di esempio? • • • • • • • • Civium hoc interest. Interest omnium recte facere. Quis est cuius intersit hanc legem manere? Non refert quam multos libros habeas. Nostra interest. Omnium nostrum interest. Mea magni interest te ut videam. Caesar dicere solitum (esse) ferunt non tam sua quam rei publicae interesse ut salvus esset. Genitivo con i verbi impersonali: associa i significati italiani ai verbi latini MISERET VERGOGNARSI PAENITET ANNOIARSI PIGET DISPIACERSI PUDET PENTIRSI TAEDET AVERE MISERICORDIA, COMPASSIONE Genitivo con i verbi impersonali: associa i significati italiani ai verbi latini MISERET VERGOGNARSI PAENITET ANNOIARSI PIGET DISPIACERSI PUDET PENTIRSI TAEDET AVERE MISERICORDIA, COMPASSIONE Perché li chiamiamo impersonali? • Me meorum factorum atque consiliorum numquam paenitebit. • Te neque hominum neque deorum pudet. • Ego plane video fore ut inimicos tuos paeniteat intemperantiae suae. • Scelerum et contumeliarum omnium finis sit; quorum Sullam non paenitet. • Non est mirandum si vos paenitebit. Come è espressa la persona che prova il sentimento? • Me meorum factorum atque consiliorum numquam paenitebit. • Te neque hominum neque deorum pudet. • Ego plane video fore ut inimicos tuos paeniteat intemperantiae suae. • Scelerum et contumeliarum omnium finis sit; quorum Sullam non paenitet. • Non est mirandum si vos paenitebit. Che cosa esprime il genitivo? • Me meorum factorum atque consiliorum numquam paenitebit. • Te neque hominum neque deorum pudet. • Ego plane video fore ut inimicos tuos paeniteat intemperantiae suae. • Scelerum et contumeliarum omnium finis sit; quorum Sullam non paenitet. • Non est mirandum si vos paenitebit. Per ricapitolare Verbi Persona che prova il sentimento Cosa che suscita il sentimento Per ricapitolare Verbi Persona che prova il sentimento Cosa che suscita il sentimento MISERET PAENITET PIGET PUDET TAEDET ACCUSATIVO • GENITIVO •NOMINATIVO/ACCUSATIVO SE è UN PRONOME NEUTRO Esercizio 9 pag. 170 GENITIVO SOGGETTIVO E OGGETTIVO EPESEGETICO causa/gratia FUNZIONE DI SPECIFICAZIONE E APPARTENENZA FUNZIONE PARTITIVA FUNZIONE DI RELAZIONE QUALITà PERTINENZA CON AGGETTIVI FUNZIONE DI OGGETTO VERBI DI MEMORIA COSTRUTTI VERBALI VERBI DI STIMA VERBI DI ACCUSA, CONDANNA e ASSOLUZIONE VERBI DI INTERESSE VERBI IMPERSONALI MISURA DESIDERIO, PASSIONE, INTERESSE, AVVERSIONE VERBI DI PRIVAZIONE Aestimo Accuso, insimulo, arguo, arcesso… INTEREST MISERET ETà ABBONDANZA, MANCANZA, PRIVAZIONE VERBO POTIOR Puto Damno, condamno, convinco… REFERT PAENITET PARTECIPAZIONE ED ESCLUSIONE VERBI E AGGETTIVI DI DOMINIO Habeo Absolvo PIGET CONOSCENZA, IGNORANZA, ESPERIENZA… Duco PUDET SOMIGLIANZA E DISSIMIGLIANZA Facio TAEDET Primo periodo della versione 1 pag. 171 Primo periodo della versione 1 pag. 171 Dionysius dedit Cum videret Se superari Qua deveheretur Secondo periodo Secondo periodo Heraclides perfugit expulsus Qui fuerat Postquam pervenit Quarto periodo Quarto periodo Profectus est fretus munitus Ad oppognandum munitum COMPITO • Studiare tutta la parte di grammatica relativa al genitivo • Tradurre la seconda parte della versione pag. 172