zercladur 2015 | accents nr. 2 ACCENTS nr. 2 zercladur 2015 annada 6 radio | televisiun | multimedia | www.rtr.ch In recept: canedels da paun cun charn pagina 4 Chadaina da fortuna engraziel per la solidaritad pagina 9 Per «Input» va RTR fin a Tokyo pagina 11 Dieta naziunala da la SRG SSR a Cuira pagina 22 «Allegra, co poss jau gidar?» Durant in di da lavur respundan nossas damas dal retschaviment a tschients telefons, salidan numerusas persunas, na perdan mai la survista e restan tar tut quai er anc adina calmas. (ea) Igl è quasi sco dad ina contri- ch’il Radio Rumantsch n’è betg ra- buziun da radio u da televisiun: dio SRF, e betg d’emblidar ils nu- quai che resta a nus il meglier en merus giavischs spezials che ve- memoria è l’emprima e la davosa gnan da tut las etaschas da la cha- frasa, l’emprim e l’ultim maletg. sa RTR. Quai vala da raschun era per la vusch che salida al telefon u la Buna luna e gnerva da fier fatscha che dat il bainvegni al Persunas che visitan nossa chasa retschaviment da RTR. Las incum- ston sa fermar avant la maisa dal bensas èn multifaras: tschertgar retschaviment. Là vegnan ellas collegas en chasa, dar scleriment beneventadas ubain dad Anna He- davart il program da radio e televi- lena Cavelti ubain da Maia Just. El- siun, sa stgisar, sche la moderatu- las duas èn nossas damas dal ra ha emess il fauss titel da musica retschaviment, nossas telefoni- per la gratulaziun, nudar empu- stas. Gia dapi blers onns han ellas staziuns da DCs e DVDs, explitgar (cuntinuaziun pag. 2) Editorial Cartas da visita Las duas damas al retschaviment da RTR: Anna Helena Cavelti e Maia Just. carta da visita per in’interpresa. bers activs da la SRG.R èn «cartas far nossa lavur cun persvasiun, Perquai deditgain nus l’artitgel da visita» da nossa chasa. Gist en lain dar avertamain scleriment da- principal da quests Ac- temps ch’il service public vart Sch’ins arriva sco giast tar RTR è il cents er a nossa grondiusa da la SRG SSR e sias uni- tschertgar activamain il barat cun retschaviment l’emprim contact. squadra tads d’interpresa vegn di- noss partenari il pli prezius: noss Sch’ins telefona a RTR è – savens ment. scutà a moda cuntraversa, public. – il retschaviment l’emprim con- Dentant: betg mo las per- en temps che la societad In cordial grazia fitg a tut las «car- tact. Quant impurtant ch’in tal em- sunas al retschaviment èn dumonda rendaquint da- tas da visita» da RTR. Ed in cordial prim contact è savain nus tuts: dal «cartas da visita» da RTR. vart il diever da las taxas grazia fitg a tuttas e tuts che su- bainvegni en l’ustaria, en l’hotel, Tut las collavuraturas e tut da radio e televisiun, è ina stegnan RTR en ina moda u l’autra. en bancas u biros da viadi. In salid ils collavuraturs ed era las com- carta da visita professiunala ed amiaivel ed in surrir è la meglra membras activas ed ils commem- amiaivla indispensabla. Lain pia dal retschavi- nossa incumbensa e Buna lectura giavischa Ladina Heimgartner 2 zecladur 2015 | accents nr. 2 «Allegra, co poss jau gidar?» (cuntinuaziun da pag. 1) tica prenda suramaun ed ils colle- guardar ina giada l’emna, adina la Ils onns èn passads. RTR ha midà gas han puspè ina giada emblidà sonda a las 17:45. chasa ed il dumber da collavuratu- la controlla da tut quels e da tut d’infurmar, sch’els lavuran oz en Bunamain 20 onns pli tard ha Maia ras e collavuraturs è creschì sin quai che passa l’entrada principala chasa u betg. Just da Cuira, oriunda da Veulden, actualmain 170. Er il program da prendì plaz davos il vaider dal radio ed il temp d’emissiun dal Te- da nossa chasa da medias. Ed ellas adempleschan lur lavur a moda e Ils onns passan retschaviment en la Via dal teater lesguard n’èn betg pli ils medems maniera suverana, cun inschign e L’onn che Anna Helena Cavelti da 1. Il dumber da collavuraturas e sco il 1984 ed il 2003, cura che scharm individual. Las premissas Sagogn ha cumenzà sia lavur sco collavuraturs era creschì sin 90 ed Anna Helena Cavelti e Maia Just principalas per sa fatschentar di secretaria dal program aveva RTR il temp d’emissiun quotidian dal han gì lur emprim di da lavur tar per di cun tantas persunas èn bain bun 30 collavuraturas e collavura- Radio Rumantsch sin 6 uras, il Te- RTR. la buna luna e la gnerva da fier ch’i turs e fascheva mintga di var 2 lesgaurd vegniva emess mintga la- dovra mintgatant, cura che la hec- uras radio, il Telesguard pudev’ins vurdi a las 18:45. Tgi vegn – tgi mida Curdin Albin (*1984) ha schweiz Presse AG ed ils ultims 7 matura a la scola chantunala a Cu- Pascal cumenzà l’entschatta onns tar las Ovras electricas da la ira e studegia actualmain a las Uni- cumenza l’entschatta da matg 2015 sco re- citad da Turitg (EWZ), medema- versitads da Berna e Basilea. da settember 2015 sco dactur main en il sectur dal marketing. da novitads online. El vegn da Mu- * * Tuor (*1985) collavuratur tecnic Ladina Schena-Zanetti (100%). El vegn da stér, ha fatg il gimnasi a la scola Ivo Orlik (*1993) cu- (*1976) cumenza l’en- Breil, ha fatg l’emprendissadi sco claustrala e lura il master a l’Uni- menza l’avust 2015 sco tschatta da settember electronist da multimedia e la- versitad da Turitg. Sper il studi ha moderatur dal Radio 2015 sco moderatura vurà tar differentas firmas en il el lavurà tar differentas firmas. Rumantsch. El vegn da dal Radio Rumantsch. sectur da multimedia/audio/vi- Rabius ed ha fatg l’em- Ella vegn da Sent, ha fatg la scola Gian Claudio Caprez prendissadi mercantil. Questa stad d’administraziun (Verkehrs- und (*1978) cumenza l’en- terminescha el la matura profes- Verwaltungsschule) a Brig e lura la Oceana Galmarini, re- tschatta da fanadur siunala. Dapi l’avust 2014 è el mo- scola spezialisada superiura da tu- dactura dal battaporta, 2015 sco responsabel deratur da l’emissiun Sapperlot tar rissem a Samedan. Ultra da quai ha cumplettescha la squa- dal stab program. El Radio Südostschweiz. ella acquistà il certificat federal sco dra da moderaziun dal spezialista da relaziuns publicas Minisguard. * vegn da Zuoz, ha fatg la scola da * deo. * commerzi cun la matura profes- Luisa Cadonau (*1992) ed il diplom sco organisatura da Armon Schlegel moderescha il Mi- siunala al Lyceum Alpinum Zuoz fa in praticum tar ils re- sport e d’events da l’Academia En- nisguard anc enfin la stad 2015. ed acquistà il diplom d’assistent da porters dal Radio Ru- giadina. Dapi il 2008 lavura ella tar * marketing e communicaziun. El ha mantsch Grischun Vacanzas sco assistenta Cordial bainvegni, buna midada e dal product management. blera satisfacziun en la nova da l’avust lavurà differents onns en il sectur 2015 fin il schaner dal marketing tar la Südost- 2016. Ella vegn da Vuorz, ha fatg la * plazza. RTR AVRA PERSPECTIVAS Abunai las plazzas libras sin www.rtr.ch/plazzas 3 zercladur 2015 | accents nr. 2 «Insatge cun medias» Far films, moderar en il radio, scriver in blog e crear paginas d’internet – adina dapli giuvenils sa sentan attratgs da quest mund. (pb) Pertge betg far insatge en questa direcziun, far insatge cun medias e sch’i sa lascha cumbinar cun il rumantsch – tant meglier! RTR è l’adressa per realisar quest siemi e lasuenter è era l’interess da vegnir a fufragnar e lavurar en nossa chasa da medias fitg grond. Per pussibilitar in emprim contact cun il mund da medias organisescha RTR duas giadas ad onn in workshop, il lavuratori «Far me- Els han gì mirveglias co quai è da far «insatge cun medias»: Madlaina Gritti, Curdin Caduff, Dominic Pohle, dias». Durant in di survegnan per- Orlando Cadonau, Ciril Spescha e Damaris Manetsch. sunas interessadas ultra d’in input teoretic en il schurnalissem nas lavurà per l’emprima giada l’assistenta dentala che tschertga sa, forsa entupain nus ina u l’au- era la pussaivladad da far ina gia- sco schurnalistas e schurnalists ina nova sfida professiunala. tra in bel di forsa sco schurnalista da ina contribuziun da radio u in da radio e multimedia. Igl è stà ina Suenter in di retschertgar, redi- tar RTR? pitschen film. gruppa fitg motivada e multifara ger, filmar e preschentar texts ed che sa cumponiva da l’emprendi- istorgias al microfon e davant la Il proxim lavuratori «Far medias» Ina nova sfida st da 18 onns, dal student da con- camera è l’idea da far «insatge ha lieu ils 21 da november 2015 Sonda, ils 9 da matg, han 6 persu- strucziun da maschinas fin tar cun medias» sa concretisada. E tgi (vesair l’inserat pagina 8). Visitas da la Finlanda El è il Roger de Weck da la Finlanda: Lauri Kivinen, CEO dad Yle, il radio e la televisiun publica finlandaisa. El ha in’abitaziun da vacanzas ad Arosa ed avant che turnar a chasa suenter las vacanzas da skis ha el fatg l’avrigl passà ina visita a RTR. (lh) En chasa ha el fatg dumondas digena da var 90’000 – 120’000 per- davart il rumantsch, la derasaziun sunas che viva en il nord da la Fin- da noss programs e la situaziun po- landa, da la Norvegia, da la Svezia e litica da las medias en Svizra. Lauri da la Russia. Declerar co che Yle fa Kivinen ha natiralmain era raquin- programs per las duas minoritads tà dad Yle e da las sfidas da sia in- saja pli simpel «sur place» ha ditg terpresa. Er en Finlanda vivan mi- Lauri Kivinen – ed envidà sponta- noritads linguisticas: 6% dals Fin- namain da vegnir a far la cuntravi- landais discurran svedais, dasperas sita a Helsinki. datti anc ils Sams, ina minoritad in- Barat d’ideas tranter Ladina Heimgartner e Lauri Kivinen da la Finlanda. 4 zecladur 2015 | accents nr. 2 Bun appetit! Canedels da paun cun charn (rtr) Na, quai n’è betg stà in spass da la partiziun logistica da Niculina d’avrigl! L’emprim d’avrigl a las Pitsch cun la cuschiniera Heidi Sut- Tenor in recept da la mamma da Heidi 12:00 eran tut las sutgas en nossa ter, la scheffa da nossa cafetaria. (per ca. 10 canedels) cafetaria occupadas. Per tgirar la Tant per ses canedels da spinat e cumpagnia ha RTR envidà collavu- chaschiel sco era per quels da paun 250 g paun alv dal di avant: tagliar quaderins fins raturas e collavuraturs ad in gentar. cun charn ha ella merità almain 10 150 g charn fimentada: tagliar quadrins (salsizs/schambun criv fimen- Responsabel per quel è stà il team stailas da Michelin. tà/langeghers/salami) ca. 1 tschadun farina ca. 40 g peterschigl ca. 40 g tschagugliuns Maschadar tut en ina gronda cuppa Evtl. agiunscher ina presa sal, dentant betg necessari damai ch’il paun e la charn han avunda sal 2-3 ovs ½ dl latg Sbatter cun il sbattin Metter tut en la cuppa e maschadar uschia ch’i dat ina pasta lucca. Far pront ina cuppa cun aua ed in grond crivel. Bagnar ils mauns en l’aua, far cullas betg memia grondas e metter ils canedels en il crivel. Far buglir aua en ina chazzetta. Cura che l’aua buglia metter las cullas cun il crivel sur l’aua e cuvrir la chazzetta cun in viertgel. Coier a vapur ca. 12 minutas. Controllar, sch’ils canedels èn cotgs: chatschar ina furtgetta fin entamez in canedel. Prender ora la furtgetta e tegnair cunter ils lefs. Sche la furtgetta è fitg chauda èn ils canedels cotgs. Prender la chazzetta davent da la platta. Far ina schuppa da verdura e servir quella ensemen cun ils canedels. Heidi Sutter cun ses famus canedels che han gustà grondius. Ins po era mangiar ils canedels be cun salata. Ina surpraisa dultscha (rtr) In regal da Nadal tut spezial gieu Kikeri6 dal Radio Rumantsch. ha RTR pudì far l’onn passà a Jo- Ed ussa, mez onn pli tard, ha Jovi- vita Bonetti, la Tujetschina che ta Bonetti prendì la via sur il Pass viva dapi onns ad Andermatt/Ur- da l’Alpsu è fatg ina visita a RTR a sera. Ils 20 da december ha ella Cuira. E sco Vus vesais sin la foto numnadamain gudagnà cun 501 n’è ella betg vegnida cun mauns lottarias il pli grond jackpot dal vits. Grazia fitg! RTR en l’internet: www.rtr.ch 5 zercladur 2015 | accents nr. 2 Impressum editura : Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, 7002 Cuira gremi editorial : Ladina Heimgartner (lh), Erwin Ardüser (ea), Esther Bigliel ( eb ), Johann Clopath ( jc ) gremi redacziunal : Patrick Alig (pa), Erwin Ardüser (ea), Bernard Bearth ( bb ), Esther Bigliel ( eb ), Johann Clopath ( jc ), Tamara Deflorin (td), Armin Gruber ( ag ), Ladina Heimgartner (lh), Daniel Wasescha ( dw ) per questa ediziun han era collavurà : Elin Batista, Prisca Bigliel (pb), Uorschla Campell (uc), Anna Caprez (ac), Claudia Cathomen, Giusep Giuanin Decurtins (ggd), Tamara Deflorin (td), Isabel Jäger (ij), Mirco Manetsch (mm), Alexi Monn, Paula Nay, Gian Ramming, René Spescha (rs), Mariano Tschuor (mt), Flavio Tuor (ft), Beni Vigne (bv) Il team victur dal Regi Grischun: Luca Laube, Sara Hauschild, Stefanie Hablützel, Silvio Liechti e Pius Kessler. grafica e cumposiziun : Johann Clopath correctorat : Lia Rumantscha stampa : Somedia Production, Cuira Gratulaziun al «Regionaljournal Graubünden» ed a Curdin Fliri (rtr) Il team dal schurnal regiunal ch’era nominà cun ses film «betunar lia las duas parts da la Val Tamina. Grischun da SRF ha gudagnà il en las autezzas» ha stuì suttacum- La lavur vi da questa punt è dentant «Swiss Press Award» en la catego- ber a Raphael Amrein, il redactur da mo insatge per lavurers senza stur- ria radio. Quai per ina seria da radio, «Schweiz aktuell» da SRF, che ha nizi. Il lieu da lavur sa chatta num- nua ch’els han purtretà a moda cri- gudagnà il «Swiss Press Award» en nadamain 200 meters sur il fund da tica e tuttina cun umor ils candidats la categoria film. Per il Telesguard la val. per in sez en la regenza grischuna dals 22 da december 2014 aveva Il premi da la fundaziun Reinhardt en rollas nunusitadas. Curdin Fliri realisà ina reportascha von Graffenried è vegnì surdà ils 15 Il Radiotelevisiun cun purtrets spectaculars da la con- d’avrigl a Berna en preschientscha Svizra Rumantscha Curdin Fliri strucziun da la punt ad artg che col- dal cusseglier federal Alain Berset. redactur da datas da publicaziun : 4 giadas l’onn ( 1-3 / 1-6 / 1-9 / 1-12 ) ediziun : 3’300 exemplars contact : accents @ rtr.ch, Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, Via da Masans 2, 7002 Cuira tel. 081 255 75 75 Gugent resguardain nus Voss giavischs per ulteriurs abunaments, midadas d’adressa, euv. Tge vegn insumma archivà tar RTR? Ussa duessi esser cler! L’archivara l’archiv. Lura fissan ils archivs ex- vanta e co pudess ins utilisar quel- u l’archivari n’è betg il lavurant so- plodids gia daditg, era sch’els èn pli la anc ina giada? Quella selecziun litari cun capuza e tonsura en las e pli mo digitals – pia en la rait. Era vegn fatga da la partiziun d+a en- catacumbas da RTR ed el na scriva quella n’ha betg spazi ad infinitum. semen cun las producentas ed ils era betg pli cun plima e tinta. Den- producents che han la meglra sur- tant avant ch’entrar pli fitg en quai vista da las contribuziuns che van che l’archivari ha da scriver, qua 1000 segns da l’archiv l’infurmaziun tge ch’el archive- Il material selecziunà survegn in scha. Tar RTR è quai pli u main era sin : www.rtr.ch/accents Stampa | ID: 53466-1502-1003 di per di al radio u en la televisiun. numer ed in titel e va lura en l’ar- cler, i vegn archivà emissiuns e Perquai hai num selecziunar quai chiv – però betg senza era vegnir contribuziuns da radio, televisiun ch’ins vul propi archivar e ponde- documentà – ma dapli da quai en e novissimamain era quai che rar bain tge metter en salv. Per far ils proxims Accents. vegn emess online. Ma betg tut quai datti criteris pli u main clers quai che las schurnalistas ed ils sco per exempel: è l’infurmaziun Alexi Monn, schurnalists produceschan va en impurtanta, interessanta, rele- responsabel d+a 6 zecladur 2015 | accents nr. 2 Exclusiv per dunnas Cun 75 dunnas dad en total 170 collavuraturas e collavuraturs è la squadra da RTR equilibrada bain. (uc) En il program lavuran circa tut- fitg animada: tge ha l’egualitad da tina bleras schurnalistas sco schur- far cun sexissem? Cura è ina contri- nalists. Quasi inevitabel è il fatg buziun da radio u televisiun sexisti- ch’ils umens domineschan tar la ca? Tge sa jau far – tge ston auters tecnica e las dunnas tar l’admini- far per cuntanscher l’egualitad? straziun. Las funcziuns da manar Tant da la vart da las dunnas sco tar RTR èn occupadas oz per 2/3 dals umens hai dà en chasa RTR re- dad umens e per 1/3 da dunnas. acziuns sin questa emprima occur- Quai vul RTR – ed insumma la SRG renza: las dunnas vulan dapli – ils SSR – meglierar ils proxims onns. umens han mirveglias e fitg paucs Cun occurrenzas spezialas vul la di- sa sentan exclus. rectura Ladina Heimgartner sensi- Cler è gia ussa che per l’ultima oc- bilisar las dunnas da RTR, animar currenza il 2015 en connex cun ellas da reflectar l’atgna situaziun questa tematica s’avran las portas en il mund da lavur, la vita persuna- per tuttas e tuts. Ils 27 d’october re- la ed en las medias. 25 dunnas èn ferescha Silke Redolfi, manadra da s’inscuntradas il matg per tadlar il l’archiv grischun per la cultura da referat «Frauen sind anders – las dunnas, davart l’istorgia da las Silvia Hofmann, manadra dal post da stab per l’egualitad da las wirklich?». La discussiun è stada dunnas en noss chantun. schanzas dal chantun Grischun, ha referì en chasa RTR. 14-06-2015 Votaziun LRTV Interpresas pitschnas (fin 500 000.– svieuta) Tge sa mida? èn deliberadas La concurrenza Tge è „politbox«? o o o in’app da quiz da la SRG SSR ina nova emissiun da la Televisiun Rumantsch in’app per telechargiar films da la Televisiun Rumantscha Premis: 2x 100.- francs da CeDe.ch Interpresas cun ina svieuta tranter 500 000.– ed 1 milliun pajan mo pli 400.– ERPRES NT I A Interpresas cun bleras filialas profiteschan damai ch’ellas pajan mo ina giada PI TSC HNA Trametta tia resposta fin ils 4 da fanadur 2015 a: [email protected] u a RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha Accents Via da Masans 2, 7002 Cuira Il victur da la davosa concurrenza: Curdin Fliri, Scharons 7 zercladur 2015 | accents nr. 2 ExpoMilano – datlas, Al Bano e kilometers Durant l’emprima emna da l’exposiziun mundiala han ils dus correspundents engiadinais da RTR Anna Caprez ed Armon Schlegel rapportà di per di da Milaun. (ac) Suenter la preavertura da È tut pront? l’exposiziun mundiala sin l’impo- L’emprima fin d’emna cun bun santa «Piazza Duomo» entamez 200’000 visitaders per di ha cu- Milaun han ils organisaturs - mal- menzà bain, malgrà ch’ins aveva fatg quint cun dapli glieud causa ch’ils Talians avevan liber il Di da Dapli da l’ExpoMilano la lavur. Il respect da demonstraziuns e cravals ed era tscherts dubis che tut na fiss anc betg pront dal tut per l’avertura, èn segir era stads motivs ch’ina visita a l’Expo- Las reportaschas e fotos en Milano ils emprims dis n’è betg connex cun l’ExpoMilano – in- stada in punct fix en l’agenda dals clus in diari, discurs, contribu- Milanais. ziuns da radio e televisiun sco Da tut ils 54 pavigliuns sin l’areal er in’entira Marella – chatt’ins dad 1,1 km2 na vegn ins betg da sin rtr.ch/dossiers. rapportar. La purschida è vasta e las distanzas èn lungas. «Il Decumano» – la via principala da l’Ex- grà tut las difficultads - pudì avrir poMilano – ha ina lunghezza da l’ExpoMilano punctualmain l’em- stgars 2 km, uschia ch’ins fa a pe prim da matg 2015. Entant ch’ils ina pluna kilometers. Tenor il pe- ins han festegià l’avertura cun in dometer dad Armon han ils dus re- grond act festiv en l’amfiteater dacturs fatg mintga di tranter 10 e cun pleds, chant ed ina furmaziun 16 kilometers. La redactura ed il redactur engiadinais Anna Caprez ed Armon Schlegel. «tricolore» sur ils chaus vi, hai dà Internaziunalitad vivida però la solita resposta: nus n’es- fitg lungas en l’Italia, cun pazien- cravals e demoliziuns en la citad Ils inscunters cun glieud da tut il san betg autorisads da dar in’in- za e perseveranza hai per il solit da Milaun. mund èn numerus, savens datti tervista. Las vias birocraticas èn tuttina funcziunà. d’aviuns che ha tratg las colurs dal Uschia hai er adina puspè dà discurs pli lungs en ils differents pavigliuns cun emploiads e represchentants da las 145 naziuns preschentas a l’ExpoMilano. Be per cas ha er il chantadur talian Al Bano Carrisi cruschà la via dad Anna, uschia ch’ella ha pudì rapportar davart l’inscunter spontan cun in «promi». Cuntents, ma magari era stracs èn ils dus redacturs finalmain turnads suenter lur segiurn ventiraivel en l’Italia cun bleras impressiuns, numerus maletgs e novas experientschas. In beduin dal Catar declera a la redactura pertge ch’ins avess da Er il chantadur Al Bano Carrisi ha dà mangiar mintga di datlas. pled e fatg al Radio Rumantsch. 8 zecladur 2015 | accents nr. 2 LA Suisse n’existe pas – emprovas d’avischinar las quatter regiuns da la Svizra En Svizra franzosa strusch insatgi ch’enconuscha Polo Hofer. Stephan Klapproth e nossa Isabella Wieland n’èn ni en il Tessin ni en Svizra franzosa propi promis. (rs) E viceversa è quai il medem! Svizra, ma dad intensivar e da pro- Enconuschais Vus il num d’ina mover la collavuraziun e la cha- preschentadra u d’in preschenta- pientscha vicendaivla tranter las der da las novitads da la RSI? regiuns. Ma per esser correct: i n’è Ubain in chantadur u ina chanta- sa chapescha betg uschia ch’i na dura da la Svizra franzosa? E co vegn fatg nagut per la collavura- statti cun ils nums da las emis- ziun interregiunala. I dat per siuns da televisiun da noss colle- exempel mintg’onn emissiuns e gas da la Svizra franzosa u talia- projects communabels da las re- na? Cun auters pleds: «LA Suisse dacziuns da musica, l’emissiun da n’existe pas». LA Svizra na datti l’emprim d’avust, i dat diversas betg. Anc betg. La Svizra, quai èn collavuraziuns sco per exempel las quatter regiuns linguisticas ch’en- serias davart la Crusch Cotschna conuschan ina l’autra mo minimal- CICC, «Landfrauenküche», copro- main. 4 regiuns, 4 culturas, 4 ra- ducziuns tar films dramatics e se- dios, 4 televisiuns e 4 linguatgs. rias-web. E menziunar pon ins er il Cler: ils differents linguatgs na fa- project «Die Schweizer» che la SRG ciliteschan betg la chapientscha e SSR e las 4 regiuns linguisticas la collavuraziun tranter las re- han realisà avant dus onns, in giuns. Betg tuts na chapeschan las project che vegn cuntinuà l’onn trais autras linguas, per blers è gia che vegn. René Spescha, coproducent interregiunal da RTR. ina lingua estra mintgatant memia bler. Tgi è Julien Victor? Ma i dat anc in grond potenzial da Svizra rumantscha forsa sa legrar Emil Steinberger. E viceversa. Anc Intensivar la collavuraziun collavuraziun e cun quai er in po- d’emprender il quest atun vegni a dar pliras seri- La SRG SSR ha perquai creà l’onn tenzial da sinergias ed automati- chantautur Julien Victor, la Svizra as-web cun tematicas «svizras», passà ina gruppa da coproducents camain in’avischinaziun da las tudestga il comicher Yann Lam- per part realisadas da la nova interregiunals. Quella gruppa n’ha mentalitads da las differentas re- biel, la Svizra franzosa la chanta- gruppa dals coproducents interre- betg l’incumbensa dad unir la giuns linguisticas. Ed uschia po la dura Ursina e la Svizra taliana giunals. Giubileums da fatschenta Partenzas Fin da matg 2015 Zercladur 2015 Flurina Cajochen Daniel Berther – 10 onns Sabrina Hug Fanadur 2015 Fin da fanadur 2015 Flavio Huonder – 20 onns Martin Cantieni Margreth Janjöri – 20 onns Barbara Gabriel Aurelia Gaspar-Donoso – 5 onns Niculina Pitsch Avust 2015 Cordiala gratulaziun e grazia fitg Prisca Bundi – 5 onns per la lavur e la fidaivladad. d’enconuscher 9 zercladur 2015 | accents nr. 2 Engraziel per la solidaritad Per gidar las unfrendas dal terratrembel en il Nepal ha la Chadaina da Fortuna organisà ensemen cun la SRG SSR ils 5 da matg 2015 in di naziunal da collecta. (rtr) Er ils Grischuns e las Grischunas èn stads fitg generus. En la centrala da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha a Cuira han collavuraturas e collavuraturs da RTR e persunalitads da la vita publica – p.ex. Jon Domenic Parolini, Christian Rathgeb, uvestg Vitus Huonder, Ueli Caluori, Mario Cavigelli, Pierin Vincenz, Georg Brosi, Barbara Janom Steiner, Urs Marti, Snook, Andy Kollegger ed auters – pudì registrar betg main che 739 cloms da telefon cun ina summa da donaziun da passa 200’000.francs. Ma avant ch’il di d’acziun possia cumenzar èsi d’organisar bler. La coordinatura per la Chadaina da Fortuna en chasa RTR è Claudia Cathomen, ella ch’è uschiglio occupada sco producenta cun l’organisaziun e la coordinaziun da las contribuziuns quotidianas Ils «voluntaris» Mario Cavigelli, cusseglier guvernativ dal Grischun, e Pierin Vincenz, directur Banca Raiffei- dal Radio Rumantsch. sen Svizra, han sustenì la coordinatura Claudia Cathomen durant il di d’acziun. 18 uras per la Chadaina da Fortuna Tut cumenza adina cun la decisiun. curta vista? L’emprim che jau attent al di da solidaritad e rappor- sa. E quai è tenor mai era gartegià Ed apaina ch’igl è cler ch’i dat in di fatsch è ir tras la chasa RTR cun tar da quel. questa giada fitg bain. L’atmosfera da solidaritad da la Chadaina da mia glista vita d’in collavuratur tar Fortuna cumenza la maschina ad l’auter cun la dumonda: «Cura poss Da las 6:00 fin a 24:00 ch’els han pudì vegnir a gidar e fan ir, questa giada a favur da las un- jau nudar tai sin la glista?» Paralle- Durant il di d’acziun hai num esser endament da gea puspè dumandar frendas en il Nepal: guardar ch’in- lamain cumenz jau a telefonar a preschenta durant 18 uras: bene- els la proxima giada che la Chadai- satgi surpiglia mes servetschs da persunas prominentas da la politi- ventar introducir na da Fortuna organisescha in di lavur, coordinar las lavurs, far in ca, da la cultura, da l’economia, dal quels ed ils collavuraturs da RTR en d’acziun. Quai fasch jau gugent! E trailer per il radio ed il punct il pli sport e da la musica per «envidar» il servetsch al telefon e da biro, in- grazia fitg per l’agid e per las dona- impurtant: tschertgar voluntaris els a gidar. In entir di telefonesch furmar audituras ed auditurs en il ziuns! Jau telefonesch segir puspè per il servetsch da telefon. 18 uras jau fin che jau hai ensemen «mes» Radio Rumantsch, communitgar a chaschun dal proxim di da solida- cun 3 lingias da telefon ed in ser- 18 promis ed avunda voluntaris da mintg’ura il stan actual dals daners ritad da la Chadaina da Fortuna. vetsch da biro: quai dat 72 uras da RTR. E sper quai sa sviluppescha er rimnads a Genevra, dar infurma- lavur cun fin 72 voluntaris. il concept per nossas emissiuns da ziuns ed intervistas als collegas da Claudia Cathomen, era enorm buna, blers engrazian prominents, radio. E sa chapescha vom jau era radio SRF e la finala era procurar coordinatura RTR per ils dis Cura avais temp? tar ils responsabels dal Telesguard per buna luna e guardar che tuts d’acziun da la Chadaina da Co organisar tantas persunas a e dal Minisguard, er els duain far giajan cun in bun sentiment a cha- Fortuna 10 zecladur 2015 | accents nr. 2 DAB+ - il radio digital dal futur Il radio digital DAB+ gia l’onn 1999 per incumbensa dal (Digital Audio Broadca- Cussegl federal. Il medem han fatg sting) è il meglier radio. finamira da questa nova e moderna Per noss auditurs da la tecnologia digitala pli effizienta è da Bassa è quai en mintga ziun d’UUC/UKW. Derasà vegn il ra- Il radio digital fa or da mintga program in meglier program: cas uschia. dio digital tras l’aria, uschia na dovri • il Radio Rumantsch pon ins recepir er en la Bassa ni cabel ni satellit, mabain in recep- • recepziun senza disturbis: qualitad da tun d’emprima classa, nagin era blers auters pajais europeics. La remplazzar a lunga vista la recep- Ils avantatgs da DAB+ ramurar tur per DAB+. Tals apparats èn pur(td) Cun in radio da DAB+ èsi pussai- tabels e lubeschan la recepziun mo- • infurmaziuns supplementaras cun text e maletg vel da tadlar Radio Rumantsch en bila. Il radio digital è pia in radio per • diever simpel: tschertga automatica da l’emettur, i n’è betg pli ne- l’entira Svizra, da Genevra fin a Son la stiva, la cuschina, l’auto tant sco Gagl, mobil, senza disturbis ed en per la stalla. Sin la fiera datti divers qualitad excellenta. models da radio digitals per mintga La Svizra ha introducì il radio digital bursa e mintga situaziun da la vita. cessari da tschertgar frequenzas • gronda offerta da programs multifara Prest dus milliuns radios digitals en Svizra Il dumber dals apparats digitals crescha ad in crescher. Il motiv principal per quest svilup è la multifariadad dals programs ed ina meglra recepziun. (rtr) Il 2006 devi sulettamain Svizra radund 380’000 apparats turas ed auditurs tadlar ozendi La finamira è quella da derasar en 15’000 apparats da quest gener e da radio DAB+ ed a la fin da l’onn passa 60 emetturs da DAB+. Tgi noss pajais a partir dal 2020 ils la recepziun digitala en l’auto n’e- devi en las chasadas ed en ils autos che posseda in radio digital ha programs da radio sulettamain en ra anc insumma nagin tema. Il prest dus milliuns radios digitals. uschia er il grond avantatg da pu- furma digitala e principalmain sur dumber dals radios digitals en Ils ultims onns n’è però betg mo dair tadlar il program dal Radio DAB+. Il pli tard il 2024 duess lura Svizra crescha dentant onn per s’augmentada la paletta dals appa- Rumantsch en l’entira Svizra, e l’ultim emettur UUC/UKW vegnì onn. Uschia èn per exempel ve- rats, mabain era l’offerta dals pro- quai independentamain da la rait prendì da la rait. gnids vendids l’onn passà en grams. Tut tenor regiun pon audi- da cabel u da l’internet. Daventai ami da RTR sin 11 zercladur 2015 | accents nr. 2 Il curtin zoologic televisiv Guardar, cumparegliar e crititgar. Senza vardads absolutas, ma en in spiert ch’ina participanta ha purtà sin il punct schend: «We didn’t fail we just found another way to do it wrong». Quai è stà «Input», l’occurenza annuala da las televisiuns dal dretg public. Quasi 1000 represchentantas e re- guardar e preschentar programs e preschentads da passa 40 pajais vegnir a savair cun tge formats èn s’entupads il matg durant che tschintg dis a Tokyo per barattar ubain tge formats che auters reali- experientschas, discutar svilups e seschan cun success. difficultads, ma oravant tut per Era la SRG SSR, ed uschia era RTR, auters experimenteschan, Gian Ramming, schefredactur da RTR. nizzegia quest inscunter per sa la- Cretta, suicidi e discriminaziun en schar infurmar davart novs trends differentas furmas en programs e formats sin la fiera da televisiun. per il public da 30+. La polluziun da l’ambient era preschenta en La televisiun en il web programs tant per il public giuven Il svilup da las medias occupa tut sco per ils trenta plus. Tge che ils emetturs da televisiun sin quest mund. Tuts sa sfadian da seguir il public che sa mova pli e pli en la rait. Perquai vegn il terren crossmedial e multimedial explorà cun fantasia, inschign e gronds budgets, cun adina dapli success, dentant anc senza in resultat im- E qua anc in auter bonmot che jau hai nudà durant mes temp en il Giapun: N’offenda betg il futur cun memia blers plans (Don’t insult the future by plans). posant. Projects clers e survesaivels chattan per il mument anc la pli gronda accoglientscha tar il pu- tuna a prima vista plitost pesant e blic. Ils auturs e producents dals deprimint, è però vegnì realisà en gronds projects èn dentant per- furma fitg divertenta. Mes favurit: svadids che quai vegn a sa midar e ina cumedia israeliana (VIP u Ish pretendan ch’ils Hashuv Meod) che gioga cun cli- emetturs finanzieschian gia oz lur schés e demascrescha in sexissem visiuns ed ideas, quai quasi sco in- latent. Spiertus, piztgant e diver- vestiziun en l’avegnir. Curt: nagin tent. Sco il nord da l’Europa ha era n’ha fin ussa chattà la furmla ma- l’Israel auturs da serias extraordi- gica, crossmedia e multimedia èn naris. amez la fasa da pionier. Tut quai è mo ina part da quai ch’è u giavischan vegni preschentà a Tokyo. Da ve- Sch’i va per l’existenza sair tut è impussibel. Uschia che Tematicamain senza fin, en spe- mias constataziuns sa basan su- zial talas che han ina dimensiun lettamain sin quai che jau hai pudì existenziala: jau hai vesì pro- guardar. «Input» è anc bler dapli. grams per uffants e giuvenils che Gian Ramming, tractan d’amur, abort e mobbing. schefredactur RTR 12 zecladur 2015 | accents nr. 2 Radio Rumantsch – ivettas per las vacanzas Ils 6 da fanadur fin ils 23 d’avust Mia vita – mia musica Mia vita – mia musica, mintga sonda sicists contemporans furma il vial conuschents/as en noss chantun da Smoke on the water, Lady in black, suenter las 9:00 (rep. mesemna suen- da tun d’ina regiun, sia istorgia, ils cumpilar per il Radio Rumantsch Michelle u forsa era Fiesta Mexica- ter las 20:00 ubain sco podcast sin contacts e sias caracteristicas. in’ura cun lur recumandaziuns mu- na, Azzurro u Blau blüht der En- rtr.ch). Marella – per suns e champagna, sicalas da la sparta dal jazz. Las mintga dumengia suenter las 9:00 duas redacturas dal Magazin da cul- (rep. gievgia suenter las 20:00 ubain tura, Astrid Alexandre ed Esther sco podcast sin rtr.ch). Berther, vegnan gugent a sa laschar * zian. Mintgin ha sias atgnas chanzuns che sveglian regurdientschas, che furman quasi il soundtrack da Marella – per suns e champagna sia vita. L’emprima LP, la chanzun Co tuni, sche in pastur solitari da la da l’emprim bitsch, il hit da stad du- Sardegna dechanta sia amur, tge rant las emprimas vacanzas senza fils musicals s’entretschan en l’Africa dal Nord u tge instruments Il Magazin da cultura ha il jazz da saxofons, trumbettas, cuntra- ils geniturs, l’emprim concert ubain la chanzun da nozzas. aud’ins en la musica dal Languedoc. Il swing u il dixieland? U plitost il la- da cultura vegn uschia a dar svung Durant la stad preschenta il Radio La Marella va durant la stad en viadi tin jazz u l’acid jazz? Tgenin stil da e swing a la stad! Rumantsch empè dal Profil mintga e preschenta differentas regiuns a jazz è il stil preferì dals jazzists ru- Magazin da cultura, mintga sonda sonda in purtret musical, ina persu- travers lur musica da folk. Questa mantschs e grischuns? Il Magazin suenter las 11:00 (rep. glindesdi suen- na raquinta sia vita a maun da musica tradiziunala interpretada da cultura dat questa stad la pus- ter las 20:00 ubain sco podcast sin chanzuns. ed arranschada da musicistas e mu- saivladad a jazzists e jazzistas en- rtr.ch). chanzuns cun istorgias, chanzuns surprender da las tschernas. Ellas * vegnan ad accumpagnar audituras ed auditurs tras las uras decoradas bass. Bain pussaivel ch’il Magazin Televisiun Rumantscha – Sas anc? Ils 5 da fanadur fin ils 23 d’avust «Il kino viva uscheditg che las salas dal kino èn stgiras!» Quai aveva ditg il producent da Hollywood celeber Samuel Goldwin. Igl è senz’auter gist che la fabrica da films americana è bunamain il cuntrari da la pitschna e modesta producziun da films rumantschs. Gist perquai ha Arnold Rauch decis da preschentar era quest onn la seria da stad «Sas anc?» or dal bel kino Apollo a Cuira. L’archiv da Radiotelevisiun mantscha Svizra cuntegna Ru- numnada- main bleras surpraisas, films da qualitad, producziuns forsa emblidadas suenter dus u trais decennis – films che valan la paina da vegnir mussads anc in giada. Per la 5avla giada maina Arnold Rauch tras il program da stad da la Televisiun Rumantscha. Exempels: in film da la vatga brina, la vatga da la vatgas. In purtret dubel dals dus artists grischuns la Fabrica da ponn a Trun. Quels d’entrar mintga dumengia per ina Sas anc? – Mintga dumengia a las Silvio Huonder e Bruno Cathomas ed anc plirs films rumantschs pre- mes’uretta en il mund dal cinema! 17:25 sin SRF1 (rep. sonda, a las ch’eran engaschads a Berlin avant schenta Arnold Rauch questa En il pitschen, va quai era per ru- 17:25 ubain sco podcast sin rtr.ch). 20 onns. Ubain l’istorgia e la fin da stad, era per dar la pussaivladad mantsch. 13 zercladur 2015 | accents nr. 2 Questa premiera ma steva fitg a cor RTR ha envidà ils 29 d’avrigl a la premiera dal film «Nós somos todos uma família» a Puntraschigna. Grond plaschair hai jau cunzunt gì cura che jau hai vis las emprimas fatschas enconuschentas. Il kino Rex a Puntraschigna era emplenì quasi dal tuttafatg, principalmain cun Portugais da la regiun e lura natiralmain cun ils protagonists dal film realisà da Ruedi Bruderer. Nus ans avain salidà sco sche nus ans enconuschessan gia dapi onns. Gea, jau stoss conceder: questa premiera ma steva fitg a cor, gist perquai ch’era jau hai ragischs portugaisas, e da dastgar manar tras questa sairada era per mai ina zunt grond’onur. In curt discurs è restà a mai en memoria; quel cun Max de Jesus Almeida – in dals protagonists dal film. El è vegnì tar mai ed ha ditg: «Ti paras d’esser gnervusa. Quai na stos ti betg esser». Sa legran d’ina premiera grategiada: Oscar Knapp, president SRG.R, Daniel Cardoso, president Uniun dals Suenter ha el mussà sin la sala Portugais en l’Engiadin’Ota, Elin Batista, moderatura TR e Ruedi Bruderer, autur dal film. plaina e m’ha ditg: «Nus essan qua tranter nus – tranter famiglia. Damai prenda pacific. I na dat nagi- ta. Ils blers s’engaschan ed em- grond plaschair che RTR è s’inte- na raschun d’esser gnervusa». provan da gidar in l’auter nua ch’i ressà ed ha realisà in film davart va. Quai cumpiglia era las scolas, lur cuminanza. Ina bella saira en Nós somos uma grande família ils patruns e convischins. Durant in’atmosfera agreabla che ma stat l’apero era il film il tema principal, en memoria per adina. Ina gronda famiglia, gea jau crai sco era las istorgias persunalas exact cun quests pleds pon ins de- d’inqual preschent e lur expe- Elin Batista, moderatura scriver il meglier questa cumi- rientschas cun persunas oriundas Televisiun Rumantscha nanza portugaisa en l’Engiadin’O- dal Portugal. Ils Portugais han gì Directamain al film: Genziana d’Argento per «Resuns» (rtr) Al 63. Trento film festival en jau abitesch, è rumantsch anc pli Il film è vegnì realisà en copro- montano, e al contempo danno l’Italia è il film «Resuns» d’Aline Su- exotic che chinais u arab. Per mai è ducziun cun RTR, RTS, RSI e SRF. voce a un numero di persone inna- ter e Céline Carridroit vegnì premià l’origin da quest linguatg mia tatta, sco meglier film documentar (me- la tatta da tredesch biadis, renuma- Motivaziun da la giuria: rità lessicale della lingua romancia. diometraggio). Il film ch’è stà da ve- da per sia frisura. Duas genera- Abbiamo ammirato questo film per Essi dimostrano con eloquenza sair il favrer 2013 en ils Cuntrasts ziuns pli tard sun jau creschida si il suo modo delicato di trattare un come la morte di una lingua non da la Televisiun Rumantscha è in cun il medem linguatg en la Svizra argomento importante: la minaccia rappresenti semplicemente una viadi tras la cuntrada grischuna ed franzosa al Lai da Genevra. Qua della scomparsa di una lingua. An- perdita sul piano linguistico. Si ils dialects rumantschs. Ma el è era n’era il rumantsch betg pli il lin- che se il romancio è una delle quat- tratta piuttosto della distruzione in inscunter cun umans che discur- guatg dal vitg mabain il linguatg da tro lingue svizzere ufficiali, viene di un particolare modo di vedere, di ran oz quest linguatg, mintgin en la famiglia, che jau e mes frars parlato solo in un numero limitato pensare e di sentire, con la cui sia moda e maniera. duvravan mintgatant sco linguatg di valli isolate. Le registe mettono estinzione una parte del mondo Aline Suter: «A Genevra, nua che secret». in mostra la bellezza del paesaggio scompare per sempre. morate della musicalità e particola- 14 zecladur 2015 | accents nr. 2 Play RTR - la purschida digitala cun videos ed emissiuns da la Svizra rumantscha RTR Radiotelevisiun Svizra Ru- tablet e telefonin u era sin laptop blem ed i na fa era betg da basegn Profil, il Magazin da cultura ed era mantscha tegna quint dal svilup e e computer. Quai adina nua e cura d’esser gist da las dretgas uras a las emissiuns da musica sco l’Artg porscha la pussaivladad da guar- ch’il public vul. Manchentar in’e- chasa davant la televisiun u il ra- musical, l’Instrumentala ubain il dar las emissiuns ed ils videos sin missiun sin SRF n’è pia nagin pro- dio. La purschida Play RTR po vegnir telechargiada sco app ubain sco versiun da desktop sin il computer. Telechargiar l’app gratuitamain Android: Google Play Adina – cura e nua ch’il public vul iPhone: App Store Play RTR porscha tut las emissiuns da la Televisiun Ru- Sound-check. Alura è l’entira pur- mantscha (Cuntrasts, Telesguard, schida audiovisuala da RTR di- Minisguard), ils videos da la re- sponibla, nua e cura ch’il public dacziun da Battaporta ed era vi- vul. deos che RTR producescha exclusaivel da navigar en differents Suttitels tudestgs – deutsche Untertitel menus, tschertgar emissiuns te- Da nov pon era persunas che na nor data, guardar ils pli novs vi- chapeschan betg rumantsch guar- deos ed ils videos ch’èn vegnids dar las emissiun da RTR cun sutti- guardads il pli savens. tels. La versiun da computer En in proxim pass vegnan er www.rtr.ch/play porscha la pus- agiuntadas las emissiuns da radio saivladad d’activar ils suttitels – sco per exempel la Marella, il tudestgs. sivamain mo per la rait. Igl è pus- Nus avain plaschair da Vossa visita (rtr) Onn per onn visitan numerusas gruppas, uniuns, firmas e scolas la chasa RTR. Uschia han era commembers da la gruppa d’agid a sasez per persunas tschorvas e cun impediment da vesida dal Grischun «anderssehen.ch» fatg diever da questa purschida e visità ils 29 d’avrigl la chasa RTR (foto). Tant per ils participants da la visita sco era per ils guids da RTR è quai stà in’experientscha tut speziala. Vulais vus visitar RTR cun vossa uniun u firma? Infurmaziuns ed il formular d’annunzia chattais vus sin nossa pagina d’internet rtr.ch en la rubrica «Interpresa». 15 zercladur 2015 | accents nr. 2 #politbox – l’aventura electorala da la SRG SSR en la rait Las aventurieras ed ils aventuriers vegnan da tut la Svizra. Lur aventura sa numna politbox ed è l’offerta resch nova da la SRG SSR per las elecziuns federalas dals 18 d’october 2015. (ij) Els ed ellas èn schurnalistas e schurnalists da RTS, RSI, RTR, SRF e SWI che lavuran ensemen e fan quasi tut sezs: moderar, rapportar, filmar, montar, far reschia e publitgar. Dapi in’emna è Adrian Camartin, correspundent da RTR en chasa federala, in dals aventuriers da la politbox che tgira durant sis mais il project naziunal da la SRG SSR. L’intent da quel è da promover e svegliar il gust dals giuvens per las elecziuns federalas da quest atun. Quai fa il project en emprima lingia là, nua che quest public è, numnadamain en la rait, e cun in med ch’è bun dad entusiasmar: in gieu da quiz. Tut è politica e ti es l’expert! Passa 11’000 users han sa laschà persvader gia l’emprima emna da Adrian Camartin (cun microfon) a chaschun da la premiera da la turnea tras la Svizra che ha cumenza en la l’intent dal quiz ch’è uschè simpel citad bilingua da Friburg. (foto: © SRF/Severin Nowacki) sco attractiv: vegnir pli furber cun giugar. Il quiz pussibilitescha quai sin diesch champs tematics cun, #politbox vegn tar tai! «Ussa po il viadi cumenzar per mund virtual da l’app e quel real enfin oz, 360 dumondas da diffe- L’app da quiz è sin via – e quai en il propi!» di Adrian Camartin che ha dal public. E dad ir enturn cun la rents livels. Ina da las lavurs da la vair senn dal pled. Mintga duas debutà quel di sco talk-master live tecnica, di Adrian Camartin, gea, là redacziun naziunala è da stgaffir emnas sa metta la redacziun na- d’ina discussiun davart la plurilin- hajan els da la redacziun anc po- mintg’emna novas dumondas e ziunala numnadamain en viadi guitad en la rait. La visita sin la tenzial – nagin problem, l’aventura d’uschia interessar ils users betg cun ses camper per visitar in lieu Place Georges Python amez la ci- #politbox ha pir cumenzà. mo per in’emna, mabain per il svizzer. Ils 13 da matg è stada a tad haja pussibilità da sa scuntrar Tut ils detagls dal project politbox temp fin a las elecziuns federalas. Friburg la premiera. Las redactu- cun glieud e da stgaffir uschia la sin www.rtr.ch/dossiers en la ru- ras ed ils redacturs han dà tut: cumbinaziun, il ’link’, tranter il brica «Elecziuns». LA QUALIFICAZIUN PER IL CAMPIUNADI EUROPEIC LIVE TAR RTR LITUANIA – SVIZRA dumengia, ils 14-06-2015, a las 20:45, video-livestream cun commentari rumantsch sin rtr.ch 16 zecladur 2015 | accents nr. 2 RTR a l’Open Air Lumnezia 2015 – ils concerts e las istorgias In dals pli fidaivels visitaders da l’Open Air Lumnezia è segir l’entschatta RTR. Dapi l’emprima ediziun essan nus da la partida e 2015. purtain ils concerts live or da la val da la glisch tar noss public a chasa. a l’OA Lumnezia dis daventa dal pitschen vitg da Degen ina citad plain fans da musica. Igl è adina puspè interessant d’udir Cura ch’ils blers dorman co ch’ils giuvens abitants da la citad Noss public a chasa auda ultra dals concerts era co che la giuvna band (mm) D’in pitschen festival da mu- semen cun il festival. Ed uschia è rumantscha Polyphone sa senta sica è daventà ils davos 31 onns in era RTR quest onn gia la gievgia avant il concert e sch’il viadi a De- dals gronds en Svizra. Mo era nus saira da la partida, cura che bands gen è stà in’aventura per la band fa- essan sa sviluppads vinavant en- giuvnas musa Mando Diao da la Svezia. Per 4 regiunalas dattan RTR live da l’OA Lumnezia Giev., 23-07, a partir da las 20:00 Ven., 24-07, a partir da las 15:00 So., 25-07, a partir da las 14:00 Il program da detagl, galaria da fotos, contribuziuns da radio e videos sin www.battaporta.ch da tendas sa sentan e tge trics ch’els han per restar sitgs durant in urizi. Battaporta è quest onn en lieus, als quals il public n’ha normalmain betg access, rimna las impressiuns da l’areal cura ch’ils blers da nus dorman stagn e bain e guarda sur las spatlas dals musicists e dal persunal. Tut quai è lura da vesair e d’udir a la fin dal festival sin battaporta.ch. Sa chapescha ch’il team da Battaporta è era preschent sin l’areal dal festival e sa legra gia ussa da Cun il team dal Battaporta a l’OA Lumnezia: Elin Batista, Dominik Hardegger, Daniela Derungs, Mirco s’inscuntrar e da discurrer cun vus, Manetsch, Oceana Galmarini e Livio Chistell. cun noss public. L’ovra cumpletta dals Hades Il 1993 n’han ils fans dal rock ru- na dat bain nagins tuns novs dad ur object «must have» per ils fans mantsch betg propi vulì crair la no- els, ma sin il DC «L’ovra» han els che possedan fin uss ils tuns sin cas- vitad: ils Hades termineschan lur reedì tut lur chanzuns ch’èn vegni- settas e plattas. Na, er a quels che carriera! Pia, nagins riffs da ghitar- das registradas x-ina giada. Las n’enconuschan betg propi ils Hades ra selvadis pli, nagins texts socio- chanzuns èn tuttas vegnidas surla- sai jau recumandar quest disc che critics naginas vuradas a moda digitala ed uschia cuntegna ina part da l’istorgia dal chautschas da tgirom e posas da han ins unì l’autenticitad e l’intensi- cumenzament dal rock rumantsch. rock pli. tad dals temps passads cun las no- Uss, 22 onns pli tard, datti puspè vas pussaivladads tecnicas d’ozen- Flavio Tuor, tuns or da la cuschina dals Hades. I di. Il disc dubel n’è betg mo in ulteri- producent musica RTR e cunzunt – 17 zercladur 2015 | accents nr. 2 Cun RTR a la Festa svizra da chant a Meiringen Dals 12 fin ils 21 da zercladur vegn Meiringen ad esser la vitrina dal chant svizzer. La festa sa basa sin tschintg pitgas: concerts spontans, ateliers, chantar davant experts, lieus sonors e concerts festivs. Meiringen tar RTR Radio Rumantsch venderdi: 12-06-15 21:00-22:00 glindesdi: 15-06-15 14:00-15:00 (ggd) En quest connex vul «festa» rils ad esser da la partida: Domat, mardi: 16-06-15 19:00-20:00 (rep. me.14:00) era dir: sa recrear e sa legrar dal Engiadina Bassa, Falera, Laax, Ligia venderdi: 19-06-15 21:00-22:00 chant e passentar quest grond eve- Grischa, Lumnezia, Samedan, Sur- dumengia: 21-06-15 14:00-15:00 (rep. gli.14:00) niment svizzer cun glieud da la me- ses, Val Müstair e Zuoz. Sonda saira, mardi: 23-06-15 19:00-20:00 (rep. me.14:00) dema pasta. 415 chors cun 12’000 ils 13 da zercladur, envida RTR ad chantaduras e chantadurs vegnan a in grond concert rumantsch cun ils Televisiun Rumantscha dar a la festa la vaira «nota». Da trais chors da vallada Ligia Grischa, Ils trais gronds chors virils rumantschs - in film davart lur istorgia, il fu- quels vegnan 20 dal Grischun, 12 da Lumnezia e Surses. RTR registre- tur intschert, las preschentaziuns durant la festa e la fascinaziun da quels èn rumantschs. Ultra dals scha tut las producziuns da chant e chantar en in chor viril. chors maschadads da Surrein e da la Televisiun Rumantscha filme- dumengia: 21-06-2015, 17:25 sin SRF 1 Trin vegnan ils suandants chors vi- scha il grond concert rumantsch. mesemna: 24-06-2105, 08:30, 09:30 e 12:50 sin SRF info (rep.) sonda : 27-06-2015, 17:10 sin SRF 1 (rep.) www.rtr.ch L’entir concert dals trais chors virils rumantschs pon ins guardar e tadlar sin rtr.ch a partir dals 16-06-2015. Gion Antoni Derungs – «In dals noss» Ils 6 da settember pudess il cumponist Gion Antoni Derungs, mort il 2012, festivar ses 80avel anniversari. Per commemorar la persuna e l’ovra han lieu en il decurs da l’onn numerus concerts. (ea) «In dals noss» - en Svizra ru- En l’archiv da musica da RTR Radio- mantscha è questa formulaziun qua- televisiun Svizra Rumantscha na si da chapir sco ina distincziun. Quest chattain nus betg main che 1’633 registraziuns dal cumponist lumnezian, naschì l’onn 1935 a Vella. Las Infurmaziuns en connex cun ils registraziuns èn vegnidas fatgas dal concerts durant l’onn giubilar 1957 fin il 2012. Sias chanzuns chat- sin www.gionantoniderungs.ch tain nus en il repertori da prest tut ils st èn segir sias operas rumantschas. Antoni Derungs èn archivadas e per- chors rumantschs, da blers chors gri- RTR, respectivamain la SRG SSR, petnisadas en l’archiv da musica dal schuns ed era da quels che ston l’em- han sustegnì e promovì la realisa- Radio Rumantsch. Ed uschia contri- titel da respect na survegn betg prim forsa guardar duas giadas tge ziun da questas ovras («Il cerchel buescha era RTR ch’il relasch musi- mintgin. Gion Antoni Derungs tutga- linguatg ch’els chantan insumma. magic», primaudiziun il 1986; «Il se- cal da «noss» Gion Antoni chatta va tar il tschertgel dals onurads. El In dals puncts culminants en la colla- miader», 1996; «Tredeschin», 2004). quasi di per di la via en las ureglias da era «in dals noss». vuraziun tranter RTR ed il cumponi- Fitg bleras cumposiziuns da Gion las audituras e dals auditurs. 18 zecladur 2015 | accents nr. 2 «Online first» – il futur ha cumenzà stersas Ins pudess pensar che la discussiun saja atgnamain antiquada, e tuttina ha RTR envidà ad in barat d’experientscha davart «l’ov e la giaglina». (ea) Na, la discussiun al podium, che ha gì lieu ils 14 d’avrigl en chasa RTR, n’è betg stada da natira filosofica. La tematica è fitg actuala e muventa en spezial ils responsabels da las chasas da medias sin l’entir mund. Sut il titel «Online first – schanzas e sfidas da l’internet per las medias» è vegnì discutà davart las experientschas che las trais chasas da medias Engadiner Post/Posta Ladina, Belgischer Rundfunk e RTR han fatg e fan dapi ch’els han a disposiziun l’internet per distribuir cuntegns. L’ov da Columbus Retschertgas mussan ch’il consum d’infurmaziuns, il consum da las medias, crescha vinavant. Tenor ils experts vegn en spezial il maletg muventà (video) a gudagnar sin donn e Il smartphone drov’ins per fotografar, s’infurmar e mintgatant era per telefonar. cust da cuntegns audio (radio) e print (gasetta). uschè spert che l’infurmaziun è siun. Per il schefredactur da la gaset- emprima lingia la gasetta. Curt e bun: Per ils dus represchentants da las avant maun vegn ella plazzada sin la ta regiunala sa preschenta la situa- sch’ils ins crain d’avair chattà l’ov da medias electronicas che han parti- pagina d’internet, e pir suenter datti ziun – almain actualmain – anc in Columbus, èn auters anc a la cipà al podium è la chaussa clera: la novitad al radio ubain en la televi- pau auter: el vul ch’il lectur legia en tschertga. 39avel Top Pop Rumantsch – coincidenzas straordinarias Marius e Katja lavuran en la medema fatschenta da pro- sta ozendi per talas aventuras. Ed sco igl ei (that’s the way it is)», ac- ducziun e publicitad a Turitg. Ed in bel di scuvran els ussa chantani ensemen, sur in bel cumpagnads d’in curt intervent da riff da funk concepì en il studio SNOOK, il rappunz ladin. In duo, Aquarium, en duas linguas: «Igl ei anzi, in trio vairamain straordinari. tschertas cuminanzas frappantas. (bv) La derivanza sursilvana. La sica, ha chantà onns or en pliras passiun per il chant. E lura anc in de- gruppas da funk, jazz e hiphop, em- tagl sin ina veglia fotografia da fa- prestond schizunt in pèr tuns exqui- miglia: lur dus tats che gievan a pe- sits a las Liricas Analas. Marius, ch’è stga ensemen en il Rain Anteriur. creschì si en la Bassa, ma chapescha Tut quellas coincidenzas pretendan perfetgamain rumantsch, ha era gia directamain ina cuntinuaziun. Per diversas staziuns da soul e rock da- exempel en furma d’in Top Pop Ru- vos sai e chanta dapi in pèr onns cun mantsch cuminaivel. Katja Wolf e vusch voluminusa en lezza band Marius Deflorin! Tant pli ch’els èn che porta il num ed il bul dal bab pro- tut auter che principiants. Katja, minent: l_mar. Il text da la chanzun ch’è creschida si a Trun ed ha fre- han Katja e Marius gist furnì sezs, quentà ina scolaziun da vusch clas- tematisond il stgars temp ch’als re- Ils protagonists dal nov Top Pop Rumantsch: Katja Wolf e Marius Deflorin. 19 zercladur 2015 | accents nr. 2 Ils 1’000 francs èn davent DA LUNSCH DAVENT – Rumantschs a l’ester Tge manegiais vus, quantas Rumantschas e quants Rumantschs vivan a l’ester? Radiotelevisiun Svizra Rumantscha tschertga els dapi mez favrer. E nus avain gia chattà passa 200 persunas. Tgi che fa in clic sin la charta mundiala interactiva sin rtr.ch/dossier po vesair, tgi che viva nua. RTR ha organisà dus dis d’acziun e ella emprendì d’enconuscher ses um d’entschaiver insatge nov. L’Engia- dad in’emna tematica. RTR finan- las audituras ed ils auditurs han e saja restada là. L’um na saveva dinaisa Sandra Demonti per exem- ziescha ina part dal project, il rest pudì telefonar ed annunziar lur betg pronunziar ses num e perquai pel avra questa stad in ressort da fatsch jau durant mes temp liber en chars che vivan a l’ester. Bleras saja ella dapi lura la Jocyce. L’em- vacanzas ed ina scola da sfunsar en il rom da mia lavur da diplom. Part mammas han raquintà ch’i saja stà prim laschava ella encrescher. Tele- il conturn da Bali. Ella realisescha dal project fa era ina pagina multi- grev da laschar ir lur uffants e ch’el- fonar cun ils chars a Vrin era chare- cun quai ses siemi da la vita. mediala. Questa pagina è la basa per las laschian savens encrescher. La schia e perquai strusch pussaivel. gronda part mantegna dentant bun Oz, bunamain 50 onns pli tard, viva Raquintar online timedia Communication». Jau inter- contact per telefon ed e-mail. Tut en ella en ina citad canadaisa ed ha sa- Per il mument faschain nus da RTR curesch co ch’ins po raquintar tut avain nus survegnì var 80 tele- vens contact cun sia famiglia en Ru- in pitschen casting. 15 persunas in- in’istorgia online cun elements da fons e 50 annunzias per e-mail. In- mantschia. Sco Giusepa Slobogian – tervistain nus lura al Radio Ru- video, texts, fotografias, audio e saquants han er udì a l’ester dal che discurra rumantsch cun in ac- mantsch e da 3 persunas faschain graficas. project ed èn s’annunziads direct tar cent canadais – èn anc blers auters nus in purtret per il Telesguard. RTR. L’Engiadinais Severin Niggli emigrads pervia da l’amur. Auters L’entschatta november emettain Paula Nay, redactura per exempel. El ha fatg in viadi en il motivs èn la lavur u il giavisch nus tut las contribuziuns en il rom Televisiun Rumantscha mia lavur da diplom per il «MAS Mul- Vietnam ed è restà là. Il lain vegl ha adina fascinà el e perquai ha el fundà ina fatschenta e creescha mobiglias, e quai schebain ch’el n’ha mai emprendì da scrinari. Tut tgi che ha annunzià insatgi ni è sez s’annunzià, ha gì la schanza da gudagnar in bon d’ir en vacanzas en la valur da 1’000 francs. L’entschatta matg avain nus tratg la sort. Adula Camichel da S-Chanf ha gì fortuna. Ella aveva annunzià ses figl Reto ch’è coiffeur en l’Africa dal Sid. Istorgias d’amur e da novas entschattas Contactar las persunas per pudair publitgar las datas en l’internet è stà ina gronda lavur. Jau hai tramess blers e-mails, hai telefonà en l’Africa dal Sid, en l’Australia en Canada ed anc en blers auters lieus. Las Rumantschas ed ils Rumantschs han gì plaschair d’udir da lur patria ed han raquintà gugent lur istorgias. La Sursilvana Giusepa Slobogian per exempel ha raquintà ch’ella saja ida cun bunamain 30 onns en ils Stadis Unids per lavurar in onn. Lura haja Paula Nay ha tschertgà e chattà rumantschas e rumantschs sin l’entir mund. 20 zecladur 2015 | accents nr. 2 «Kühe, Käse und 3 Kinder» (rtr) Il zercladur 2013 ha la Tele- vegn la versiun lunga cun il titel (8), Marchet (6) e Jon (3) che pas- els cun lur gidantra Aita, cun 48 visiun Rumantscha mussà il film «Kühe, Käse und 3 Kinder» en ils sentan la stad cun lur geniturs vatgas, 10 portgs, 5 giaglinas, il «Up in the sky» – 3 uffants ad kinos. Il film mussa la vita d’alp Anna Mathis e Riccardo Nesa sin chaun e millieras mustgas. alp» da Susanna Fanzun. Ed ussa or da l’optica dals uffants Braida l’Alp Gün en Stussavgia. Là vivan Las proximas producziuns: 10-06 pre-premiera a Turitg: Riffraff 3 (20:40) La reschissura Susanna Fanzun è preschenta 11-06 premiera a Lucerna: Bourbaki 2 (18:15) La reschissura Susanna Fanzun è preschenta 13-06 producziun speziala a Tschlin: Sala polivalenta (21:00) La reschissura Susanna Fanzun ed ils protagonists dal film èn preschents 15-06 producziun speziala a Bern: Movies 2 (18:30) La reschissura Susanna Fanzun è preschenta Nua e cura ch’ins po guardar il film vesais vus era sin www.3kinder.ch Braida, Marchet e Jon, ils protagonists principals dal film da Susanna Fanzun. 14-06-2015 Votaziun LRTV FESTA D’UFFANTS A LAAX: avant 451.– suenter 400.– IN MUND MAGIC Paraulas e chanzuns per pitschen e grond SONDA DUMENGIA ILS 18 07 2015 ILS 19-07-2015 Il cusunz curaschus 11:00 Il cusunz curaschus 11:00 Dunna Holla 13:00 Sultan e tamazi 13:00 Sultan e tamazi 15:00 Dunna Holla 15:00 Tge sa mida? Tgi è deliberà? chasadas pajan mo pli 400.- francs chasadas che retiran prestaziuns supplementaras da la AVS/AI possessurs da segundas abitaziuns e dimorants durant l’emna pajan sulettamain ina giada cussadentas e cussadents da chasas da tgira persunas che na possedan absolut nagin apparat da recepziun pajan 5 onns nagut (opting out) Dapli sin rtr.ch e liarumantscha.ch 21 zercladur 2015 | accents nr. 2 En memoria Premi schurnalistic SRG.R 2014 per Petra Rothmund Ils 8 d’avrigl ha il Cussegl dal public SRG.R surdà il Premi schurnalistic SRG.R 2014 a Petra Rothmund. Ella è vegnida onurada per ses film «Dal Magic Wood al Action Wood». (SRG.R) schurnalistic postas han lura tut ils commem- austriac ils blocs da gnais en il SRG.R onurescha products schur- Il Premi bers dal cussegl tschernì sco victu- guaud a l’entschatta da la Val Fer- nalistics da la chasa RTR. La giuria ra Petra Rothmund cun il film «Dal rera. El schubregia quels cun amis che consista da tschintg commem- Magic Wood al Action Wood». ed els chattan tschients da lingias bers dal Cussegl dal public SRG.R Il premi è dotà cun CHF 6’000. da bouldrar (raiver senza suga). Da ha tadlà e guardà tut las 30 contritschintg emissiuns e contribu- «Dal Magic Wood al Action Wood» ziuns per il premi. Da questas pro- Avant 15 onns scuvra in raivider buziuns inoltradas e nominà Ettore Tenchio mund. Magic Wood – co els num- (*1915 - †2015) lez temp las pli grevas sin l’entir nan lur paradis – daventa in dals (rtr) L’anteriur cusseglier guverna- pli tiv dal Grischun e cusseglier naziu- enconuschents lieus da bouldrar dal mund. nal è mort ils 27 d’avrigl 2015 en la Il film da Petra Rothmund sa vegliadetgna da bunamain 100 fatschenta cun quest lieu magic, onns en ses dachasa a Cuira. Dapi il cun la fascinaziun dal sport da 1965 è el stà commember dal co- bouldrar e cun la convivenza tran- mité central da la SRG SSR. 1966 ter indigens e turists. El è vegnì daventa el vicepresident e dal 1971 emess l’emprima giada il novem- fin il 1980 presidiescha el quel. ber 2014 en ils Cuntrasts da la Televisiun Rumantscha. Directamain al film: Michael Spescha, president Cdp SRG.R, cun l’autura Petra Rothmund e l'um da camera Roman Schmid. Codes QR – uschia funcziuni Gian Guolf Bardola (*1939 - †2015) (rtr) 1986 è Gian Guolf Bardola vegnì elegì en il cussegl da la CRR – oz SRG.R – ed è stà commember da quel fin il 2008, pia betg main che 22 (rtr) Voss telefonin (smartphone) u Play. Las applicaziuns èn per il solit onns. Sco electroinschigner en tablet sto avair ina camera e sin gratuitas. Lura stuais vus mo anc in’interpresa spezialisada sin tec- l’apparat sto esser installada in’ap- activar l’applicaziun, avisar cun la nologia da radio, ha el adina puspè plicaziun che po decodar ils codes. camera dal telefonin il code e foto- era gì contacts professiunals cun Per ils iPhones chatt’ins talas ap- grafar quel. Suenter s’avra la pagi- RTR. Dapi il 1995 ha Gian Guolf Bar- plicaziuns en l’App Store, per tele- na d’internet e vus pudais guardar dola, burgais da Sent e creschì si a fonins cun Android en il Google u tadlar las contribuziuns. San Murezzan, vivì e lavurà en il Tessin. 22 zecladur 2015 | accents nr. 2 Dieta naziunala da la SRG SSR a Cuira: medias e democrazia Ils 25 da settember ha lieu en l’Auditori da la Banca Chantu- culturals, influenzeschan la vita dal schurnalistica. Il process democratic nala Grischuna a Cuira la dieta naziunala da la SRG SSR singul uman e da la societad insum- en in stadi federativ, multilingual pre- ma. En Svizra vegnan decisiuns poli- tenda ina transparenza schurnalisti- ticas prendidas a moda democratica. ca per contribuir a l’orientaziun ed al davart il tema «La contribuziun da la SRG SSR a la democrazia». La dieta è publica. svilup d’ina atgna opiniun. Gist quai (mt) Ina da las incumbensas principa- Co funcziuna la democrazia? Instruments independents – transparenza schurnalistica las da la SRG SSR è da crear publicitad. La SRG SSR fa quai di per di en ses pro- Cun la separaziun da las pussanzas dals 25 da settember è deditgada a Quai vul dir: metter en evidenza quai grams confurm a la concessiun dal (legislativa, executiva e giudicativa) e questa tematica cumplexa: che curra e passa en in spazi public, Cussegl federal. Quella pretenda cun ils dretgs dal pievel en la demo- • far visibel ed udibel quels process, de- numnadamain ch’ils programs da la crazia directa posseda la Svizra in- quest’incumbensa? clerar els e metter els en in context. SRG SSR contribueschian a la demo- struments che pretendan d’esser de- cumpetenza, en tge qualitad, cun Quai vegn fatg primarmain cun infur- crazia, a la chapientscha da la demo- clerads, interpretads e commentads mar, i suonda l’analisa ed il commen- crazia. L’actur principal d’ina societad adina da nov. Quai è in’incumbensa tari. è la politica. Decisiuns politicas, ch’in- politica, culturala e giuridica cumple- bensa dad auters meds da massa cludan elements economics, socials e xa. Quai è dentant era in’incumbensa en Svizra ed en auters pajais? emprova la SRG SSR da realisar di per di en parts da ses programs. La dieta Co realisescha la SRG SSR Cun tge tge accents? • Sa differenziescha quest’incum- Ils referats Las discussiuns la citad da Rapperswil-Jona, de- La moderaziun Martin Schulz è il president dal En dus panels vulain nur eruir co e putà e commember da suprastan- La dieta vegn moderada dad Isa- parlament da l’Europa, in parla- schebain l’incumbensa dada a la za da la SRG.D da la Svizra Orienta- bella Wieland da RTR e Casper ment elegì democraticamain en 28 SRG SSR vegn realisada: l’emprima la. Selg, correspundent da SRF a Ber- stadis suverans. El enconuscha discussiun è quella cun ils schefre- l’impurtanza d’ina pressa libra ed dacturs da la SRG SSR, cun Tristan Ils exempels independenta per il svilup demo- Brenn da SRF e Gian Ramming da Thomas Isler è in realisatur da retan, il president da la SRG SSR, cratic d’ina naziun. El discurra sur RTR. Ina segunda runda dilucide- films documentars. Ses film «Die ed il facit final fa il directur general da quest tema – sia conferma per- scha la tematica or da l’optica da Demokratie ist los» mussa co che Roger de Weck. sunala avain nus, dentant è la pla- lin, maina las discussiuns. Introducida vegn la dieta da Raymond Lo- nisaziun da sia agenda anc betg L’organisaziun definitiva. La dieta naziunala è in’occurrenza Walter Thurnherr è il secretari ge- da la part instituziunala da la SRG neral dal Departament federal per SSR. Sia regiun rumantscha, num- ambient, traffic, energia e commu- nadamain la SRG SSR Svizra Ru- nicaziun. El lavura maun en maun mantscha cun Oscar Knapp sco cun la scheffa dal departament, president, è vegnida incumbensa- cussegliera federala Doris Leu- da da realisar la dieta 2015. La su- thard. Ses refat porta il titel: Tge prastanza da la SRG.R ha incumbensà Mariano Tschuor d’elavurar, spetga in stadi democratic dals meds da massa? La referenta ed ils dus referents: Sonia Mikich, Walter Thurnherr e organisar e realisar la dieta. La die- Sonia Mikich è caporedactura dal Martin Schulz. ta è publica per in e scadin. L’invit cun il program vegn tra- Westdeutscher Rundfunk (WDR) a Cologna. Avant è ella stada corre- persunas engaschadas en la politi- process democratics vegnan diri- mess proximamain als commem- spundenta a Moscau e Paris. Ella ca ch’èn il medem mument era gids en Svizra, en Frantscha ed en bers da la SRG.R. enconuscha la situaziun en stadis commembras da gremis da la SRG l’Austria. Auters exempels èn tals che pratitgeschan la censura. L’im- SSR: Beatrice Baselgia, presidenta d’emissiuns da las singulas uni- In’annunzia per sa participar è in- purtanza da l’independenza per in communala da Domat, deputada e tads d’interpresa da la SRG SSR, dispensabla: schurnalissem democratic è ses commembra da surpastanza da la per exempel da l’Arena, dals Cun- [email protected] tema. SRG.R ed Erich Zoller, president da trasts e d’autras emissiuns. 23 zercladur 2015 | accents nr. 2 Premi SRG.R - Renconuschientscha per Corina Casanova Per definiziun ei la cancelliera fede- Svizra tudestga. Quei affrunt ha Co- rala el survetsch dalla Confedera- rina Casanova curregiu ladinamain, ziun, pia dalla publicitad helvetica, explicond da vischinas e vischins. Quei schai montscha. els gens da quei ault uffeci federal, Pli che autras communitads base- sia derivonza ro- gnan minoritads, da tgei gener ch’ellas seigien, «Leuchttürme», «herox Il premi 2015 è vegnì surdà ils dil mintgadi». Nus vesin quei a moda 30 da matg a chaschun da la particulara el sport. Mundialmein ei radunanza annuala da la Roger Federer ina persuna d’identi- SRG.R a Turitg. ficaziun per la Svizra. Co havein nus Mariano Tschuor ha fatg la giu plascher dallas medaglias dils at- laudatio per Corina Casanova. lets romontschs als giugs olimpics a Sotschi? Co selegrein nus da mintga pass che Dario Cologna fa? Il medem in che vegn surdaus a quella persu- era en autras spartas e domenas dal- na, che gauda la confidonza d’ina la veta publica: «Quei ei in da nus – majoritad dil parlament federal. Lez quei ei ina da nus». Senza vuler se- elegia. Quell’elecziun entras ils re- patrunar a moda patriarchala ni dal- presentants e las representantas dil la persuna ni da sia lavur, essan nus pievel e dils Cantuns dat a quei uffe- – sco collectiv – zaco loschs ch’ina ci gronda legitimaziun ed alla persu- dallas «nossas» (la veglia Gasetta na il status d’in magistrat. Romontscha scriveva adina «in dils Corina Casanova s’engascha cun perseveranza per la Svizra quadrilin- Perquei sa ei buc esser che la cancel- nos» perquei che la part masculina gua e la visibilitad dal rumantsch. liera federala vegni distinguida cun dominava) ha contonschiu in post da in premi grazia a siu ault uffeci, e relevanza publica. valan aunc adina ils arguments senza buca per la moda e maniera co ella Sco representanta d’ina minoritad ferms, la lavur solida, igl engaschi fi- retscha, denton cun vigur. Discreta- exequescha quei uffeci, mobein gra- lingusitica enconuscha Corina Casa- dau. mein ei sia lavur e siu engaschi: per zia a sia persuna, a sia persunalitad nova era las traplas che sezuppan: Quei distingua Corina Casanova: en la Svizra e sias instituziuns federa- e sias qualitads humanas. Cheu ar- Tgi che surdrova sia apparientscha tut sias scharschas publicas, tier la tivas. E sco perschuadenta Ro- rivein nus al coc: Corina Casanova ad ina minoritad fa naufragi. Nuot ei Crusch cotschna, el parlament, sco montscha, che plaida sursilvan e dat sco persuna romontscha per- mender che d’argumentar en cer- collaboratura persunala dils cusse- vallader a moda excellenta, metta detga da quei patrimoni cultural e chels naziunals cun il fatg che era gliers federals Cotti e Deiss, sco vi- ella en sia lavur politica ed en sias linguistic. Di per di. Con impurtant minoritads hagien lur dretgs. Aunc cecancelliera ed uss sco cancelliera acziuns publicas dapli che mo in ac- che quei ei demuossa il fatg ch’in schi ver sco quei po esser. Sco dunna federala ha ella representau valurs cent romontsch. eminent cusseglier federal, oz en e Romontscha sa Corina Casanova fundamentalas da nossa societad e Cordiala gratulaziun. pensiun en siu da casa a Martigny el che l’egualitad dalla dunna s’agu- da nies stadi: solidaritad, respect, Valleis, haveva taxau a siu temps la menta buca cun declamar quell’evi- toleranza. Ella fa quei senza esser candidatura da Corina Casanova pil denza continuontamein, e la situa- insistenta, denton cun insistenza; post da cancelliera dalla Confedera- ziun dil romontsch semegliura buc ella fa quei senza alzar la vusch, Rapport annual SRG.R e ziun sco ina candidatura dalla cun plonscher e schemer. Na, valer denton cun vusch clara, ella fa quei bilantscha da program RTR 2014 (fotos: Keystone) sepustar ell’emprema Mariano Tschuor Il rapport e la bilantscha èn pu- DAVENTAI COMMEMBER DA LA SRG.R Contribuziun annuala: CHF 20.– per persunas singulas CHF 30.– per uniuns CHF 80.– per persunas giuridicas Dapli sin srgr.ch blitgads sin rtr.ch en la rubrica «Interpresa/Publicaziuns». Tgi che giavischa ina versiun stampada po empustar quella cun trametter in e-mail a l’adressa [email protected] la davosa La cumpagnia vegn adina pli gronda (rtr) Betg main che 23 anteriuras pada tradiziunala dals pensiu- plaschair da vesair che l’attascha- pensiun ora. Grazia fitg ed a re- ed anteriurs collegas èn stads pre- nads RTR. Dad onn tar onn vegn la dadad vers l’anteriur patrun da vair fin il pli tard la primavaira schents ils 23 da mars a la sentu- cumpagnia adina pli gronda ed i fa lavur resta era sur il temp da la proxima. Da sanestra: Beat Lozza (schef gestiun commerziala RTR), Baldina Kobi Cantieni, Barbla Buchli, Antonia Desax, Theo Haas, Lina Adank Viletta, Men Steiner, Clau Solèr, Bernard Cathomas, Edith Hossle, Andreas Joos, Rita Uffer, Pius Paulin (schef tecnica RTR), Giusep Decurtins, Johann Clopath, Richard Cavigelli, Ladina Heimgartner (directura RTR), Jon Manatschal, Niculin Bezzola, Paulina Caduff-Vonmoos, Maria Cadruvi, Esther Simeon, Gion Tschuor, Josefina Gaudenz, Gion Pol Simeon, Ernst Denoth. Gist cumparì Chara Anna, char Armon Jau na sai betg, sche vus avais real isà – dentant: a vus è gartegià insa tge che na gartegia betg mintgadi tar RTR. Era sche nus empruvain adina pusp è. Vus avais creà in’interacziun cun noss public. Quai durant vossa preschientscha a l’Expo a Milaun. Vus laschais far part «voss» amis da Facebook da vossa spassegiada tras l’areal da l’Expo. Ti, Anna, has per exempel dumandà sur Facebook tge pajais che ti duajas visitar sco prox im – e ti has survegnì diversas respostas e propostas. Che quai funcziunescha bain , ha tranter auter era da far cun il fatg che voss «posts», pia vossas fotograf ias e voss commentaris, na vegnan betg publitgads (mo) sin la pagina da Fac eboo k da l’interpresa RTR, mabain era sin voss contos persunals. Pia: graz ia per vossas bellas istorgias si da Milaun e grazia che vus raquintais e promovai s quellas era sin voss chanals da Fac ebook. Gist per ina chasa da medias publica è l’interacziun cun il public insatge dal pli impurtant e prezius. Salids cordials, vossa Ladina Tista Murk (1915 - 1992) è stà ina ferma persunalitad grischuna che ha construì punts aifer la vita culturala ed il moviment rumantsch. Plirs auturs, perditgas dal temp e persunas che s’occupan oz da l’ierta culturala, raquintan en lingua rumantscha e Dunna Anna Caprez & Signur Armon Schlegel RTR Cho d’Punt 47 7503 Samedan tudestga da sias prestaziuns sco schurnalist, scriptur, dramaturg, pionier dal radio e da la televisiun rumantscha e da ses engaschi visiunar sco directur da la Biblioteca populara, oz Bibliomedia. Il cudesch intermediescha in maletg viv e mussa Tista Murk sco persunalitad che marca anc oz la voluntad da sa far valair dals Rumantschs. (35.00 frs. tar la Lia Rumantscha)