zercladur 2015 | accents nr. 2
ACCENTS
nr. 2
zercladur 2015
annada 6
radio | televisiun | multimedia | www.rtr.ch
In recept: canedels da
paun cun charn
pagina 4
Chadaina da fortuna engraziel per la solidaritad
pagina 9
Per «Input» va RTR fin a
Tokyo
pagina 11
Dieta naziunala da la SRG
SSR a Cuira
pagina 22
«Allegra, co
poss jau gidar?»
Durant in di da lavur respundan nossas damas dal retschaviment a tschients telefons, salidan numerusas persunas,
na perdan mai la survista e restan tar tut quai er anc adina
calmas.
(ea) Igl è quasi sco dad ina contri-
ch’il Radio Rumantsch n’è betg ra-
buziun da radio u da televisiun:
dio SRF, e betg d’emblidar ils nu-
quai che resta a nus il meglier en
merus giavischs spezials che ve-
memoria è l’emprima e la davosa
gnan da tut las etaschas da la cha-
frasa, l’emprim e l’ultim maletg.
sa RTR.
Quai vala da raschun era per la
vusch che salida al telefon u la
Buna luna e gnerva da fier
fatscha che dat il bainvegni al
Persunas che visitan nossa chasa
retschaviment da RTR. Las incum-
ston sa fermar avant la maisa dal
bensas èn multifaras: tschertgar
retschaviment. Là vegnan ellas
collegas en chasa, dar scleriment
beneventadas ubain dad Anna He-
davart il program da radio e televi-
lena Cavelti ubain da Maia Just. El-
siun, sa stgisar, sche la moderatu-
las duas èn nossas damas dal
ra ha emess il fauss titel da musica
retschaviment, nossas telefoni-
per la gratulaziun, nudar empu-
stas. Gia dapi blers onns han ellas
staziuns da DCs e DVDs, explitgar
(cuntinuaziun pag. 2)
Editorial
Cartas da visita
Las duas damas al retschaviment da RTR: Anna Helena Cavelti e Maia Just.
carta da visita per in’interpresa.
bers activs da la SRG.R èn «cartas
far nossa lavur cun persvasiun,
Perquai deditgain nus l’artitgel
da visita» da nossa chasa. Gist en
lain dar avertamain scleriment da-
principal da quests Ac-
temps ch’il service public
vart
Sch’ins arriva sco giast tar RTR è il
cents er a nossa grondiusa
da la SRG SSR e sias uni-
tschertgar activamain il barat cun
retschaviment l’emprim contact.
squadra
tads d’interpresa vegn di-
noss partenari il pli prezius: noss
Sch’ins telefona a RTR è – savens
ment.
scutà a moda cuntraversa,
public.
– il retschaviment l’emprim con-
Dentant: betg mo las per-
en temps che la societad
In cordial grazia fitg a tut las «car-
tact. Quant impurtant ch’in tal em-
sunas al retschaviment èn
dumonda rendaquint da-
tas da visita» da RTR. Ed in cordial
prim contact è savain nus tuts: dal
«cartas da visita» da RTR.
vart il diever da las taxas
grazia fitg a tuttas e tuts che su-
bainvegni en l’ustaria, en l’hotel,
Tut las collavuraturas e tut
da radio e televisiun, è ina
stegnan RTR en ina moda u l’autra.
en bancas u biros da viadi. In salid
ils collavuraturs ed era las com-
carta da visita professiunala ed
amiaivel ed in surrir è la meglra
membras activas ed ils commem-
amiaivla indispensabla. Lain pia
dal
retschavi-
nossa
incumbensa
e
Buna lectura giavischa
Ladina Heimgartner
2
zecladur 2015 | accents nr. 2
«Allegra, co poss jau gidar?»
(cuntinuaziun da pag. 1)
tica prenda suramaun ed ils colle-
guardar ina giada l’emna, adina la
Ils onns èn passads. RTR ha midà
gas han puspè ina giada emblidà
sonda a las 17:45.
chasa ed il dumber da collavuratu-
la controlla da tut quels e da tut
d’infurmar, sch’els lavuran oz en
Bunamain 20 onns pli tard ha Maia
ras e collavuraturs è creschì sin
quai che passa l’entrada principala
chasa u betg.
Just da Cuira, oriunda da Veulden,
actualmain 170. Er il program da
prendì plaz davos il vaider dal
radio ed il temp d’emissiun dal Te-
da nossa chasa da medias. Ed ellas
adempleschan lur lavur a moda e
Ils onns passan
retschaviment en la Via dal teater
lesguard n’èn betg pli ils medems
maniera suverana, cun inschign e
L’onn che Anna Helena Cavelti da
1. Il dumber da collavuraturas e
sco il 1984 ed il 2003, cura che
scharm individual. Las premissas
Sagogn ha cumenzà sia lavur sco
collavuraturs era creschì sin 90 ed
Anna Helena Cavelti e Maia Just
principalas per sa fatschentar di
secretaria dal program aveva RTR
il temp d’emissiun quotidian dal
han gì lur emprim di da lavur tar
per di cun tantas persunas èn bain
bun 30 collavuraturas e collavura-
Radio Rumantsch sin 6 uras, il Te-
RTR.
la buna luna e la gnerva da fier ch’i
turs e fascheva mintga di var 2
lesgaurd vegniva emess mintga la-
dovra mintgatant, cura che la hec-
uras radio, il Telesguard pudev’ins
vurdi a las 18:45.
Tgi vegn – tgi mida
Curdin Albin (*1984) ha
schweiz Presse AG ed ils ultims 7
matura a la scola chantunala a Cu-
Pascal
cumenzà
l’entschatta
onns tar las Ovras electricas da la
ira e studegia actualmain a las Uni-
cumenza l’entschatta
da matg 2015 sco re-
citad da Turitg (EWZ), medema-
versitads da Berna e Basilea.
da settember 2015 sco
dactur
main en il sectur dal marketing.
da
novitads
online. El vegn da Mu-
*
*
Tuor (*1985)
collavuratur
tecnic
Ladina Schena-Zanetti
(100%). El vegn da
stér, ha fatg il gimnasi a la scola
Ivo Orlik (*1993) cu-
(*1976) cumenza l’en-
Breil, ha fatg l’emprendissadi sco
claustrala e lura il master a l’Uni-
menza l’avust 2015 sco
tschatta da settember
electronist da multimedia e la-
versitad da Turitg. Sper il studi ha
moderatur dal Radio
2015 sco moderatura
vurà tar differentas firmas en il
el lavurà tar differentas firmas.
Rumantsch. El vegn da
dal Radio Rumantsch.
sectur da multimedia/audio/vi-
Rabius ed ha fatg l’em-
Ella vegn da Sent, ha fatg la scola
Gian Claudio Caprez
prendissadi mercantil. Questa stad
d’administraziun (Verkehrs- und
(*1978) cumenza l’en-
terminescha el la matura profes-
Verwaltungsschule) a Brig e lura la
Oceana Galmarini, re-
tschatta da fanadur
siunala. Dapi l’avust 2014 è el mo-
scola spezialisada superiura da tu-
dactura dal battaporta,
2015 sco responsabel
deratur da l’emissiun Sapperlot tar
rissem a Samedan. Ultra da quai ha
cumplettescha la squa-
dal stab program. El
Radio Südostschweiz.
ella acquistà il certificat federal sco
dra da moderaziun dal
spezialista da relaziuns publicas
Minisguard.
*
vegn da Zuoz, ha fatg la scola da
*
deo.
*
commerzi cun la matura profes-
Luisa Cadonau (*1992)
ed il diplom sco organisatura da
Armon Schlegel moderescha il Mi-
siunala al Lyceum Alpinum Zuoz
fa in praticum tar ils re-
sport e d’events da l’Academia En-
nisguard anc enfin la stad 2015.
ed acquistà il diplom d’assistent da
porters dal Radio Ru-
giadina. Dapi il 2008 lavura ella tar
*
marketing e communicaziun. El ha
mantsch
Grischun Vacanzas sco assistenta
Cordial bainvegni, buna midada e
dal product management.
blera satisfacziun en la nova
da
l’avust
lavurà differents onns en il sectur
2015 fin il schaner
dal marketing tar la Südost-
2016. Ella vegn da Vuorz, ha fatg la
*
plazza.
RTR AVRA PERSPECTIVAS
Abunai las plazzas libras sin www.rtr.ch/plazzas
3
zercladur 2015 | accents nr. 2
«Insatge cun medias»
Far films, moderar en il
radio, scriver in blog e crear
paginas d’internet – adina
dapli giuvenils sa sentan
attratgs da quest mund.
(pb) Pertge betg far insatge en
questa direcziun, far insatge cun
medias e sch’i sa lascha cumbinar
cun il rumantsch – tant meglier!
RTR è l’adressa per realisar quest
siemi e lasuenter è era l’interess
da vegnir a fufragnar e lavurar en
nossa chasa da medias fitg grond.
Per pussibilitar in emprim contact
cun il mund da medias organisescha RTR duas giadas ad onn in
workshop, il lavuratori «Far me-
Els han gì mirveglias co quai è da far «insatge cun medias»: Madlaina Gritti, Curdin Caduff, Dominic Pohle,
dias». Durant in di survegnan per-
Orlando Cadonau, Ciril Spescha e Damaris Manetsch.
sunas interessadas ultra d’in input teoretic en il schurnalissem
nas lavurà per l’emprima giada
l’assistenta dentala che tschertga
sa, forsa entupain nus ina u l’au-
era la pussaivladad da far ina gia-
sco schurnalistas e schurnalists
ina nova sfida professiunala.
tra in bel di forsa sco schurnalista
da ina contribuziun da radio u in
da radio e multimedia. Igl è stà ina
Suenter in di retschertgar, redi-
tar RTR?
pitschen film.
gruppa fitg motivada e multifara
ger, filmar e preschentar texts ed
che sa cumponiva da l’emprendi-
istorgias al microfon e davant la
Il proxim lavuratori «Far medias»
Ina nova sfida
st da 18 onns, dal student da con-
camera è l’idea da far «insatge
ha lieu ils 21 da november 2015
Sonda, ils 9 da matg, han 6 persu-
strucziun da maschinas fin tar
cun medias» sa concretisada. E tgi
(vesair l’inserat pagina 8).
Visitas da la Finlanda
El è il Roger de Weck da la Finlanda: Lauri Kivinen, CEO dad
Yle, il radio e la televisiun publica finlandaisa. El ha in’abitaziun da vacanzas ad Arosa ed avant che turnar a chasa
suenter las vacanzas da skis ha el fatg l’avrigl passà ina
visita a RTR.
(lh) En chasa ha el fatg dumondas
digena da var 90’000 – 120’000 per-
davart il rumantsch, la derasaziun
sunas che viva en il nord da la Fin-
da noss programs e la situaziun po-
landa, da la Norvegia, da la Svezia e
litica da las medias en Svizra. Lauri
da la Russia. Declerar co che Yle fa
Kivinen ha natiralmain era raquin-
programs per las duas minoritads
tà dad Yle e da las sfidas da sia in-
saja pli simpel «sur place» ha ditg
terpresa. Er en Finlanda vivan mi-
Lauri Kivinen – ed envidà sponta-
noritads linguisticas: 6% dals Fin-
namain da vegnir a far la cuntravi-
landais discurran svedais, dasperas
sita a Helsinki.
datti anc ils Sams, ina minoritad in-
Barat d’ideas tranter Ladina Heimgartner e Lauri Kivinen da la Finlanda.
4
zecladur 2015 | accents nr. 2
Bun appetit!
Canedels da paun cun charn
(rtr) Na, quai n’è betg stà in spass
da la partiziun logistica da Niculina
d’avrigl! L’emprim d’avrigl a las
Pitsch cun la cuschiniera Heidi Sut-
Tenor in recept da la mamma da Heidi
12:00 eran tut las sutgas en nossa
ter, la scheffa da nossa cafetaria.
(per ca. 10 canedels)
cafetaria occupadas. Per tgirar la
Tant per ses canedels da spinat e
cumpagnia ha RTR envidà collavu-
chaschiel sco era per quels da paun
250 g paun alv dal di avant: tagliar quaderins fins
raturas e collavuraturs ad in gentar.
cun charn ha ella merità almain 10
150 g charn fimentada: tagliar quadrins (salsizs/schambun criv fimen-
Responsabel per quel è stà il team
stailas da Michelin.
tà/langeghers/salami)
ca. 1 tschadun farina
ca. 40 g peterschigl
ca. 40 g tschagugliuns
Maschadar tut en ina gronda cuppa
Evtl. agiunscher ina presa sal, dentant betg necessari damai ch’il paun
e la charn han avunda sal
2-3 ovs
½ dl latg
Sbatter cun il sbattin
Metter tut en la cuppa e maschadar uschia ch’i dat ina pasta lucca.
Far pront ina cuppa cun aua ed in grond crivel.
Bagnar ils mauns en l’aua, far cullas betg memia grondas e metter ils
canedels en il crivel.
Far buglir aua en ina chazzetta. Cura che l’aua buglia metter las cullas
cun il crivel sur l’aua e cuvrir la chazzetta cun in viertgel.
Coier a vapur ca. 12 minutas.
Controllar, sch’ils canedels èn cotgs: chatschar ina furtgetta fin entamez in canedel.
Prender ora la furtgetta e tegnair cunter ils lefs. Sche la furtgetta è fitg
chauda èn ils canedels cotgs.
Prender la chazzetta davent da la platta.
Far ina schuppa da verdura e servir quella ensemen cun ils canedels.
Heidi Sutter cun ses famus canedels che han gustà grondius.
Ins po era mangiar ils canedels be cun salata.
Ina surpraisa dultscha
(rtr) In regal da Nadal tut spezial
gieu Kikeri6 dal Radio Rumantsch.
ha RTR pudì far l’onn passà a Jo-
Ed ussa, mez onn pli tard, ha Jovi-
vita Bonetti, la Tujetschina che
ta Bonetti prendì la via sur il Pass
viva dapi onns ad Andermatt/Ur-
da l’Alpsu è fatg ina visita a RTR a
sera. Ils 20 da december ha ella
Cuira. E sco Vus vesais sin la foto
numnadamain gudagnà cun 501
n’è ella betg vegnida cun mauns
lottarias il pli grond jackpot dal
vits. Grazia fitg!
RTR en l’internet:
www.rtr.ch
5
zercladur 2015 | accents nr. 2
Impressum
editura : Radiotelevisiun Svizra
­Rumantscha, 7002 Cuira
gremi editorial : Ladina
Heimgartner (lh), Erwin Ardüser
(ea), Esther Bigliel ( eb ), Johann
Clopath ( jc )
gremi redacziunal : Patrick Alig
(pa), Erwin Ardüser (ea),
Bernard Bearth ( bb ), Esther
Bigliel ( eb ), Johann Clopath ( jc ),
Tamara Deflorin (td), Armin
Gruber ( ag ), Ladina Heimgartner (lh), Daniel Wasescha ( dw )
per questa ediziun han era
collavurà : Elin Batista, Prisca
Bigliel (pb), Uorschla Campell
(uc), Anna Caprez (ac), Claudia
Cathomen, Giusep Giuanin
Decurtins (ggd), Tamara
Deflorin (td), Isabel Jäger (ij),
Mirco Manetsch (mm), Alexi
Monn, Paula Nay, Gian Ramming, René Spescha (rs),
Mariano Tschuor (mt), Flavio
Tuor (ft), Beni Vigne (bv)
Il team victur dal Regi Grischun: Luca Laube, Sara Hauschild, Stefanie Hablützel, Silvio Liechti e Pius Kessler.
grafica e cumposiziun : Johann
Clopath
correctorat : Lia Rumantscha
stampa : Somedia Production,
Cuira
Gratulaziun al «Regionaljournal
Graubünden» ed a Curdin Fliri
(rtr) Il team dal schurnal regiunal
ch’era nominà cun ses film «betunar
lia las duas parts da la Val Tamina.
Grischun da SRF ha gudagnà il
en las autezzas» ha stuì suttacum-
La lavur vi da questa punt è dentant
«Swiss Press Award» en la catego-
ber a Raphael Amrein, il redactur da
mo insatge per lavurers senza stur-
ria radio. Quai per ina seria da radio,
«Schweiz aktuell» da SRF, che ha
nizi. Il lieu da lavur sa chatta num-
nua ch’els han purtretà a moda cri-
gudagnà il «Swiss Press Award» en
nadamain 200 meters sur il fund da
tica e tuttina cun umor ils candidats
la categoria film. Per il Telesguard
la val.
per in sez en la regenza grischuna
dals 22 da december 2014 aveva
Il premi da la fundaziun Reinhardt
en rollas nunusitadas.
Curdin Fliri realisà ina reportascha
von Graffenried è vegnì surdà ils 15
Il
Radiotelevisiun
cun purtrets spectaculars da la con-
d’avrigl a Berna en preschientscha
Svizra Rumantscha Curdin Fliri
strucziun da la punt ad artg che col-
dal cusseglier federal Alain Berset.
redactur
da
datas da publicaziun : 4 giadas
l’onn ( 1-3 / 1-6 / 1-9 / 1-12 )
ediziun : 3’300 exemplars
contact : accents @ rtr.ch,
Radiotelevisiun Svizra
Rumantscha,
Via da Masans 2, 7002 Cuira
tel. 081 255 75 75
Gugent resguardain nus Voss
giavischs per ulteriurs abunaments, midadas d’adressa,
euv.
Tge vegn insumma archivà tar RTR?
Ussa duessi esser cler! L’archivara
l’archiv. Lura fissan ils archivs ex-
vanta e co pudess ins utilisar quel-
u l’archivari n’è betg il lavurant so-
plodids gia daditg, era sch’els èn pli
la anc ina giada? Quella selecziun
litari cun capuza e tonsura en las
e pli mo digitals – pia en la rait. Era
vegn fatga da la partiziun d+a en-
catacumbas da RTR ed el na scriva
quella n’ha betg spazi ad infinitum.
semen cun las producentas ed ils
era betg pli cun plima e tinta. Den-
producents che han la meglra sur-
tant avant ch’entrar pli fitg en quai
vista da las contribuziuns che van
che l’archivari ha da scriver, qua
1000 segns da l’archiv
l’infurmaziun tge ch’el archive-
Il material selecziunà survegn in
scha. Tar RTR è quai pli u main
era sin : www.rtr.ch/accents
Stampa | ID: 53466-1502-1003
di per di al radio u en la televisiun.
numer ed in titel e va lura en l’ar-
cler, i vegn archivà emissiuns e
Perquai hai num selecziunar quai
chiv – però betg senza era vegnir
contribuziuns da radio, televisiun
ch’ins vul propi archivar e ponde-
documentà – ma dapli da quai en
e novissimamain era quai che
rar bain tge metter en salv. Per far
ils proxims Accents.
vegn emess online. Ma betg tut
quai datti criteris pli u main clers
quai che las schurnalistas ed ils
sco per exempel: è l’infurmaziun
Alexi Monn,
schurnalists produceschan va en
impurtanta, interessanta, rele-
responsabel d+a
6
zecladur 2015 | accents nr. 2
Exclusiv per dunnas
Cun 75 dunnas dad en total 170 collavuraturas e collavuraturs è la squadra da RTR equilibrada bain.
(uc) En il program lavuran circa tut-
fitg animada: tge ha l’egualitad da
tina bleras schurnalistas sco schur-
far cun sexissem? Cura è ina contri-
nalists. Quasi inevitabel è il fatg
buziun da radio u televisiun sexisti-
ch’ils umens domineschan tar la
ca? Tge sa jau far – tge ston auters
tecnica e las dunnas tar l’admini-
far per cuntanscher l’egualitad?
straziun. Las funcziuns da manar
Tant da la vart da las dunnas sco
tar RTR èn occupadas oz per 2/3
dals umens hai dà en chasa RTR re-
dad umens e per 1/3 da dunnas.
acziuns sin questa emprima occur-
Quai vul RTR – ed insumma la SRG
renza: las dunnas vulan dapli – ils
SSR – meglierar ils proxims onns.
umens han mirveglias e fitg paucs
Cun occurrenzas spezialas vul la di-
sa sentan exclus.
rectura Ladina Heimgartner sensi-
Cler è gia ussa che per l’ultima oc-
bilisar las dunnas da RTR, animar
currenza il 2015 en connex cun
ellas da reflectar l’atgna situaziun
questa tematica s’avran las portas
en il mund da lavur, la vita persuna-
per tuttas e tuts. Ils 27 d’october re-
la ed en las medias. 25 dunnas èn
ferescha Silke Redolfi, manadra da
s’inscuntradas il matg per tadlar il
l’archiv grischun per la cultura da
referat «Frauen sind anders –
las dunnas, davart l’istorgia da las
Silvia Hofmann, manadra dal post da stab per l’egualitad da las
wirklich?». La discussiun è stada
dunnas en noss chantun.
schanzas dal chantun Grischun, ha referì en chasa RTR.
14-06-2015
Votaziun LRTV
Interpresas pitschnas
(fin 500 000.– svieuta)
Tge sa mida?
èn deliberadas
La concurrenza
Tge è „politbox«?
o
o
o
in’app da quiz da la SRG SSR
ina nova emissiun da la Televisiun Rumantsch
in’app per telechargiar films da la Televisiun Rumantscha
Premis:
2x 100.- francs da CeDe.ch
Interpresas cun ina
svieuta tranter
500 000.– ed 1 milliun
pajan mo pli 400.–
ERPRES
NT
I
A
Interpresas cun bleras
filialas profiteschan
damai ch’ellas pajan
mo ina giada
PI
TSC
HNA
Trametta tia resposta fin ils 4 da fanadur 2015 a:
[email protected] u a
RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
Accents
Via da Masans 2, 7002 Cuira
Il victur da la davosa concurrenza:
Curdin Fliri, Scharons
7
zercladur 2015 | accents nr. 2
ExpoMilano – datlas, Al Bano e kilometers
Durant l’emprima emna da l’exposiziun mundiala han ils dus correspundents engiadinais da RTR Anna Caprez ed Armon
Schlegel rapportà di per di da Milaun.
(ac) Suenter la preavertura da
È tut pront?
l’exposiziun mundiala sin l’impo-
L’emprima fin d’emna cun bun
santa «Piazza Duomo» entamez
200’000 visitaders per di ha cu-
Milaun han ils organisaturs - mal-
menzà bain, malgrà ch’ins aveva
fatg quint cun dapli glieud causa
ch’ils Talians avevan liber il Di da
Dapli da
l’ExpoMilano
la lavur. Il respect da demonstraziuns e cravals ed era tscherts dubis che tut na fiss anc betg pront
dal tut per l’avertura, èn segir era
stads motivs ch’ina visita a l’Expo-
Las reportaschas e fotos en
Milano ils emprims dis n’è betg
connex cun l’ExpoMilano – in-
stada in punct fix en l’agenda dals
clus in diari, discurs, contribu-
Milanais.
ziuns da radio e televisiun sco
Da tut ils 54 pavigliuns sin l’areal
er in’entira Marella – chatt’ins
dad 1,1 km2 na vegn ins betg da
sin rtr.ch/dossiers.
rapportar. La purschida è vasta e
las distanzas èn lungas. «Il Decumano» – la via principala da l’Ex-
grà tut las difficultads - pudì avrir
poMilano – ha ina lunghezza da
l’ExpoMilano punctualmain l’em-
stgars 2 km, uschia ch’ins fa a pe
prim da matg 2015. Entant ch’ils
ina pluna kilometers. Tenor il pe-
ins han festegià l’avertura cun in
dometer dad Armon han ils dus re-
grond act festiv en l’amfiteater
dacturs fatg mintga di tranter 10 e
cun pleds, chant ed ina furmaziun
16 kilometers.
La redactura ed il redactur engiadinais Anna Caprez ed Armon Schlegel.
«tricolore» sur ils chaus vi, hai dà
Internaziunalitad vivida
però la solita resposta: nus n’es-
fitg lungas en l’Italia, cun pazien-
cravals e demoliziuns en la citad
Ils inscunters cun glieud da tut il
san betg autorisads da dar in’in-
za e perseveranza hai per il solit
da Milaun.
mund èn numerus, savens datti
tervista. Las vias birocraticas èn
tuttina funcziunà.
d’aviuns che ha tratg las colurs dal
Uschia hai er adina puspè dà discurs pli lungs en ils differents pavigliuns cun emploiads e represchentants da las 145 naziuns
preschentas a l’ExpoMilano.
Be per cas ha er il chantadur talian
Al Bano Carrisi cruschà la via dad
Anna, uschia ch’ella ha pudì rapportar davart l’inscunter spontan
cun in «promi».
Cuntents, ma magari era stracs èn
ils dus redacturs finalmain turnads suenter lur segiurn ventiraivel en l’Italia cun bleras impressiuns, numerus maletgs e novas
experientschas.
In beduin dal Catar declera a la redactura pertge ch’ins avess da
Er il chantadur Al Bano Carrisi ha dà
mangiar mintga di datlas.
pled e fatg al Radio Rumantsch.
8
zecladur 2015 | accents nr. 2
LA Suisse n’existe pas – emprovas d’avischinar las quatter regiuns da la Svizra
En Svizra franzosa strusch insatgi ch’enconuscha Polo Hofer. Stephan Klapproth e nossa Isabella Wieland n’èn ni en il
Tessin ni en Svizra franzosa propi promis.
(rs) E viceversa è quai il medem!
Svizra, ma dad intensivar e da pro-
Enconuschais Vus il num d’ina
mover la collavuraziun e la cha-
preschentadra u d’in preschenta-
pientscha vicendaivla tranter las
der da las novitads da la RSI?
regiuns. Ma per esser correct: i n’è
Ubain in chantadur u ina chanta-
sa chapescha betg uschia ch’i na
dura da la Svizra franzosa? E co
vegn fatg nagut per la collavura-
statti cun ils nums da las emis-
ziun interregiunala. I dat per
siuns da televisiun da noss colle-
exempel mintg’onn emissiuns e
gas da la Svizra franzosa u talia-
projects communabels da las re-
na? Cun auters pleds: «LA Suisse
dacziuns da musica, l’emissiun da
n’existe pas». LA Svizra na datti
l’emprim d’avust, i dat diversas
betg. Anc betg. La Svizra, quai èn
collavuraziuns sco per exempel las
quatter regiuns linguisticas ch’en-
serias davart la Crusch Cotschna
conuschan ina l’autra mo minimal-
CICC, «Landfrauenküche», copro-
main. 4 regiuns, 4 culturas, 4 ra-
ducziuns tar films dramatics e se-
dios, 4 televisiuns e 4 linguatgs.
rias-web. E menziunar pon ins er il
Cler: ils differents linguatgs na fa-
project «Die Schweizer» che la SRG
ciliteschan betg la chapientscha e
SSR e las 4 regiuns linguisticas
la collavuraziun tranter las re-
han realisà avant dus onns, in
giuns. Betg tuts na chapeschan las
project che vegn cuntinuà l’onn
trais autras linguas, per blers è gia
che vegn.
René Spescha, coproducent interregiunal da RTR.
ina lingua estra mintgatant memia
bler.
Tgi è Julien Victor?
Ma i dat anc in grond potenzial da
Svizra rumantscha forsa sa legrar
Emil Steinberger. E viceversa. Anc
Intensivar la collavuraziun
collavuraziun e cun quai er in po-
d’emprender
il
quest atun vegni a dar pliras seri-
La SRG SSR ha perquai creà l’onn
tenzial da sinergias ed automati-
chantautur Julien Victor, la Svizra
as-web cun tematicas «svizras»,
passà ina gruppa da coproducents
camain in’avischinaziun da las
tudestga il comicher Yann Lam-
per part realisadas da la nova
interregiunals. Quella gruppa n’ha
mentalitads da las differentas re-
biel, la Svizra franzosa la chanta-
gruppa dals coproducents interre-
betg l’incumbensa dad unir la
giuns linguisticas. Ed uschia po la
dura Ursina e la Svizra taliana
giunals.
Giubileums da
fatschenta
Partenzas
Fin da matg 2015
Zercladur 2015
Flurina Cajochen
Daniel Berther – 10 onns
Sabrina Hug
Fanadur 2015
Fin da fanadur 2015
Flavio Huonder – 20 onns
Martin Cantieni
Margreth Janjöri – 20 onns
Barbara Gabriel
Aurelia Gaspar-Donoso – 5 onns
Niculina Pitsch
Avust 2015
Cordiala gratulaziun e grazia fitg
Prisca Bundi – 5 onns
per la lavur e la fidaivladad.
d’enconuscher
9
zercladur 2015 | accents nr. 2
Engraziel per la solidaritad
Per gidar las unfrendas dal terratrembel en il Nepal ha la Chadaina da Fortuna organisà ensemen cun la SRG SSR ils 5 da
matg 2015 in di naziunal da collecta.
(rtr) Er ils Grischuns e las Grischunas èn stads fitg generus. En la
centrala
da
Radiotelevisiun
Svizra Rumantscha a Cuira han
collavuraturas e collavuraturs da
RTR e persunalitads da la vita publica – p.ex. Jon Domenic Parolini,
Christian Rathgeb, uvestg Vitus
Huonder, Ueli Caluori, Mario Cavigelli, Pierin Vincenz, Georg Brosi,
Barbara Janom Steiner, Urs Marti,
Snook, Andy Kollegger ed auters –
pudì registrar betg main che 739
cloms da telefon cun ina summa
da donaziun da passa 200’000.francs. Ma avant ch’il di d’acziun
possia cumenzar èsi d’organisar
bler. La coordinatura per la Chadaina da Fortuna en chasa RTR è
Claudia Cathomen, ella ch’è uschiglio occupada sco producenta cun
l’organisaziun e la coordinaziun
da las contribuziuns quotidianas
Ils «voluntaris» Mario Cavigelli, cusseglier guvernativ dal Grischun, e Pierin Vincenz, directur Banca Raiffei-
dal Radio Rumantsch.
sen Svizra, han sustenì la coordinatura Claudia Cathomen durant il di d’acziun.
18 uras per la Chadaina da Fortuna
Tut cumenza adina cun la decisiun.
curta vista? L’emprim che jau
attent al di da solidaritad e rappor-
sa. E quai è tenor mai era gartegià
Ed apaina ch’igl è cler ch’i dat in di
fatsch è ir tras la chasa RTR cun
tar da quel.
questa giada fitg bain. L’atmosfera
da solidaritad da la Chadaina da
mia glista vita d’in collavuratur tar
Fortuna cumenza la maschina ad
l’auter cun la dumonda: «Cura poss
Da las 6:00 fin a 24:00
ch’els han pudì vegnir a gidar e fan
ir, questa giada a favur da las un-
jau nudar tai sin la glista?» Paralle-
Durant il di d’acziun hai num esser
endament da gea puspè dumandar
frendas en il Nepal: guardar ch’in-
lamain cumenz jau a telefonar a
preschenta durant 18 uras: bene-
els la proxima giada che la Chadai-
satgi surpiglia mes servetschs da
persunas prominentas da la politi-
ventar
introducir
na da Fortuna organisescha in di
lavur, coordinar las lavurs, far in
ca, da la cultura, da l’economia, dal
quels ed ils collavuraturs da RTR en
d’acziun. Quai fasch jau gugent! E
trailer per il radio ed il punct il pli
sport e da la musica per «envidar»
il servetsch al telefon e da biro, in-
grazia fitg per l’agid e per las dona-
impurtant: tschertgar voluntaris
els a gidar. In entir di telefonesch
furmar audituras ed auditurs en il
ziuns! Jau telefonesch segir puspè
per il servetsch da telefon. 18 uras
jau fin che jau hai ensemen «mes»
Radio Rumantsch, communitgar
a chaschun dal proxim di da solida-
cun 3 lingias da telefon ed in ser-
18 promis ed avunda voluntaris da
mintg’ura il stan actual dals daners
ritad da la Chadaina da Fortuna.
vetsch da biro: quai dat 72 uras da
RTR. E sper quai sa sviluppescha er
rimnads a Genevra, dar infurma-
lavur cun fin 72 voluntaris.
il concept per nossas emissiuns da
ziuns ed intervistas als collegas da
Claudia Cathomen,
era enorm buna, blers engrazian
prominents,
radio. E sa chapescha vom jau era
radio SRF e la finala era procurar
coordinatura RTR per ils dis
Cura avais temp?
tar ils responsabels dal Telesguard
per buna luna e guardar che tuts
d’acziun da la Chadaina da
Co organisar tantas persunas a
e dal Minisguard, er els duain far
giajan cun in bun sentiment a cha-
Fortuna
10
zecladur 2015 | accents nr. 2
DAB+ - il radio digital dal futur
Il radio digital DAB+
gia l’onn 1999 per incumbensa dal
(Digital Audio Broadca-
Cussegl federal. Il medem han fatg
sting) è il meglier radio.
finamira da questa nova e moderna
Per noss auditurs da la
tecnologia digitala pli effizienta è da
Bassa è quai en mintga
ziun d’UUC/UKW. Derasà vegn il ra-
Il radio digital fa or da mintga program in meglier program:
cas uschia.
dio digital tras l’aria, uschia na dovri
•
il Radio Rumantsch pon ins recepir er en la Bassa
ni cabel ni satellit, mabain in recep-
•
recepziun senza disturbis: qualitad da tun d’emprima classa, nagin
era blers auters pajais europeics. La
remplazzar a lunga vista la recep-
Ils avantatgs da
DAB+
ramurar
tur per DAB+. Tals apparats èn pur(td) Cun in radio da DAB+ èsi pussai-
tabels e lubeschan la recepziun mo-
•
infurmaziuns supplementaras cun text e maletg
vel da tadlar Radio Rumantsch en
bila. Il radio digital è pia in radio per
•
diever simpel: tschertga automatica da l’emettur, i n’è betg pli ne-
l’entira Svizra, da Genevra fin a Son
la stiva, la cuschina, l’auto tant sco
Gagl, mobil, senza disturbis ed en
per la stalla. Sin la fiera datti divers
qualitad excellenta.
models da radio digitals per mintga
La Svizra ha introducì il radio digital
bursa e mintga situaziun da la vita.
cessari da tschertgar frequenzas
•
gronda offerta da programs multifara
Prest dus milliuns radios digitals en Svizra
Il dumber dals apparats digitals crescha ad in crescher. Il motiv principal per quest svilup è la multifariadad dals programs
ed ina meglra recepziun.
(rtr) Il 2006 devi sulettamain
Svizra radund 380’000 apparats
turas ed auditurs tadlar ozendi
La finamira è quella da derasar en
15’000 apparats da quest gener e
da radio DAB+ ed a la fin da l’onn
passa 60 emetturs da DAB+. Tgi
noss pajais a partir dal 2020 ils
la recepziun digitala en l’auto n’e-
devi en las chasadas ed en ils autos
che posseda in radio digital ha
programs da radio sulettamain en
ra anc insumma nagin tema. Il
prest dus milliuns radios digitals.
uschia er il grond avantatg da pu-
furma digitala e principalmain sur
dumber dals radios digitals en
Ils ultims onns n’è però betg mo
dair tadlar il program dal Radio
DAB+. Il pli tard il 2024 duess lura
Svizra crescha dentant onn per
s’augmentada la paletta dals appa-
Rumantsch en l’entira Svizra, e
l’ultim emettur UUC/UKW vegnì
onn. Uschia èn per exempel ve-
rats, mabain era l’offerta dals pro-
quai independentamain da la rait
prendì da la rait.
gnids vendids l’onn passà en
grams. Tut tenor regiun pon audi-
da cabel u da l’internet.
Daventai
ami da
RTR
sin
11
zercladur 2015 | accents nr. 2
Il curtin zoologic televisiv
Guardar, cumparegliar e crititgar. Senza vardads absolutas, ma en in spiert ch’ina participanta ha purtà sin il punct
schend: «We didn’t fail we just found another way to do it
wrong». Quai è stà «Input», l’occurenza annuala da las
televisiuns dal dretg public.
Quasi 1000 represchentantas e re-
guardar e preschentar programs e
preschentads da passa 40 pajais
vegnir a savair cun tge formats
èn s’entupads il matg durant
che
tschintg dis a Tokyo per barattar
ubain tge formats che auters reali-
experientschas, discutar svilups e
seschan cun success.
difficultads, ma oravant tut per
Era la SRG SSR, ed uschia era RTR,
auters
experimenteschan,
Gian Ramming, schefredactur da RTR.
nizzegia quest inscunter per sa la-
Cretta, suicidi e discriminaziun en
schar infurmar davart novs trends
differentas furmas en programs
e formats sin la fiera da televisiun.
per il public da 30+. La polluziun
da l’ambient era preschenta en
La televisiun en il web
programs tant per il public giuven
Il svilup da las medias occupa tut
sco per ils trenta plus. Tge che
ils emetturs da televisiun sin
quest mund. Tuts sa sfadian da seguir il public che sa mova pli e pli
en la rait. Perquai vegn il terren
crossmedial e multimedial explorà
cun fantasia, inschign e gronds
budgets, cun adina dapli success,
dentant anc senza in resultat im-
E qua anc in auter bonmot
che jau hai nudà durant mes
temp en il Giapun: N’offenda
betg il futur cun memia blers
plans (Don’t insult the future
by plans).
posant. Projects clers e survesaivels chattan per il mument anc la
pli gronda accoglientscha tar il pu-
tuna a prima vista plitost pesant e
blic. Ils auturs e producents dals
deprimint, è però vegnì realisà en
gronds projects èn dentant per-
furma fitg divertenta. Mes favurit:
svadids che quai vegn a sa midar e
ina cumedia israeliana (VIP u Ish
pretendan
ch’ils
Hashuv Meod) che gioga cun cli-
emetturs finanzieschian gia oz lur
schés e demascrescha in sexissem
visiuns ed ideas, quai quasi sco in-
latent. Spiertus, piztgant e diver-
vestiziun en l’avegnir. Curt: nagin
tent. Sco il nord da l’Europa ha era
n’ha fin ussa chattà la furmla ma-
l’Israel auturs da serias extraordi-
gica, crossmedia e multimedia èn
naris.
amez la fasa da pionier.
Tut quai è mo ina part da quai ch’è
u
giavischan
vegni preschentà a Tokyo. Da ve-
Sch’i va per l’existenza
sair tut è impussibel. Uschia che
Tematicamain senza fin, en spe-
mias constataziuns sa basan su-
zial talas che han ina dimensiun
lettamain sin quai che jau hai pudì
existenziala: jau hai vesì pro-
guardar. «Input» è anc bler dapli.
grams per uffants e giuvenils che
Gian Ramming,
tractan d’amur, abort e mobbing.
schefredactur RTR
12
zecladur 2015 | accents nr. 2
Radio Rumantsch – ivettas per las vacanzas
Ils 6 da fanadur fin ils 23 d’avust
Mia vita – mia musica
Mia vita – mia musica, mintga sonda
sicists contemporans furma il vial
conuschents/as en noss chantun da
Smoke on the water, Lady in black,
suenter las 9:00 (rep. mesemna suen-
da tun d’ina regiun, sia istorgia, ils
cumpilar per il Radio Rumantsch
Michelle u forsa era Fiesta Mexica-
ter las 20:00 ubain sco podcast sin
contacts e sias caracteristicas.
in’ura cun lur recumandaziuns mu-
na, Azzurro u Blau blüht der En-
rtr.ch).
Marella – per suns e champagna,
sicalas da la sparta dal jazz. Las
mintga dumengia suenter las 9:00
duas redacturas dal Magazin da cul-
(rep. gievgia suenter las 20:00 ubain
tura, Astrid Alexandre ed Esther
sco podcast sin rtr.ch).
Berther, vegnan gugent a sa laschar
*
zian. Mintgin ha sias atgnas chanzuns che sveglian regurdientschas,
che furman quasi il soundtrack da
Marella – per suns e
champagna
sia vita. L’emprima LP, la chanzun
Co tuni, sche in pastur solitari da la
da l’emprim bitsch, il hit da stad du-
Sardegna dechanta sia amur, tge
rant las emprimas vacanzas senza
fils musicals s’entretschan en l’Africa dal Nord u tge instruments
Il Magazin da cultura ha il
jazz
da saxofons, trumbettas, cuntra-
ils geniturs, l’emprim concert ubain
la chanzun da nozzas.
aud’ins en la musica dal Languedoc.
Il swing u il dixieland? U plitost il la-
da cultura vegn uschia a dar svung
Durant la stad preschenta il Radio
La Marella va durant la stad en viadi
tin jazz u l’acid jazz? Tgenin stil da
e swing a la stad!
Rumantsch empè dal Profil mintga
e preschenta differentas regiuns a
jazz è il stil preferì dals jazzists ru-
Magazin da cultura, mintga sonda
sonda in purtret musical, ina persu-
travers lur musica da folk. Questa
mantschs e grischuns? Il Magazin
suenter las 11:00 (rep. glindesdi suen-
na raquinta sia vita a maun da
musica tradiziunala interpretada
da cultura dat questa stad la pus-
ter las 20:00 ubain sco podcast sin
chanzuns.
ed arranschada da musicistas e mu-
saivladad a jazzists e jazzistas en-
rtr.ch).
chanzuns cun istorgias, chanzuns
surprender da las tschernas. Ellas
*
vegnan ad accumpagnar audituras
ed auditurs tras las uras decoradas
bass. Bain pussaivel ch’il Magazin
Televisiun Rumantscha – Sas anc?
Ils 5 da fanadur fin ils 23 d’avust
«Il kino viva uscheditg che las salas dal kino èn stgiras!» Quai aveva ditg il producent da Hollywood
celeber Samuel Goldwin. Igl è
senz’auter gist che la fabrica da
films americana è bunamain il
cuntrari da la pitschna e modesta
producziun da films rumantschs.
Gist perquai ha Arnold Rauch decis da preschentar era quest onn la
seria da stad «Sas anc?» or dal bel
kino Apollo a Cuira. L’archiv da
Radiotelevisiun
mantscha
Svizra
cuntegna
Ru-
numnada-
main bleras surpraisas, films da
qualitad, producziuns forsa emblidadas suenter dus u trais decennis – films che valan la paina
da vegnir mussads anc in giada.
Per la 5avla giada maina Arnold Rauch tras il program da stad da la Televisiun Rumantscha.
Exempels: in film da la vatga brina, la vatga da la vatgas. In purtret
dubel dals dus artists grischuns
la Fabrica da ponn a Trun. Quels
d’entrar mintga dumengia per ina
Sas anc? – Mintga dumengia a las
Silvio Huonder e Bruno Cathomas
ed anc plirs films rumantschs pre-
mes’uretta en il mund dal cinema!
17:25 sin SRF1 (rep. sonda, a las
ch’eran engaschads a Berlin avant
schenta Arnold Rauch questa
En il pitschen, va quai era per ru-
17:25 ubain sco podcast sin rtr.ch).
20 onns. Ubain l’istorgia e la fin da
stad, era per dar la pussaivladad
mantsch.
13
zercladur 2015 | accents nr. 2
Questa premiera ma steva fitg a cor
RTR ha envidà ils 29 d’avrigl a la premiera dal film «Nós somos todos uma família» a Puntraschigna. Grond plaschair hai jau
cunzunt gì cura che jau hai vis las emprimas fatschas enconuschentas.
Il kino Rex a Puntraschigna era
emplenì quasi dal tuttafatg, principalmain cun Portugais da la regiun e lura natiralmain cun ils
protagonists dal film realisà da
Ruedi Bruderer. Nus ans avain salidà sco sche nus ans enconuschessan gia dapi onns. Gea, jau
stoss conceder: questa premiera
ma steva fitg a cor, gist perquai
ch’era jau hai ragischs portugaisas, e da dastgar manar tras questa sairada era per mai ina zunt
grond’onur. In curt discurs è restà
a mai en memoria; quel cun Max
de Jesus Almeida – in dals protagonists dal film. El è vegnì tar mai
ed ha ditg: «Ti paras d’esser gnervusa. Quai na stos ti betg esser».
Sa legran d’ina premiera grategiada: Oscar Knapp, president SRG.R, Daniel Cardoso, president Uniun dals
Suenter ha el mussà sin la sala
Portugais en l’Engiadin’Ota, Elin Batista, moderatura TR e Ruedi Bruderer, autur dal film.
plaina e m’ha ditg: «Nus essan qua
tranter nus – tranter famiglia. Damai prenda pacific. I na dat nagi-
ta. Ils blers s’engaschan ed em-
grond plaschair che RTR è s’inte-
na raschun d’esser gnervusa».
provan da gidar in l’auter nua ch’i
ressà ed ha realisà in film davart
va. Quai cumpiglia era las scolas,
lur cuminanza. Ina bella saira en
Nós somos uma grande
família
ils patruns e convischins. Durant
in’atmosfera agreabla che ma stat
l’apero era il film il tema principal,
en memoria per adina.
Ina gronda famiglia, gea jau crai
sco era las istorgias persunalas
exact cun quests pleds pon ins de-
d’inqual preschent e lur expe-
Elin Batista, moderatura
scriver il meglier questa cumi-
rientschas cun persunas oriundas
Televisiun Rumantscha
nanza portugaisa en l’Engiadin’O-
dal Portugal. Ils Portugais han gì
Directamain al film:
Genziana d’Argento per «Resuns»
(rtr) Al 63. Trento film festival en
jau abitesch, è rumantsch anc pli
Il film è vegnì realisà en copro-
montano, e al contempo danno
l’Italia è il film «Resuns» d’Aline Su-
exotic che chinais u arab. Per mai è
ducziun cun RTR, RTS, RSI e SRF.
voce a un numero di persone inna-
ter e Céline Carridroit vegnì premià
l’origin da quest linguatg mia tatta,
sco meglier film documentar (me-
la tatta da tredesch biadis, renuma-
Motivaziun da la giuria:
rità lessicale della lingua romancia.
diometraggio). Il film ch’è stà da ve-
da per sia frisura. Duas genera-
Abbiamo ammirato questo film per
Essi dimostrano con eloquenza
sair il favrer 2013 en ils Cuntrasts
ziuns pli tard sun jau creschida si
il suo modo delicato di trattare un
come la morte di una lingua non
da la Televisiun Rumantscha è in
cun il medem linguatg en la Svizra
argomento importante: la minaccia
rappresenti semplicemente una
viadi tras la cuntrada grischuna ed
franzosa al Lai da Genevra. Qua
della scomparsa di una lingua. An-
perdita sul piano linguistico. Si
ils dialects rumantschs. Ma el è era
n’era il rumantsch betg pli il lin-
che se il romancio è una delle quat-
tratta piuttosto della distruzione
in inscunter cun umans che discur-
guatg dal vitg mabain il linguatg da
tro lingue svizzere ufficiali, viene
di un particolare modo di vedere, di
ran oz quest linguatg, mintgin en
la famiglia, che jau e mes frars
parlato solo in un numero limitato
pensare e di sentire, con la cui
sia moda e maniera.
duvravan mintgatant sco linguatg
di valli isolate. Le registe mettono
estinzione una parte del mondo
Aline Suter: «A Genevra, nua che
secret».
in mostra la bellezza del paesaggio
scompare per sempre.
morate della musicalità e particola-
14
zecladur 2015 | accents nr. 2
Play RTR - la purschida digitala cun videos ed
emissiuns da la Svizra rumantscha
RTR Radiotelevisiun Svizra Ru-
tablet e telefonin u era sin laptop
blem ed i na fa era betg da basegn
Profil, il Magazin da cultura ed era
mantscha tegna quint dal svilup e
e computer. Quai adina nua e cura
d’esser gist da las dretgas uras a
las emissiuns da musica sco l’Artg
porscha la pussaivladad da guar-
ch’il public vul. Manchentar in’e-
chasa davant la televisiun u il ra-
musical, l’Instrumentala ubain il
dar las emissiuns ed ils videos sin
missiun sin SRF n’è pia nagin pro-
dio. La purschida Play RTR po vegnir telechargiada sco app ubain
sco versiun da desktop sin il computer.
Telechargiar l’app
gratuitamain
Android: Google Play
Adina – cura e nua ch’il
public vul
iPhone: App Store
Play RTR porscha tut las emissiuns
da
la
Televisiun
Ru-
Sound-check. Alura è l’entira pur-
mantscha (Cuntrasts, Telesguard,
schida audiovisuala da RTR di-
Minisguard), ils videos da la re-
sponibla, nua e cura ch’il public
dacziun da Battaporta ed era vi-
vul.
deos che RTR producescha exclusaivel da navigar en differents
Suttitels tudestgs –
deutsche Untertitel
menus, tschertgar emissiuns te-
Da nov pon era persunas che na
nor data, guardar ils pli novs vi-
chapeschan betg rumantsch guar-
deos ed ils videos ch’èn vegnids
dar las emissiun da RTR cun sutti-
guardads il pli savens.
tels. La versiun da computer
En in proxim pass vegnan er
www.rtr.ch/play porscha la pus-
agiuntadas las emissiuns da radio
saivladad d’activar ils suttitels
– sco per exempel la Marella, il
tudestgs.
sivamain mo per la rait. Igl è pus-
Nus avain plaschair da Vossa visita
(rtr) Onn per onn visitan numerusas
gruppas, uniuns, firmas e scolas la
chasa RTR. Uschia han era commembers da la gruppa d’agid a sasez per persunas tschorvas e cun
impediment da vesida dal Grischun
«anderssehen.ch» fatg diever da
questa purschida e visità ils 29 d’avrigl la chasa RTR (foto). Tant per ils
participants da la visita sco era per
ils guids da RTR è quai stà in’experientscha tut speziala.
Vulais vus visitar RTR cun
vossa uniun u firma?
Infurmaziuns ed il formular d’annunzia chattais vus sin nossa pagina d’internet rtr.ch en la rubrica
«Interpresa».
15
zercladur 2015 | accents nr. 2
#politbox – l’aventura electorala da la
SRG SSR en la rait
Las aventurieras ed ils aventuriers vegnan da tut la Svizra. Lur aventura sa numna politbox ed è l’offerta resch nova da la
SRG SSR per las elecziuns federalas dals 18 d’october 2015.
(ij) Els ed ellas èn schurnalistas e
schurnalists da RTS, RSI, RTR,
SRF e SWI che lavuran ensemen e
fan quasi tut sezs: moderar, rapportar, filmar, montar, far reschia
e publitgar. Dapi in’emna è Adrian
Camartin, correspundent da RTR
en chasa federala, in dals aventuriers da la politbox che tgira durant sis mais il project naziunal da
la SRG SSR. L’intent da quel è da
promover e svegliar il gust dals
giuvens per las elecziuns federalas da quest atun. Quai fa il project
en emprima lingia là, nua che
quest public è, numnadamain en
la rait, e cun in med ch’è bun dad
entusiasmar: in gieu da quiz.
Tut è politica e ti es
l’expert!
Passa 11’000 users han sa laschà
persvader gia l’emprima emna da
Adrian Camartin (cun microfon) a chaschun da la premiera da la turnea tras la Svizra che ha cumenza en la
l’intent dal quiz ch’è uschè simpel
citad bilingua da Friburg.
(foto: © SRF/Severin Nowacki)
sco attractiv: vegnir pli furber cun
giugar. Il quiz pussibilitescha quai
sin diesch champs tematics cun,
#politbox vegn tar tai!
«Ussa po il viadi cumenzar per
mund virtual da l’app e quel real
enfin oz, 360 dumondas da diffe-
L’app da quiz è sin via – e quai en il
propi!» di Adrian Camartin che ha
dal public. E dad ir enturn cun la
rents livels. Ina da las lavurs da la
vair senn dal pled. Mintga duas
debutà quel di sco talk-master live
tecnica, di Adrian Camartin, gea, là
redacziun naziunala è da stgaffir
emnas sa metta la redacziun na-
d’ina discussiun davart la plurilin-
hajan els da la redacziun anc po-
mintg’emna novas dumondas e
ziunala numnadamain en viadi
guitad en la rait. La visita sin la
tenzial – nagin problem, l’aventura
d’uschia interessar ils users betg
cun ses camper per visitar in lieu
Place Georges Python amez la ci-
#politbox ha pir cumenzà.
mo per in’emna, mabain per il
svizzer. Ils 13 da matg è stada a
tad haja pussibilità da sa scuntrar
Tut ils detagls dal project politbox
temp fin a las elecziuns federalas.
Friburg la premiera. Las redactu-
cun glieud e da stgaffir uschia la
sin www.rtr.ch/dossiers en la ru-
ras ed ils redacturs han dà tut:
cumbinaziun, il ’link’, tranter il
brica «Elecziuns».
LA QUALIFICAZIUN PER IL CAMPIUNADI EUROPEIC LIVE TAR RTR
LITUANIA – SVIZRA
dumengia, ils 14-06-2015, a las 20:45, video-livestream cun commentari rumantsch sin rtr.ch
16
zecladur 2015 | accents nr. 2
RTR a l’Open Air Lumnezia 2015 –
ils concerts e las istorgias
In dals pli fidaivels visitaders da l’Open Air Lumnezia è segir
l’entschatta
RTR. Dapi l’emprima ediziun essan nus da la partida e
2015.
purtain ils concerts live or da la val da la glisch tar noss
public a chasa.
a
l’OA
Lumnezia
dis daventa dal pitschen vitg da Degen ina citad plain fans da musica.
Igl è adina puspè interessant d’udir
Cura ch’ils blers dorman
co ch’ils giuvens abitants da la citad
Noss public a chasa auda ultra dals
concerts era co che la giuvna band
(mm) D’in pitschen festival da mu-
semen cun il festival. Ed uschia è
rumantscha Polyphone sa senta
sica è daventà ils davos 31 onns in
era RTR quest onn gia la gievgia
avant il concert e sch’il viadi a De-
dals gronds en Svizra. Mo era nus
saira da la partida, cura che bands
gen è stà in’aventura per la band fa-
essan sa sviluppads vinavant en-
giuvnas
musa Mando Diao da la Svezia. Per 4
regiunalas
dattan
RTR live da l’OA
Lumnezia
Giev., 23-07, a partir da las 20:00
Ven., 24-07, a partir da las 15:00
So., 25-07, a partir da las 14:00
Il program da detagl, galaria
da fotos, contribuziuns da radio e videos sin
www.battaporta.ch
da tendas sa sentan e tge trics ch’els
han per restar sitgs durant in urizi.
Battaporta è quest onn en lieus, als
quals il public n’ha normalmain
betg access, rimna las impressiuns
da l’areal cura ch’ils blers da nus
dorman stagn e bain e guarda sur
las spatlas dals musicists e dal persunal. Tut quai è lura da vesair e
d’udir a la fin dal festival sin battaporta.ch. Sa chapescha ch’il team da
Battaporta è era preschent sin l’areal dal festival e sa legra gia ussa da
Cun il team dal Battaporta a l’OA Lumnezia: Elin Batista, Dominik Hardegger, Daniela Derungs, Mirco
s’inscuntrar e da discurrer cun vus,
Manetsch, Oceana Galmarini e Livio Chistell.
cun noss public.
L’ovra cumpletta dals Hades
Il 1993 n’han ils fans dal rock ru-
na dat bain nagins tuns novs dad
ur object «must have» per ils fans
mantsch betg propi vulì crair la no-
els, ma sin il DC «L’ovra» han els
che possedan fin uss ils tuns sin cas-
vitad: ils Hades termineschan lur
reedì tut lur chanzuns ch’èn vegni-
settas e plattas. Na, er a quels che
carriera! Pia, nagins riffs da ghitar-
das registradas x-ina giada. Las
n’enconuschan betg propi ils Hades
ra selvadis pli, nagins texts socio-
chanzuns èn tuttas vegnidas surla-
sai jau recumandar quest disc che
critics
naginas
vuradas a moda digitala ed uschia
cuntegna ina part da l’istorgia dal
chautschas da tgirom e posas da
han ins unì l’autenticitad e l’intensi-
cumenzament dal rock rumantsch.
rock pli.
tad dals temps passads cun las no-
Uss, 22 onns pli tard, datti puspè
vas pussaivladads tecnicas d’ozen-
Flavio Tuor,
tuns or da la cuschina dals Hades. I
di. Il disc dubel n’è betg mo in ulteri-
producent musica RTR
e
cunzunt
–
17
zercladur 2015 | accents nr. 2
Cun RTR a la Festa svizra da chant
a Meiringen
Dals 12 fin ils 21 da zercladur vegn Meiringen ad esser la
vitrina dal chant svizzer. La festa sa basa sin tschintg
pitgas: concerts spontans, ateliers, chantar davant experts,
lieus sonors e concerts festivs.
Meiringen tar RTR
Radio Rumantsch
venderdi:
12-06-15 21:00-22:00
glindesdi: 15-06-15 14:00-15:00
(ggd) En quest connex vul «festa»
rils ad esser da la partida: Domat,
mardi:
16-06-15 19:00-20:00 (rep. me.14:00)
era dir: sa recrear e sa legrar dal
Engiadina Bassa, Falera, Laax, Ligia
venderdi: 19-06-15 21:00-22:00
chant e passentar quest grond eve-
Grischa, Lumnezia, Samedan, Sur-
dumengia: 21-06-15 14:00-15:00 (rep. gli.14:00)
niment svizzer cun glieud da la me-
ses, Val Müstair e Zuoz. Sonda saira,
mardi:
23-06-15 19:00-20:00 (rep. me.14:00)
dema pasta. 415 chors cun 12’000
ils 13 da zercladur, envida RTR ad
chantaduras e chantadurs vegnan a
in grond concert rumantsch cun ils
Televisiun Rumantscha
dar a la festa la vaira «nota». Da
trais chors da vallada Ligia Grischa,
Ils trais gronds chors virils rumantschs - in film davart lur istorgia, il fu-
quels vegnan 20 dal Grischun, 12 da
Lumnezia e Surses. RTR registre-
tur intschert, las preschentaziuns durant la festa e la fascinaziun da
quels èn rumantschs. Ultra dals
scha tut las producziuns da chant e
chantar en in chor viril.
chors maschadads da Surrein e da
la Televisiun Rumantscha filme-
dumengia:
21-06-2015, 17:25 sin SRF 1
Trin vegnan ils suandants chors vi-
scha il grond concert rumantsch.
mesemna:
24-06-2105, 08:30, 09:30 e 12:50 sin SRF info (rep.)
sonda :
27-06-2015, 17:10 sin SRF 1 (rep.)
www.rtr.ch
L’entir concert dals trais chors virils rumantschs pon ins guardar e
tadlar sin rtr.ch a partir dals 16-06-2015.
Gion Antoni Derungs – «In dals noss»
Ils 6 da settember pudess il cumponist Gion Antoni
Derungs, mort il 2012, festivar ses 80avel anniversari.
Per commemorar la persuna e l’ovra han lieu en il
decurs da l’onn numerus concerts.
(ea) «In dals noss» - en Svizra ru-
En l’archiv da musica da RTR Radio-
mantscha è questa formulaziun qua-
televisiun Svizra Rumantscha na
si da chapir sco ina distincziun. Quest
chattain nus betg main che 1’633 registraziuns dal cumponist lumnezian, naschì l’onn 1935 a Vella. Las
Infurmaziuns en connex cun ils
registraziuns èn vegnidas fatgas dal
concerts durant l’onn giubilar
1957 fin il 2012. Sias chanzuns chat-
sin www.gionantoniderungs.ch
tain nus en il repertori da prest tut ils
st èn segir sias operas rumantschas.
Antoni Derungs èn archivadas e per-
chors rumantschs, da blers chors gri-
RTR, respectivamain la SRG SSR,
petnisadas en l’archiv da musica dal
schuns ed era da quels che ston l’em-
han sustegnì e promovì la realisa-
Radio Rumantsch. Ed uschia contri-
titel da respect na survegn betg
prim forsa guardar duas giadas tge
ziun da questas ovras («Il cerchel
buescha era RTR ch’il relasch musi-
mintgin. Gion Antoni Derungs tutga-
linguatg ch’els chantan insumma.
magic», primaudiziun il 1986; «Il se-
cal da «noss» Gion Antoni chatta
va tar il tschertgel dals onurads. El
In dals puncts culminants en la colla-
miader», 1996; «Tredeschin», 2004).
quasi di per di la via en las ureglias da
era «in dals noss».
vuraziun tranter RTR ed il cumponi-
Fitg bleras cumposiziuns da Gion
las audituras e dals auditurs.
18
zecladur 2015 | accents nr. 2
«Online first» – il futur ha cumenzà stersas
Ins pudess pensar che la discussiun saja atgnamain antiquada, e tuttina ha RTR envidà ad in barat d’experientscha
davart «l’ov e la giaglina».
(ea) Na, la discussiun al podium, che
ha gì lieu ils 14 d’avrigl en chasa RTR,
n’è betg stada da natira filosofica. La
tematica è fitg actuala e muventa en
spezial ils responsabels da las chasas
da medias sin l’entir mund. Sut il titel
«Online first – schanzas e sfidas da
l’internet per las medias» è vegnì discutà davart las experientschas che
las trais chasas da medias Engadiner
Post/Posta
Ladina,
Belgischer
Rundfunk e RTR han fatg e fan dapi
ch’els han a disposiziun l’internet per
distribuir cuntegns.
L’ov da Columbus
Retschertgas mussan ch’il consum
d’infurmaziuns, il consum da las medias, crescha vinavant. Tenor ils experts vegn en spezial il maletg muventà (video) a gudagnar sin donn e
Il smartphone drov’ins per fotografar, s’infurmar e mintgatant era per telefonar.
cust da cuntegns audio (radio) e print
(gasetta).
uschè spert che l’infurmaziun è
siun. Per il schefredactur da la gaset-
emprima lingia la gasetta. Curt e bun:
Per ils dus represchentants da las
avant maun vegn ella plazzada sin la
ta regiunala sa preschenta la situa-
sch’ils ins crain d’avair chattà l’ov da
medias electronicas che han parti-
pagina d’internet, e pir suenter datti
ziun – almain actualmain – anc in
Columbus, èn auters anc a la
cipà al podium è la chaussa clera:
la novitad al radio ubain en la televi-
pau auter: el vul ch’il lectur legia en
tschertga.
39avel Top Pop Rumantsch – coincidenzas straordinarias
Marius e Katja lavuran en la medema fatschenta da pro-
sta ozendi per talas aventuras. Ed
sco igl ei (that’s the way it is)», ac-
ducziun e publicitad a Turitg. Ed in bel di scuvran els
ussa chantani ensemen, sur in bel
cumpagnads d’in curt intervent da
riff da funk concepì en il studio
SNOOK, il rappunz ladin. In duo,
Aquarium, en duas linguas: «Igl ei
anzi, in trio vairamain straordinari.
tschertas cuminanzas frappantas.
(bv) La derivanza sursilvana. La
sica, ha chantà onns or en pliras
passiun per il chant. E lura anc in de-
gruppas da funk, jazz e hiphop, em-
tagl sin ina veglia fotografia da fa-
prestond schizunt in pèr tuns exqui-
miglia: lur dus tats che gievan a pe-
sits a las Liricas Analas. Marius, ch’è
stga ensemen en il Rain Anteriur.
creschì si en la Bassa, ma chapescha
Tut quellas coincidenzas pretendan
perfetgamain rumantsch, ha era gia
directamain ina cuntinuaziun. Per
diversas staziuns da soul e rock da-
exempel en furma d’in Top Pop Ru-
vos sai e chanta dapi in pèr onns cun
mantsch cuminaivel. Katja Wolf e
vusch voluminusa en lezza band
Marius Deflorin! Tant pli ch’els èn
che porta il num ed il bul dal bab pro-
tut auter che principiants. Katja,
minent: l_mar. Il text da la chanzun
ch’è creschida si a Trun ed ha fre-
han Katja e Marius gist furnì sezs,
quentà ina scolaziun da vusch clas-
tematisond il stgars temp ch’als re-
Ils protagonists dal nov Top Pop Rumantsch: Katja Wolf e Marius Deflorin.
19
zercladur 2015 | accents nr. 2
Ils 1’000 francs èn davent
DA LUNSCH DAVENT – Rumantschs a l’ester
Tge manegiais vus, quantas Rumantschas e quants Rumantschs vivan a l’ester? Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
tschertga els dapi mez favrer. E nus avain gia chattà passa 200 persunas. Tgi che fa in clic sin la charta mundiala
interactiva sin rtr.ch/dossier po vesair, tgi che viva nua.
RTR ha organisà dus dis d’acziun e
ella emprendì d’enconuscher ses um
d’entschaiver insatge nov. L’Engia-
dad in’emna tematica. RTR finan-
las audituras ed ils auditurs han
e saja restada là. L’um na saveva
dinaisa Sandra Demonti per exem-
ziescha ina part dal project, il rest
pudì telefonar ed annunziar lur
betg pronunziar ses num e perquai
pel avra questa stad in ressort da
fatsch jau durant mes temp liber en
chars che vivan a l’ester. Bleras
saja ella dapi lura la Jocyce. L’em-
vacanzas ed ina scola da sfunsar en
il rom da mia lavur da diplom. Part
mammas han raquintà ch’i saja stà
prim laschava ella encrescher. Tele-
il conturn da Bali. Ella realisescha
dal project fa era ina pagina multi-
grev da laschar ir lur uffants e ch’el-
fonar cun ils chars a Vrin era chare-
cun quai ses siemi da la vita.
mediala. Questa pagina è la basa per
las laschian savens encrescher. La
schia e perquai strusch pussaivel.
gronda part mantegna dentant bun
Oz, bunamain 50 onns pli tard, viva
Raquintar online
timedia Communication». Jau inter-
contact per telefon ed e-mail. Tut en
ella en ina citad canadaisa ed ha sa-
Per il mument faschain nus da RTR
curesch co ch’ins po raquintar
tut avain nus survegnì var 80 tele-
vens contact cun sia famiglia en Ru-
in pitschen casting. 15 persunas in-
in’istorgia online cun elements da
fons e 50 annunzias per e-mail. In-
mantschia. Sco Giusepa Slobogian –
tervistain nus lura al Radio Ru-
video, texts, fotografias, audio e
saquants han er udì a l’ester dal
che discurra rumantsch cun in ac-
mantsch e da 3 persunas faschain
graficas.
project ed èn s’annunziads direct tar
cent canadais – èn anc blers auters
nus in purtret per il Telesguard.
RTR. L’Engiadinais Severin Niggli
emigrads pervia da l’amur. Auters
L’entschatta november emettain
Paula Nay, redactura
per exempel. El ha fatg in viadi en il
motivs èn la lavur u il giavisch
nus tut las contribuziuns en il rom
Televisiun Rumantscha
mia lavur da diplom per il «MAS Mul-
Vietnam ed è restà là. Il lain vegl ha
adina fascinà el e perquai ha el
fundà ina fatschenta e creescha mobiglias, e quai schebain ch’el n’ha
mai emprendì da scrinari.
Tut tgi che ha annunzià insatgi ni è
sez s’annunzià, ha gì la schanza da
gudagnar in bon d’ir en vacanzas en
la valur da 1’000 francs. L’entschatta matg avain nus tratg la sort. Adula Camichel da S-Chanf ha gì fortuna. Ella aveva annunzià ses figl Reto
ch’è coiffeur en l’Africa dal Sid.
Istorgias d’amur e da novas
entschattas
Contactar las persunas per pudair
publitgar las datas en l’internet è stà
ina gronda lavur. Jau hai tramess
blers e-mails, hai telefonà en l’Africa dal Sid, en l’Australia en Canada
ed anc en blers auters lieus. Las Rumantschas ed ils Rumantschs han gì
plaschair d’udir da lur patria ed han
raquintà gugent lur istorgias. La
Sursilvana Giusepa Slobogian per
exempel ha raquintà ch’ella saja ida
cun bunamain 30 onns en ils Stadis
Unids per lavurar in onn. Lura haja
Paula Nay ha tschertgà e chattà rumantschas e rumantschs sin l’entir mund.
20
zecladur 2015 | accents nr. 2
«Kühe, Käse und 3 Kinder»
(rtr) Il zercladur 2013 ha la Tele-
vegn la versiun lunga cun il titel
(8), Marchet (6) e Jon (3) che pas-
els cun lur gidantra Aita, cun 48
visiun Rumantscha mussà il film
«Kühe, Käse und 3 Kinder» en ils
sentan la stad cun lur geniturs
vatgas, 10 portgs, 5 giaglinas, il
«Up in the sky» – 3 uffants ad
kinos. Il film mussa la vita d’alp
Anna Mathis e Riccardo Nesa sin
chaun e millieras mustgas.
alp» da Susanna Fanzun. Ed ussa
or da l’optica dals uffants Braida
l’Alp Gün en Stussavgia. Là vivan
Las proximas producziuns:
10-06 pre-premiera a Turitg: Riffraff 3 (20:40)
La reschissura Susanna Fanzun è preschenta
11-06 premiera a Lucerna: Bourbaki 2 (18:15)
La reschissura Susanna Fanzun è preschenta
13-06 producziun speziala a Tschlin: Sala polivalenta (21:00)
La reschissura Susanna Fanzun ed ils protagonists dal film èn preschents
15-06 producziun speziala a Bern: Movies 2 (18:30)
La reschissura Susanna Fanzun è preschenta
Nua e cura ch’ins po guardar il film vesais vus era sin www.3kinder.ch
Braida, Marchet e Jon, ils protagonists principals dal film da Susanna Fanzun.
14-06-2015
Votaziun LRTV
FESTA D’UFFANTS A LAAX:
avant
451.–
suenter
400.–
IN MUND MAGIC
Paraulas e chanzuns per pitschen e grond
SONDA
DUMENGIA
ILS 18 07 2015
ILS 19-07-2015
Il cusunz curaschus 11:00 Il cusunz curaschus 11:00
Dunna Holla 13:00
Sultan e tamazi 13:00
Sultan e tamazi 15:00
Dunna Holla 15:00
Tge sa mida?
Tgi è deliberà?
chasadas pajan
mo pli 400.- francs
chasadas che retiran
prestaziuns supplementaras da la AVS/AI
possessurs da
segundas abitaziuns
e dimorants durant
l’emna pajan sulettamain ina giada
cussadentas
e cussadents da
chasas da tgira
persunas che na possedan absolut nagin
apparat da recepziun
pajan 5 onns nagut
(opting out)
Dapli sin rtr.ch e liarumantscha.ch
21
zercladur 2015 | accents nr. 2
En memoria
Premi schurnalistic SRG.R 2014
per Petra Rothmund
Ils 8 d’avrigl ha il Cussegl dal public SRG.R surdà il Premi schurnalistic SRG.R 2014 a Petra
Rothmund. Ella è vegnida onurada per ses film «Dal Magic Wood al Action Wood».
(SRG.R)
schurnalistic
postas han lura tut ils commem-
austriac ils blocs da gnais en il
SRG.R onurescha products schur-
Il
Premi
bers dal cussegl tschernì sco victu-
guaud a l’entschatta da la Val Fer-
nalistics da la chasa RTR. La giuria
ra Petra Rothmund cun il film «Dal
rera. El schubregia quels cun amis
che consista da tschintg commem-
Magic Wood al Action Wood».
ed els chattan tschients da lingias
bers dal Cussegl dal public SRG.R
Il premi è dotà cun CHF 6’000.
da bouldrar (raiver senza suga). Da
ha tadlà e guardà tut las 30 contritschintg emissiuns e contribu-
«Dal Magic Wood al Action
Wood»
ziuns per il premi. Da questas pro-
Avant 15 onns scuvra in raivider
buziuns
inoltradas
e
nominà
Ettore Tenchio
mund. Magic Wood – co els num- (*1915 - †2015)
lez temp las pli grevas sin l’entir
nan lur paradis – daventa in dals
(rtr) L’anteriur cusseglier guverna-
pli
tiv dal Grischun e cusseglier naziu-
enconuschents
lieus
da
bouldrar dal mund.
nal è mort ils 27 d’avrigl 2015 en la
Il film da Petra Rothmund sa
vegliadetgna da bunamain 100
fatschenta cun quest lieu magic,
onns en ses dachasa a Cuira. Dapi il
cun la fascinaziun dal sport da
1965 è el stà commember dal co-
bouldrar e cun la convivenza tran-
mité central da la SRG SSR. 1966
ter indigens e turists. El è vegnì
daventa el vicepresident e dal 1971
emess l’emprima giada il novem-
fin il 1980 presidiescha el quel.
ber 2014 en ils Cuntrasts da la Televisiun Rumantscha.
Directamain al film:
Michael Spescha, president Cdp SRG.R, cun l’autura Petra Rothmund e
l'um da camera Roman Schmid.
Codes QR –
uschia funcziuni
Gian Guolf Bardola
(*1939 - †2015)
(rtr) 1986 è Gian Guolf Bardola vegnì elegì en il cussegl da la CRR – oz
SRG.R – ed è stà commember da
quel fin il 2008, pia betg main che 22
(rtr) Voss telefonin (smartphone) u
Play. Las applicaziuns èn per il solit
onns. Sco electroinschigner en
tablet sto avair ina camera e sin
gratuitas. Lura stuais vus mo anc
in’interpresa spezialisada sin tec-
l’apparat sto esser installada in’ap-
activar l’applicaziun, avisar cun la
nologia da radio, ha el adina puspè
plicaziun che po decodar ils codes.
camera dal telefonin il code e foto-
era gì contacts professiunals cun
Per ils iPhones chatt’ins talas ap-
grafar quel. Suenter s’avra la pagi-
RTR. Dapi il 1995 ha Gian Guolf Bar-
plicaziuns en l’App Store, per tele-
na d’internet e vus pudais guardar
dola, burgais da Sent e creschì si a
fonins cun Android en il Google
u tadlar las contribuziuns.
San Murezzan, vivì e lavurà en il
Tessin.
22
zecladur 2015 | accents nr. 2
Dieta naziunala da la SRG SSR a Cuira:
medias e democrazia
Ils 25 da settember ha lieu en l’Auditori da la Banca Chantu-
culturals, influenzeschan la vita dal
schurnalistica. Il process democratic
nala Grischuna a Cuira la dieta naziunala da la SRG SSR
singul uman e da la societad insum-
en in stadi federativ, multilingual pre-
ma. En Svizra vegnan decisiuns poli-
tenda ina transparenza schurnalisti-
ticas prendidas a moda democratica.
ca per contribuir a l’orientaziun ed al
davart il tema «La contribuziun da la SRG SSR a la democrazia». La dieta è publica.
svilup d’ina atgna opiniun. Gist quai
(mt) Ina da las incumbensas principa-
Co funcziuna la democrazia?
Instruments independents –
transparenza schurnalistica
las da la SRG SSR è da crear publicitad.
La SRG SSR fa quai di per di en ses pro-
Cun la separaziun da las pussanzas
dals 25 da settember è deditgada a
Quai vul dir: metter en evidenza quai
grams confurm a la concessiun dal
(legislativa, executiva e giudicativa) e
questa tematica cumplexa:
che curra e passa en in spazi public,
Cussegl federal. Quella pretenda
cun ils dretgs dal pievel en la demo-
•
far visibel ed udibel quels process, de-
numnadamain ch’ils programs da la
crazia directa posseda la Svizra in-
quest’incumbensa?
clerar els e metter els en in context.
SRG SSR contribueschian a la demo-
struments che pretendan d’esser de-
cumpetenza, en tge qualitad, cun
Quai vegn fatg primarmain cun infur-
crazia, a la chapientscha da la demo-
clerads, interpretads e commentads
mar, i suonda l’analisa ed il commen-
crazia. L’actur principal d’ina societad
adina da nov. Quai è in’incumbensa
tari.
è la politica. Decisiuns politicas, ch’in-
politica, culturala e giuridica cumple-
bensa dad auters meds da massa
cludan elements economics, socials e
xa. Quai è dentant era in’incumbensa
en Svizra ed en auters pajais?
emprova la SRG SSR da realisar di per
di en parts da ses programs. La dieta
Co realisescha la SRG SSR
Cun
tge
tge accents?
•
Sa differenziescha quest’incum-
Ils referats
Las discussiuns
la citad da Rapperswil-Jona, de-
La moderaziun
Martin Schulz è il president dal
En dus panels vulain nur eruir co e
putà e commember da suprastan-
La dieta vegn moderada dad Isa-
parlament da l’Europa, in parla-
schebain l’incumbensa dada a la
za da la SRG.D da la Svizra Orienta-
bella Wieland da RTR e Casper
ment elegì democraticamain en 28
SRG SSR vegn realisada: l’emprima
la.
Selg, correspundent da SRF a Ber-
stadis suverans. El enconuscha
discussiun è quella cun ils schefre-
l’impurtanza d’ina pressa libra ed
dacturs da la SRG SSR, cun Tristan
Ils exempels
independenta per il svilup demo-
Brenn da SRF e Gian Ramming da
Thomas Isler è in realisatur da
retan, il president da la SRG SSR,
cratic d’ina naziun. El discurra sur
RTR. Ina segunda runda dilucide-
films documentars. Ses film «Die
ed il facit final fa il directur general
da quest tema – sia conferma per-
scha la tematica or da l’optica da
Demokratie ist los» mussa co che
Roger de Weck.
sunala avain nus, dentant è la pla-
lin, maina las discussiuns. Introducida vegn la dieta da Raymond Lo-
nisaziun da sia agenda anc betg
L’organisaziun
definitiva.
La dieta naziunala è in’occurrenza
Walter Thurnherr è il secretari ge-
da la part instituziunala da la SRG
neral dal Departament federal per
SSR. Sia regiun rumantscha, num-
ambient, traffic, energia e commu-
nadamain la SRG SSR Svizra Ru-
nicaziun. El lavura maun en maun
mantscha cun Oscar Knapp sco
cun la scheffa dal departament,
president, è vegnida incumbensa-
cussegliera federala Doris Leu-
da da realisar la dieta 2015. La su-
thard. Ses refat porta il titel: Tge
prastanza da la SRG.R ha incumbensà Mariano Tschuor d’elavurar,
spetga in stadi democratic dals
meds da massa?
La referenta ed ils dus referents: Sonia Mikich, Walter Thurnherr e
organisar e realisar la dieta. La die-
Sonia Mikich è caporedactura dal
Martin Schulz.
ta è publica per in e scadin.
L’invit cun il program vegn tra-
Westdeutscher Rundfunk (WDR) a
Cologna. Avant è ella stada corre-
persunas engaschadas en la politi-
process democratics vegnan diri-
mess proximamain als commem-
spundenta a Moscau e Paris. Ella
ca ch’èn il medem mument era
gids en Svizra, en Frantscha ed en
bers da la SRG.R.
enconuscha la situaziun en stadis
commembras da gremis da la SRG
l’Austria. Auters exempels èn tals
che pratitgeschan la censura. L’im-
SSR: Beatrice Baselgia, presidenta
d’emissiuns da las singulas uni-
In’annunzia per sa participar è in-
purtanza da l’independenza per in
communala da Domat, deputada e
tads d’interpresa da la SRG SSR,
dispensabla:
schurnalissem democratic è ses
commembra da surpastanza da la
per exempel da l’Arena, dals Cun-
[email protected]
tema.
SRG.R ed Erich Zoller, president da
trasts e d’autras emissiuns.
23
zercladur 2015 | accents nr. 2
Premi SRG.R - Renconuschientscha per
Corina Casanova
Per definiziun ei la cancelliera fede-
Svizra tudestga. Quei affrunt ha Co-
rala el survetsch dalla Confedera-
rina Casanova curregiu ladinamain,
ziun, pia dalla publicitad helvetica,
explicond
da vischinas e vischins. Quei schai
montscha.
els gens da quei ault uffeci federal,
Pli che autras communitads base-
sia
derivonza
ro-
gnan minoritads, da tgei gener ch’ellas seigien, «Leuchttürme», «herox
Il premi 2015 è vegnì surdà ils
dil mintgadi». Nus vesin quei a moda
30 da matg a chaschun da la
particulara el sport. Mundialmein ei
radunanza annuala da la
Roger Federer ina persuna d’identi-
SRG.R a Turitg.
ficaziun per la Svizra. Co havein nus
Mariano Tschuor ha fatg la
giu plascher dallas medaglias dils at-
laudatio per Corina Casanova.
lets romontschs als giugs olimpics a
Sotschi? Co selegrein nus da mintga
pass che Dario Cologna fa? Il medem
in che vegn surdaus a quella persu-
era en autras spartas e domenas dal-
na, che gauda la confidonza d’ina
la veta publica: «Quei ei in da nus –
majoritad dil parlament federal. Lez
quei ei ina da nus». Senza vuler se-
elegia. Quell’elecziun entras ils re-
patrunar a moda patriarchala ni dal-
presentants e las representantas dil
la persuna ni da sia lavur, essan nus
pievel e dils Cantuns dat a quei uffe-
– sco collectiv – zaco loschs ch’ina
ci gronda legitimaziun ed alla persu-
dallas «nossas» (la veglia Gasetta
na il status d’in magistrat.
Romontscha scriveva adina «in dils
Corina Casanova s’engascha cun perseveranza per la Svizra quadrilin-
Perquei sa ei buc esser che la cancel-
nos» perquei che la part masculina
gua e la visibilitad dal rumantsch.
liera federala vegni distinguida cun
dominava) ha contonschiu in post da
in premi grazia a siu ault uffeci, e
relevanza publica.
valan aunc adina ils arguments
senza
buca per la moda e maniera co ella
Sco representanta d’ina minoritad
ferms, la lavur solida, igl engaschi fi-
retscha, denton cun vigur. Discreta-
exequescha quei uffeci, mobein gra-
lingusitica enconuscha Corina Casa-
dau.
mein ei sia lavur e siu engaschi: per
zia a sia persuna, a sia persunalitad
nova era las traplas che sezuppan:
Quei distingua Corina Casanova: en
la Svizra e sias instituziuns federa-
e sias qualitads humanas. Cheu ar-
Tgi che surdrova sia apparientscha
tut sias scharschas publicas, tier la
tivas. E sco perschuadenta Ro-
rivein nus al coc: Corina Casanova
ad ina minoritad fa naufragi. Nuot ei
Crusch cotschna, el parlament, sco
montscha, che plaida sursilvan e
dat sco persuna romontscha per-
mender che d’argumentar en cer-
collaboratura persunala dils cusse-
vallader a moda excellenta, metta
detga da quei patrimoni cultural e
chels naziunals cun il fatg che era
gliers federals Cotti e Deiss, sco vi-
ella en sia lavur politica ed en sias
linguistic. Di per di. Con impurtant
minoritads hagien lur dretgs. Aunc
cecancelliera ed uss sco cancelliera
acziuns publicas dapli che mo in ac-
che quei ei demuossa il fatg ch’in
schi ver sco quei po esser. Sco dunna
federala ha ella representau valurs
cent romontsch.
eminent cusseglier federal, oz en
e Romontscha sa Corina Casanova
fundamentalas da nossa societad e
Cordiala gratulaziun.
pensiun en siu da casa a Martigny el
che l’egualitad dalla dunna s’agu-
da nies stadi: solidaritad, respect,
Valleis, haveva taxau a siu temps la
menta buca cun declamar quell’evi-
toleranza. Ella fa quei senza esser
candidatura da Corina Casanova pil
denza continuontamein, e la situa-
insistenta, denton cun insistenza;
post da cancelliera dalla Confedera-
ziun dil romontsch semegliura buc
ella fa quei senza alzar la vusch,
Rapport annual SRG.R e
ziun sco ina candidatura dalla
cun plonscher e schemer. Na, valer
denton cun vusch clara, ella fa quei
bilantscha da program RTR 2014
(fotos: Keystone)
sepustar
ell’emprema
Mariano Tschuor
Il rapport e la bilantscha èn pu-
DAVENTAI COMMEMBER
DA LA SRG.R
Contribuziun annuala:
CHF 20.– per persunas singulas
CHF 30.– per uniuns
CHF 80.– per persunas giuridicas
Dapli sin srgr.ch
blitgads sin rtr.ch en la rubrica
«Interpresa/Publicaziuns».
Tgi che giavischa ina versiun
stampada po empustar quella
cun trametter in e-mail a
l’adressa [email protected]
la davosa
La cumpagnia vegn adina pli gronda
(rtr) Betg main che 23 anteriuras
pada tradiziunala dals pensiu-
plaschair da vesair che l’attascha-
pensiun ora. Grazia fitg ed a re-
ed anteriurs collegas èn stads pre-
nads RTR. Dad onn tar onn vegn la
dadad vers l’anteriur patrun da
vair fin il pli tard la primavaira
schents ils 23 da mars a la sentu-
cumpagnia adina pli gronda ed i fa
lavur resta era sur il temp da la
proxima.
Da sanestra: Beat Lozza (schef gestiun commerziala RTR), Baldina Kobi Cantieni, Barbla Buchli, Antonia Desax, Theo Haas, Lina Adank Viletta, Men
Steiner, Clau Solèr, Bernard Cathomas, Edith Hossle, Andreas Joos, Rita Uffer, Pius Paulin (schef tecnica RTR), Giusep Decurtins, Johann Clopath,
Richard Cavigelli, Ladina Heimgartner (directura RTR), Jon Manatschal, Niculin Bezzola, Paulina Caduff-Vonmoos, Maria Cadruvi, Esther Simeon,
Gion Tschuor, Josefina Gaudenz, Gion Pol Simeon, Ernst Denoth.
Gist cumparì
Chara Anna, char Armon
Jau na sai betg, sche vus avais real
isà – dentant: a vus è gartegià insa
tge che
na gartegia betg mintgadi tar RTR.
Era sche nus empruvain adina pusp
è.
Vus avais creà in’interacziun cun noss
public. Quai durant vossa preschientscha a l’Expo a Milaun. Vus
laschais far part «voss» amis da
Facebook da vossa spassegiada tras
l’areal da l’Expo. Ti, Anna, has
per
exempel dumandà sur Facebook tge
pajais che ti duajas visitar sco prox
im – e
ti has survegnì diversas respostas e
propostas. Che quai funcziunescha
bain
,
ha tranter auter era da far cun il fatg
che voss «posts», pia vossas fotograf
ias
e voss commentaris, na vegnan betg
publitgads (mo) sin la pagina da Fac
eboo
k
da l’interpresa RTR, mabain era
sin voss contos persunals. Pia: graz
ia per
vossas bellas istorgias si da Milaun
e grazia che vus raquintais e promovai
s
quellas era sin voss chanals da Fac
ebook. Gist per ina chasa da medias
publica è l’interacziun cun il public
insatge dal pli impurtant e prezius.
Salids cordials, vossa
Ladina
Tista
Murk
(1915 - 1992) è
stà ina ferma
persunalitad
grischuna che
ha
construì
punts aifer la
vita
culturala
ed il moviment rumantsch. Plirs auturs, perditgas dal temp e persunas
che s’occupan oz da l’ierta culturala,
raquintan en lingua rumantscha e
Dunna Anna Caprez &
Signur Armon Schlegel
RTR
Cho d’Punt 47
7503 Samedan
tudestga da sias prestaziuns sco
schurnalist, scriptur, dramaturg,
pionier dal radio e da la televisiun
rumantscha e da ses engaschi visiunar sco directur da la Biblioteca populara, oz Bibliomedia.
Il cudesch intermediescha in maletg
viv e mussa Tista Murk sco persunalitad che marca anc oz la voluntad
da sa far valair dals Rumantschs.
(35.00 frs. tar la Lia Rumantscha)
Scarica

pdf