december 2014 | accents nr. 4
ACCENTS
nr. 4
december 2014
annada 5
radio | televisiun | multimedia | www.rtr.ch
Editorial
«Ti sco directura
giuvna...»
I dat intginas dumondas, a las
qualas jau, sco «directura
giuvna», hai adina puspè da
respunder. Ina pertutga il svilup da multimedia. Intgins
spetgan para che la «multimedialisaziun totala» saja mia
unica «missiun» tar RTR.
Quels stoss jau oramai dischillusiunar: la renovaziun e l'innovaziun èn bain process absolut centrals per nus. Medias
consumesch’ins pli e pli a
moda mobila – via telefonin u
tablet. RTR vul era respunder
al basegn da ses public, quai
tenor il motto strategic «RTR è
nua ch’il public è». Quest process ha però be valur, sche nus
tgirain cun premura er en
l'avegnir la qualitad da noss
products schurnalistics. Sco
chasa da medias cun in’incumbensa publica dastga il
public spetgar da RTR lavur
d’auta professiunalitad e credibilitad, pia ch’ils fatgs che
nus publitgain sajan corrects
ed equilibrads, che persunas
cumpetentas tschernian ed
elavurian temas essend conscientas da lur responsabladad. Per rinforzar anc pli fitg
la qualitad ha RTR intensivà
marcantamain la scolaziun ils
ultims onns – per numnar be
in exempel. Esser averts per
novas tecnologias ed esser
stricts quai che reguarda ils
principis schurnalistics: ina
sfida – che nus acceptain cun
gust!
Ladina Heimgartner
Nus essan las autras
tar RTR
pagina 3
A la tschertga da tuns
rumantschs a Berna
paginas 7
Alain Kniebs e Gion
Caviezel midan plazza
pagina 16+17
Play RTR – quai n'è betg l'ultim
nov product per Vus!
75 milliuns abitants dapli sin
quest mund, 168 milliuns
novs iPhones, 213 milliuns
novs utilisaders da l'internet
– e tut quai be en 12 mais:
questas cifras remartgablas
mussan co ch'il mund da
communicaziun sa mida.
(bb) Questa «explosiun» digitala ha
era consequenzas per il consum da
meds da massa. RTR Radiotelevisiun
Svizra Rumantscha tegna quint da
quest svilup e porscha la pussaivladad da guardar las emissiuns ed ils
videos da RTR sin tablet e telefonin u
era sin laptop e computer.
Nua e cura che Vus vulais
Play RTR porscha tut las emissiuns
da la Televisiun Rumantscha, ils videos da la redacziun da Battaporta
audiovisuala da RTR adina a Vossa
Play per l'entira SRG SSR
ed era videos che RTR producescha
disposiziun, nua che Vus vulais e
Play RTR è sta pussaivel grazia ad
exclusivamain mo per la rait. Igl è
cura che Vus vulais.
in project naziunal da la SRG SSR
cun la finamira d'avair per tuttas
pussaivel da navigar en differents
unitads d'interpresa in product
menus, tschertgar emissiuns tenor
data, guardar ils pli novs videos ed
ils videos ch'èn vegnids guardads il
Telechargiar
Play RTR sco app
in proxim pass vegnan er agiunta-
Per telefonins Android:
Google Play store
zin da cultura ed era las emissiuns
Per iPhones:
Apple App Store
Alura avais vus l'entira purschida
puter èsi era pussaivel da midar cun
gas da las autras regiuns linguisticas. E sin la versiun da computer
pudais Vus er activar ils suttitels
da musica sco l'Artg musical, l'Instrumentala ubain il Soundcheck.
meglianta. Dal Play RTR sin il comin clic sin in dals Plays da noss colle-
das las emissiuns da radio – sco per
exempel la Marella, il Profil, il Maga-
Play RTR er in Play SRF, RTS, RSI e
SWI, tuts cun in'apparientscha su-
pli savens ed ins po era tschertgar
A-Z en il menu da las emissiuns. En
cumparegliabel. Uschia datti sper
Dapli sin www.rtr.ch/play
tudestgs.
Cuntinuaziun p. 2
2
december 2014 | accents nr. 4
Il futur ha cumenzà era tar RTR
(ea) Il svilup da l'offerta schurnalistica e da la tecnologia da distribuziun stattan era tar RTR en il center
da la strategia d'interpresa che
vegn actualisada regularmain. En la
lavur quotidiana sa fatschentan la
direcziun ed il cader lura cun las dumondas che stattan en connex direct cun quest svilup sco p.ex. las
consequenzas per la scolaziun da
collavuraturas e collavuraturs, l'introducziun da novas tecnologicas
ed ils concepts redacziunals per
novs formats d'emissiuns.
Questa lavur vegn er accumpagnada d'ina gruppa da lavur che sa
cumpona da collavuraturas e collavuraturs da tuttas partiziuns (guarda foto) e che vegn dirigida d'Ursin
Fetz, manader dal center per mana-
Gruppa da lavur svilup RTR (da san. a dretga): Stefan Dobler, redactur televisiun; Linus Livers, producent
gement administrativ da la Scola
regiun Surselva e Grischun Central; Bernard Bearth, referent program; Conrad Schlosser, responsabel
auta per tecnica ed economia HTW
producziun televisiun; Daniel Wasescha, manader resursas umanas e contabilitad; Ursin Fetz, HTW; Tamara
a Cuira.
Deflorin, referendaria promoziun dal program.
Play RTR – quai n'è betg l'ultim nov product per Vus!
han la televisiun ed il radio en il
tadas dals 22 fin ils 24 d'october a
tala da la Bavaria per sa laschar in-
mund medial ch'è pli u main digita-
l'occurrenza
furmar dals pli novs trends en il
Tge signifitgan talas pussaivladads
lisà? Tge signifitga quai per las in-
chen».
da guardar e da tadlar emissiuns
terpresas da meds da massa e sin
Cun ina delegaziun da la SRG SSR è
per ils meds da massa tradiziunals
tge po il public anc sa legrar? Que-
era Bernard Bearth, referent da
In rapport da ses viadi chattais Vus
sco per exempel RTR? Tge avegnir
stas dumondas èn vegnidas discu-
program da RTR, viagià en la chapi-
sin pagina 9.
Cuntinuaziun da p. 1
«Medientage
Mün-
mund da las medias.
3
december 2014 | accents nr. 4
Nus essan las autras tar RTR
(gd) Dapi bundant trais onns rapportan ellas emna per emna da quai che ha muventà, fatschentà ed occupà nossas vischinas e noss vischins en Svizra: Romana Costa e Christina Caprez da la Svizra tudestga, Laura Keller da la Svizra romanda e
Mirella Zen dal Tessin. La rubrica «Ils auters» datti tar RTR mintga sonda suenter las dudesch. Al «Di dals auters» che ha gì
lieu ils 6 da november èn nossas correspundentas stadas giasts tar RTR ed han raquintà durant in di entir da lur regiuns, da
lur mintgadi e dal maletg ch'il rest da la Svizra ha dals Rumantschs e dal Grischun.
Christina Caprez
Romana Costa
Livingston
Laura Keller
Mirella Zen
Creschida si ed ida a scola sun jau a
Creschida si ed ida a scola sun jau a
Creschida si ed ida a scola sun jau en
Creschida si ed ida a scola sun jau a
Berikon en Argovia. Oz viv jau a Tu-
Puntraschigna. Ils emprims pleds
la Bassa, a Heimenhofen, amez la
Sta. Maria en Val Müstair. Oz viv jau
ritg. Jau lavur sco schurnalista e so-
rumantschs hai jau emprendì en
Turgovia. Oz viv jau a Genevra. Jau
cun mes um e mia figlia Martina a
ciologa.
scolina. A chasa discurrivan nus tu-
lavur sco interpreta da conferenza
Biasca.
Il pli bel da Turitg è la gronda pur-
destg e puschlavin. Oz viv jau cun
independenta e sco assistenta a
Jau lavur sco collavuratura per la
schida dad occurrenzas culturalas
mia famiglia a Berna. Suenter esser
l'Universitad da Genevra.
promoziun e la vendita da programs
sco er il Lai da Turitg e la Limmat,
stada correspundenta dal Grischun
Il pli bel dal «Di dals auters» è stà
tar Radiotelevisione svizzera a Lu-
nua ch'ins po far bogn la stad.
a Cuira e lavurà divers onns tar SRF
d'emprender d'enconuscher las per-
gano.
Il rumantsch è per mai ina lingua
2 a Basilea lavur jau ussa sco schur-
sunas davos las vuschs ch'ins auda
Il pli bel dal Tessin è ch'el sa mida
che mia famiglia ha pers e che jau
nalista e producenta tar SRF 4
e cun las qualas ins ha contact emna
entaifer paucs kilometers. Cumbain
hai emprendì pir sco creschida, ch'è
News.
per emna, sco era la super atmosfe-
ch'il Tessin è pitschen, scuntr'ins
dentant daventada ina lingua dal
Il pli simpatic da Berna è che tut va e
ra da lavur cun tschellas «autras»,
qua realitads, atmosferas, climas e
cor.
che tut è in pau pli patgific …
cun las moderaturas ed ils modera-
gusts fitg differents.
Cun il Grischun ma collian las va-
Il rumantsch è per mai in toc patria,
turs e cun tut il team da RTR.
Il rumantsch è per mai mia lingua
canzas che jau passent mintg'onn a
jau al colliel cun bleras regur-
Il rumantsch è per mai in toc da cha-
materna, la lingua dal cor e da las
Puntraschigna en la chasa da mes
dientschas da mia uffanza ed el ma
sa «purtabel» e mia lingua materna
emoziuns.
basat e da mia basatta.
stat fitg a cor.
en il vair senn dal pled.
Cun il Grischun ma collian mia uf-
Las meglras istorgias èn quellas che
Sche jau pens al Grischun, pens jau
Cun il Grischun ma collia ... buna du-
fanza e mias ragischs.
raquintan a maun d'ina istorgia dal
a mia famiglia, a bellas muntognas
monda – jau ma sent sco Ru-
Las meglras istorgias èn quellas che
mintgadi, dad in'istorgia or da la
ed ad in tschiel blau e celest.
mantscha, ma betg necessariamain
portan nus per in mument en in au-
vita d'ina persuna co ch'il grond
Las meglras istorgias èn quellas che
sco Grischuna, ma quai chat jau anc
ter lieu, che transmettan odurs e
mund funcziuna.
van a cor u als gnirunchels ;-).
in'interessanta
gusts differents, che porschan ma-
«Ils auters» èn ina chaschun per
«Ils auters» èn ina fanestra vers
cuntradicziun.
letgs e tuns novs.
scuvrir
in'autra Svizra fitg sumeglianta e
Las meglras istorgias èn quellas
«Ils auters» èn quels ch'èn diffe-
tuttina diversa.
aspects
main
enconu-
schents da las autras regiuns da la
constellaziun
u
ch'èn in pau «schrägas» u insolitas,
rents, ma cun ils quals ins parta
Svizra ed in'occasiun per reveder
quellas ch'èn magari difficilas da
in'experientscha, il lieu, ina lingua,
noss pregiudizis.
chattar – ellas chattan plitost tai ...
in'amur ...
«Ils auters» èn vegnids amis e n'èn
finalmain betg pli uschè auters,
quai emblidan ins gugent ...
4
december 2014 | accents nr. 4
At school with Julia Roberts
«Tgi che fa in viadi po raquintar in-
da la Russia, mintga di vestgida au-
la, suentermezdi viadis en la regiun
Cornwall. Questa regiun, dentant
satge». Il medem vala era, sch'ins fa
ter, mo il meglier dal meglier. Gali-
cun in auto ch'el ha prendì a fit.
era las cuntradas da Dartmoor ed
ina scolaziun. Jau hai cumbinà
na accumpogna sias duas figlias
Il tschintgavel en classa: Alois (55),
Exmoor, han plaschì zunt bain a
congedi e vacanzas e sun partì il
che van er a scola a Torquay, cun-
in stget sursilvan. Lingua materna:
nus. A Londra han en spezial fatg
settember/october
2014
per
trari a nus dentant en ina scola pri-
rumantsch.
Enconuschientschas
impressiun ils palazs, ils parcs ed
tschintg emnas da Schluein en l'En-
vata.
da l'englais: pitschnas. Lavura sco
ils quartiers cun architectura mo-
galterra.
Mahmud dal Bahrain (18) ha pla-
manader da la producziun radio tar
derna. Main agreabels èn il traffic
*
nisà da star in mez onn a Torquay.
RTR.
immens e las collonas da glieud
Mia emprima staziun ha gì num
El va fitg gugent cun auto e giavi-
E betg emblidar vuless jau natiral-
avant ils museums e las attracziuns
Torquay. Ina citad cun passa
scha da ses bab sin ses natalizi in
main noss scolast Andrew (67), in
turisticas.
60'000 abitants a la costa sid da
Rolls-Royce.
Englais che avess preferì, sche la
Jau n'era anc mai stà sin l'insla bri-
l'Engalterra. Durant il temp a Tor-
Yusuf dal Kuwait, in um schenà da
Scozia avess decidì il settember da
tannica, e quasi tut mes amis m'han
quay hai jau abità tar Clive e Nora,
30 onns che lavura en sia patria en
sa distatgar da l'Engalterra.
avertì da la cuschina englaisa. Quai
mia «hostfamily», e fatg in curs da
l'administraziun d'in ospital. Er el
lingua. En mia classa eran nus
vul star per in mez onn a Torquay. A
Places to visit
trari. Perquai poss jau cussegliar a
tschintg persunas, ina truppa in-
chasa turna el durant quest temp
Las trais emnas a Torquay en pas-
tut quellas e quels che fan in viadi
ternaziunala e multiculturala da
per duas emnas, quai tranter Nadal
sadas svelt. Lura ma sun jau mess
en la terra da la Queen Elisabeth II:
tut las parts dal mund.
e Daniev, cura che la scola è serrada.
sin via encunter Bristol, nua che
«The proof of the pudding is in the
eating».
na sai jau betg confermar – il cun-
Stefan da Marbach, chantun da Son
mia dunna spetgava mai. Avant
My classmates
Gagl, el po avair var 50 onns. El fa
che passentar ils ultims dis a Lon-
Galina (43), per mai la Julia Roberts
vacanzas activas: avantmezdi sco-
dra, avain nus fatg vacanzas a
En la cuntrada da Cornwall tranter St Ives e Lands End.
Alois Beer
Il famus monument da Stonehenge en il contadi da Wiltshire.
Nov en la butia da RTR
Il Pitschen Prinzi – in classicher da la litteratura mundiala en la seria TOP KIDS
La paraula dal Pitschen Prinzi è in’istorgia plain poesia e sabientscha. L’istorgia è per uffants e per creschids. Davos mintga maletg,
mintga chapitel e mintga episoda èn anc ulteriurs maletgs. Uschia na po l’uffant anc betg savair che la rosa stat per l’amur e la bellezza
da la dunnas. Ma il sentiment da cumpassiun e da solidaritad umana resta. Ed insatge impurtant mussa l’istorgia: pasch datti be, sche
mintgin chatta sia pasch – pasch cun sasez e cun ils conumans.
CHF 29.50 (+ porto e spediziun)
Per plaschair far diever dal formular da pustaziun che Vus chattais en la broschura agiuntada a quests Accents.
5
december 2014 | accents nr. 4
Ladina Heimgartner nova presidenta da
la Chadaina da Fortuna
Ladina Heimgartner, la
directura da RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha,
daventa la nova presidenta
dal cussegl da fundaziun da
la Chadaina da Fortuna.
(rtr) Sco presidenta maina ella in
gremi che sa cumpona da sis represchentantas e represchentants da
la Societad Svizra da Radio e Televisiun SRG SSR e da sis represchentantas e represchentants da NGOs,
ovras d’agid partenarias da la Chadaina da Fortuna u experts da l’agid
umanitar.
Ladina Heimgartner da Scuol, fin
qua vicepresidenta dal cussegl da
fundaziun, è vegnida clamada en
questa posiziun da Roger de Weck,
il directur general da la SRG SSR. Il
nov vicepresident è François Besençon, commember da la direcziun
schlargiada da la filiala da la SRG
Claudia Cathomen, coordinatura da la Chadaina da Fortuna tar RTR, Tony Burgener, directur e manader da
SSR Publisuisse.
communicaziun e Ladina Heimgartner, presidenta dal Cussegl da fundaziun,
Qualitad sin aut nivel
Ladina Heimgartner è dapi il 1.
represchentanta da RTR ses ante-
daziun vegnan occupads dapi la
(«Chaîne du Bonheur») durant quat-
d’avust 2014 directura da RTR.
cessurs Walter Rüegg (SRF), Remi-
fundaziun d’ina represchentanza
ter decennis in'emissiun radiofoni-
Avant ha ella stabilì entaifer la di-
gio Ratti (RSI), Guillaume Chene-
da la SSR. La SSR ha stgaffì la fun-
ca dal radio da la Svizra romanda ed
recziun generala da la SRG SSR a
vière (RTS) e René Schenker (RTS).
daziun independenta l’onn 1983.
ina part integrada da las structuras
Berna il nov sectur «martgà e quali-
Il presidi ed il vicepresidi da la fun-
Avant era la Chadaina da Fortuna
da la SRG SSR.
tad» ed ha manà quel durant trais
onns. La qualitad ha prioritad per
Heimgartner era tar la Chadaina da
«Chadaina da Fortuna – la Svizra solidarica»
Fortuna: «Qualitad sto esser avant
maun sin in aut nivel, tant tar ils
Quai è l’expressiun da la solidari-
La fundaziun segirescha in'utili-
vetschs socials spezialisads per-
projects d’agid en pajais en crisa sco
tad da la populaziun svizra cun las
saziun effizienta ed intenziunada
sunas en basegn cun var in milliun
tar l’administraziun da las dona-
victimas da catastrofas e conflicts.
dals daners contribuids. Per quest
francs l’onn. Suenter malauras su-
ziuns ed en ina communicaziun ac-
Ella è ina fundaziun independen-
intent incumbensescha ella ex-
stegna ella persunas privatas, vi-
tiva envers las donaturas ed ils do-
ta, stgaffida da la SRG SSR. La Cha-
perts d'analisar da radent e d'eva-
schnancas u IPM che han subì
naturs. Da quai dependa la credibla-
daina da Fortuna n’operescha betg
luar repetidamain ils projects al
gronds donns. Dapi il 1946 ha la
dad da la Chadaina da Fortuna», di
sezza. Cun las donaziuns ch’ella
lieu ed ella garantescha che las
Chadaina da Fortuna rimnà dona-
la nova presidenta che vegn a surpi-
retschaiva da la populaziun e da
normas internaziunalas per l'agid
ziuns en ina valur da passa 1,5
gliar il presidi il 1. da schaner 2015.
firmas, chantuns e vischnancas
immediat, la reabilitaziun e la re-
milliardas francs.
cofinanziescha ella projects da las
construcziun vegnan resguarda-
25 ovras d’agid partenarias. Quel-
das. En Svizra gida la Chadaina da
las sustegnan las victimas al lieu.
Fortuna en collavuraziun cun ser-
Fundaziun instituida da la
SRG SSR
Heimgartner suonda sco emprima
Dapli sut www.glueckskette.ch.
6
december 2014 | accents nr. 4
Passé simple, pronoms e cuschina provenzala
Ils 13 da settember 2014: Cuira, 13
siunaras da l’artist ungarais Victor
grads. Tge importa! Jau hai fatg las
Vasarely ubain il Musée Granet. Ina
valischs e sun pront per partir. In
da las exposiziuns è stada deditga-
sguard en la rait mussa: en mia de-
da a la collecziun impressiunanta
stinaziun datti bler sulegl e tempe-
da l’American Henry Pearlman che
raturas da 26 grads.
ha ramassà ovras da Cézanne, De-
*
gas, van Gogh, Modigliani e Gaugin.
La Provence spetga, in mais curs da
En ina pitschna baselgia en in lieu
franzos ad Aix-en-Provence, ina
sper las sendas turisticas hai jau
da las bellas citads da la Frantscha.
lura pudì contemplar ils purtrets da
E lura: aura da stad, cuntradas ma-
la Collection Jean Planque, in Vau-
gnificas, architectura, ils martgads
dois che aveva lavurà per la Fonda-
cun da tuttas sorts products. Jau
tion Beyeler a Basilea e che ha gì ina
sun plain aspectativas e ma legrel
relaziun amicala cun Pablo Picasso.
da passentar la «fin da la stad» en la
Uschia ha el pudì cumprar divers
Provence.
Picassos che furman uss il coc da
l’exposiziun ch’è domiciliada dapi
A l’école
intgins onns ad Aix-en-Provence.
Ils 15 da settember: l’emprim di da
Las sondas e dumengias èsi da far
scola a l’École IS ad Aix-en-Proven-
excursiuns en la Provence, en las
ce. In pau curiusa, la situaziun dad
Gorges du Verdon, ina chavorgia
esser en ina stanza da scola cun
impressiunanta, ubain a Moustiers,
persunas fitg differentas che ve-
in dals pli bels vitgs da la Frantscha.
gnan da divers pajais. La motiva-
*
ziun è gronda, pertge tuttas e tuts
… e natiralmain las citads da la re-
han gust d’emprender la lingua e da
giun sco Arles, Avignon e surtut
sa perfecziunar. E la gronda part èn
Marseille cun ses quartiers fitg dif-
scolaras e scolars sur 40 onns che
ferents, il port, las baselgias La Ma-
han gia in bun livel. E lura lur pro- La baselgia da Notre-Dame-de-l’Assomption a Moustiers, ina da las pli
jor e Notre Dame de la Garde, il
fessiuns: Matthias, per exempel, da bellas vischnancas en Frantscha.
quartier dals immigrants da l’Afri-
la Germania, lavura a Kabul per las
ca dal Nord e surtut il MuCem, con-
Naziuns Unidas, ed el ha raquintà
nas immersiun totala daventa tut
sta pitschna citad calma e cun bler
struì l’onn passà cura che Marseille
bler dals pajais e da sia lavur, e quai
pli simpel e la vita quotidiana ad Aix
charme datti blers edifizis istorics,
è stà la chapitala culturala da l’Eu-
tut per franzos. Leif da la Svezia,
dal tuttafatg normala.
era dal temp dals Romans, basel-
ropa.
gias e plazzas zuppadas. Gronda
*
na interpresa che producescha co-
Le charme du Midi
impressiun han fatg ils museums,
E sco finiziun anc insatge da la cu-
lurs e products chemics. El ha pas-
Però be scola fiss lungurus. Ad Aix
da quels da grond prestige: la Fon-
schina provenzala. Damai che la
sentà ils ultims onns en la Gronda
pon ins far anc bler auter. En que-
dation Vasarely cun las lavurs vi-
populaziun na pudeva pli baud betg
pensiunà, ha lavurà sco directur d’i-
Britannia ed en l’Ollanda. Gia adina
sa prestar charn, chatt’ins sin la
ha el gì ina passiun per la Provence,
carta da menu en spezial tratgas da
ed uss ha el schizunt cumprà ina
legums. La pli enconuschenta è
pitschna chasa en la regiun e di-
bain la «ratatouille», ma era la pa-
scurra fitg bain franzos. Quai è mo-
sta d’ulivas «tapenade» e la maio-
tivaziun era per tut ils auters ed era
nesa d’agl «aïoli» che vegn servida
jau emprov da meglierar mias enco-
cun l’aperitiv inscuntr'ins magari
nuschientschas, mes vocabulari e
era tar nus. «Bon appétit!»
las abilitads da far conversaziun.
Ina sfida! Igl è però impurtant da
s’occupar da pronoms, dal passé
simple, dals comparatifs e da l’im- La catedrala Sainte-Marie-Majeure ed il Musée des civilisations de
parfait. E cler, suenter quatter em- l'Europe e de la Méditerrané a Marseille.
Jachen Prevost
7
december 2014 | accents nr. 4
A la tschertga da tuns rumantschs
Er a Berna pon ins far intervistas per rumantsch en conferenzas da medias. Quai è ina da las chaussas che jau hai
emprendì en mes quatter onns e mez sco correspundent da
RTR en Chasa federala.
«Tgi che sa rumantsch, sa dapli.»
del cun victualias. I dat dapli Ru-
Tgi avess pensà che quella maxima
mantschs a Berna che quai ch’ins
valia er insatge a Berna? Tgi che sa
pensass! E mintgatant datti era bel-
rumantsch, dastga numnadamain
las surpraisas: per exempel sch’ins
far l’emprima intervista suenter
dastga far dumondas per ru-
ina conferenza da medias da la
mantsch a Doris Leuthard davart
chanceliera federala Corina Casa-
novs parcs naziunals.
nova. Tenor la regla: ils cussegliers
federals u la chanceliera federala
Ina Svizra en miniatura
dattan l’emprim pled e fatg en lur
Mintgatant tschertgan er ils/las
lingua materna. Ils schurnalists da
collegas da lingua taliana e franzo-
las autras regiuns linguisticas ston
sa urgentamain tuns ed han mirve-
spetgar – e pon sin il pli empruvar
glias tge ch’ils parlamentaris ru-
da lignar tge ch’i vegn ditg. Jau con-
mantschs Martin Candinas, Stefan
ced: gist bler n’è quai betg capità ils
Engler, Hansjörg Hassler u Silva
ultims quatter onns e mez. Ma la re-
Semadeni han ditg en il microfon da
gla sco tala è ina regla da fier che
RTR – ed ins po dar vinavant in tun
vegn respectada en il Center da me-
rumantsch che vegn alura emess
dias da la Chasa federala. E cura
sin las undas da RSI u RTS (u vice-
ch’il chatsch è main grond, survegn
versa). Sper la pussaivladad da pu-
ins magari era tuns rumantschs da-
dair discurrer mintga di tut las
vart la dispita da taglia cun ils Sta-
quatter linguas naziunalas èsi
dis Unids – da Mario Tuor ch’è il ple-
quest spiert da squadra en l’usche-
dader dal secretariat da stadi per
numnà «biro latin» che jau hai ap-
dumondas finanzialas internaziu-
prezià en spezial en il Center da
nalas. U ch’ins po far in’intervista
medias da la Chasa federala ch’è in-
rumantscha cun il president dals
satge sco ina Svizra en miniatura.
Ils 31 d’october ha Claudio Spescha gì ses ultim di da lavur tar RTR, nua
ch’el ha lavurà dapi il 2004. En il futur lavura el en la redacziun da la
chemicists chantunals svizzers Otmar Deflorin davart il pli nov stgan-
Claudio Spescha
Tagesschau da SRF.
Die Schweizer – Les Suisses – Gli Svizzeri – Ils Svizzers
DVD en 4 linguas
Durada: ca. 200 minutas
Original: tudestg
Linguas: franzos, talian e rumantsch
Pretsch: CHF 39.90
Cas favuraivels, guerras e conflicts, chaschuns manchentadas, contactar ed equilibrar: la Svizra è il resultat da l'istorgia che
cumpiglia passa settschient onns. Adina puspè è ella stada confruntada cun muments decisivs che han sfurzà ella da prender decisiuns impurtantas. Persunalitads sco Werner Stauffacher, Clau da Flia, Hans Waldmann, Guillaume-Henri Dufour,
Alfred Escher e Stefano Franscini han influenzà quests muments. Da questas sfidas raquintan ils quatter films.
Per plaschair far diever dal formular da pustaziun che Vus chattais en la broschura agiuntada a quests Accents.
8
december 2014 | accents nr. 4
Tgi vegn – tgi mida
Mirco Wolf (*1991) fa in
Anna Serarda Campell
Guadench Dazzi
l’Universitad da Berna e da Fri-
praticum tar la pro-
(*1983)
mida
l’en-
(*1966) e David Trutt-
burg. Durant las scolaziuns ha ella
ducziun da radio du-
tschatta
da
schaner
mann (*1975) daventan
tranter auter lavurà sco translatu-
rant il november e de-
2015 da Cuira a Berna e
producents da la nova
ra tar il CCM a Laax, sco bibliografa
cember 2014. El vegn
daventa correspunden-
redacziun reflexiun.
da la claustra da Mustér, sco colla-
ta da la Chasa federala.
Questa redacziun cum-
vuratura libra tar il Bündner
da Trun ed ha fatg l’emprendissadi
sco spezialist d’autos. Dapi il 2012
piglia las emissiuns em-
Tagblatt e sutassistenta da prof.
ha el lavurà sco mecatronist d’au-
Paula Nay (*1985) da-
nilas da radio ed ils Cun-
Georges Darms a l'Universitad da
tos.
venta producenta dal
trasts.
Friburg. Dapi il november 2011 è
Telesguard. Ella surpi-
quest pensum a partir
Andri Franziscus
glia questa incumbensa
da l’entschatta da schaner 2015 en
(*1966) daventa mode-
a partir da l’entschatta
furma da job-sharing.
ratur dals Controvers.
da schaner 2015.
El surpiglia quest pen-
Els
surpiglian
ella redactura tar il BT.
Selina Huonder
(*1999) da Segnas cu-
Heidi Sutter-Martinelli
menza
l’entschatta
sum da quatter emis-
Adrian Stecher (*1986)
(*1965) cumenza l’en-
d’avust
siuns per onn a partir dal november
daventa a partir da
tschatta
prendista mercantila.
2014. El ha lavurà differents onns
l’entschatta da schaner
2015 sco nettegiunza
tar SRF, l’ultim sco producent da 10
2015 moderatur da la
da la cafetaria. Ella
Pass per pass al master
vor 10.
Astrid Alexandre
(*1981)
mida
tschatta
da
da
schaner
2015
l'em-
parada da hits, sper il
vegn da Strada, ha fatg il gimnasi e
Flurina Huonder
pensum pitschen sco moderatur da
suenter lavurà differents onns tar
(*1989) ha fatg in ulte-
matschs da hockey.
la PTT e lura tar la Swisscom sco
riur pass en sia carrie-
teleoperatrice.
ra professiunala. Il set-
l’en-
tember 2014 ha ella
schaner
Flavio Tuor (*1982) da-
2015 da la redacziun da
venta producent musi-
Sabrina Bundi (*1984)
retschavì il bachelor en scienzas
musica en la redacziun
ca. El surpiglia questa
daventa a partir da
d’infurmaziun a la HTW Cuira. Uss
reflexiun.
funcziun a partir da
l’entschatta da mars
ha ella cumenzà il studi da master.
l’entschatta da schaner
2015 reportra dal Radio
Sper il studi lavura ella tar RTR en
2015.
Rumantsch. Ella vegn
la partiziun da D+A (documenta-
da Surrein, ha fatg il seminari sco-
ziun ed archiv).
lastic a Cuira e suenter studegià a
Preparà l'onn che vegn en Val Schons
(ea) Durant la dieta da clausura tra-
scher anc meglier ina vallada u ina
diziunala che ha gì lieu il settember
vischnanca. Ad Andeer ha Cristian
ad Andeer en las localitads dal ve-
Joos, anteriur redactur e moderatur
nerabel Hotel Fravi (construì l'onn
dal Radio Rumantsch, manà ils re-
1828) èn la direcziun ed il cader da
sponsabels da RTR tras las streglias
RTR s'occupads da la strategia da
e giassas, raquintà da temps pas-
l'interpresa e da las finamiras per
sads ed infurmà davart la situaziun
l'onn 2015. Dietas da lavur en la re-
actuala dal lieu principal da la Val
giun porschan adina era la cha-
Schons che ha passa 900 abitants.
schun per emprender d'enconu-
Taidlas bler, vesas cler!
9
december 2014 | accents nr. 4
Il mund digital è realitad
Varga 6000 participantas e participants da l’entira Europa
han visità dals 22 fin ils 24 d’october il congress «Münchner
Medientage», la pli gronda occurrenza dals meds da massa
en l’Europa.
Cuntegn persunalisà: sche
l’internet furnescha a mai
mes menu
A la fin decidia il public tge ch’el veglia – independentamain ord tge bischla ch’il cuntegn vegn.
In auter tenor dals referats e da las
vul consumar ses agen menu, avair
L’internet sco schanza per
programs da nischa
(bb) Il tema da quest onn: nagina
las grondas shows, las grondas
la pussaivladad d’empustar online
Quest aspect ch`è vegnì discutà a
spassegiada – vias a la normalitad
emissiuns da divertiment, las seri-
sias emissiuns e ses cuntegns sin
Minca prend jau sapientivamain a
digitala (Kein Spaziergang – Wege
as producidas cun blers milliuns.
dumonda. In vul las novitads regiu-
la fin – per far la punt cun RTR. Nus
discussiuns a Minca: il consument
zur digitalen Selbstverständlich-
nalas, l’auter emissiuns spezialas
faschain in program da nischa, e
da musica, puspè in auter ha gu-
schizunt programs da nischa en la
avegnir han ils meds da massa en in
L’internet cumplettescha la
purschida da televisiun
gent serias e puspè in auter prefe-
nischa! E qua saja la rait da l’inter-
mund digitalisà? Cun ina delega-
Mo gia tar las serias cumenzi: quellas
rescha il sport. Perquai emprovan
net ideala per stgaffir communitads
ziun da la Societad Svizra da Radio
vegnan gia oz producidas per part
blers meds da massa da porscher al
pitschnas cun il medem interess.
e Televisiun SSR è Bernard Bearth,
per la derasaziun en l’internet. Il suc-
public la pussaivladad d’in program
Per uschè da dir: esser in mund vir-
referent da program da RTR, viagià
cess en l’internet decida, sche la seria
individualisà e persunalisà.
tual per noss public rumantsch
en la chapitala da la Bavaria.
vegn cuntinuada e sche las staziuns
keit). Dumandà a moda simpla: tge
sparpaglià pli e pli fitg per l’entir
La televisiun resta
ellas en lur programs. Ed adina dapli
Sco emprim la buna nova per tut
shows da televisiun grondas por-
En la massa da la purschida
mediala gudogna la fin
finala la qualitad
quels che teman che la televisiun
schan en l’internet e sin ils apparats
Quai ch’il public vul è qualitad:
tradiziunala svaneschia en l’ave-
mobils
supplementars,
quest facit è stà d’udir tar tut las di-
gnir: na. Quai è stà il tenor e la re-
pussaivladads d’interagir e da com-
scussiuns, saja quai en connex cun
sposta a la fin dals trais dis a Minca.
mentar la show il mument ch’ella
cuntegns mo per la derasaziun
La televisiun haja anc adina la
vegn emessa. L’avegnir saja quel ch’il
online ubain sch'i va per las pro-
December 2014
gronda forza da mussar ils gronds
public sa diverteschia cun differents
ducziuns da televisiun grondas. E
Chasper Pult - 15 onns
films documentars, gronds eveni-
visurs il medem mument, cumenzia
qualitad è vegnida discutada sut
Renata Quinter-Guetg - 15 onns
ments il mument ch’els capitan –
a consumar sin in apparat e cunti-
l’aspect dal cuntegn e betg exnum
Adolf Collenberg - 10 onns
las grondas occurrenzas da sport,
nueschia sin in auter.
sut l’aspect da la qualitad tecnica.
da televisiun pon cumprar e derasar
cuntegns
mund enturn. RTR sto esser là nua
che ses public è!
Giubileums da
fatschenta
Schaner 2015
Corina Luck - 25 onns
Heidi Manatschal - 20 onns
David Truttmann - 10 onns
Favrer 2015
Livio Foffa - 20 onns
Cordiala gratulaziun e grazia
fitg per la lavur e la fidaivladad.
Partenzas
Fin da december 2014
Elina Berlinger-Casutt
Fin da schaner 2015
Marianna Demont
Fin da favrer 2015
La pli gronda occurrenza dals meds da massa en l'Europa, ils «Münchner Medientage», è sa fatschentada cun
l'avegnir «digital» dals meds da massa.
Martina Caprez
10
december 2014 | accents nr. 4
Eligi Derungs cun Loriana Mognetti, la victura da l'emprima concurrenza
Linus Livers ed Otmar Seiler cun Sabrina Venzin, Noemi Zanin, Estella
dal marenghin.
Mazzetta ed Ilu Demont, che sa legran dal premi dad aur.
EX 14 – u l'istorgia dals quatter marenghins
Davant il stan da RTR a l'EX 14 a Mustér datti adina puspè
cun l'agid dal public che persequite-
sponsurà ils marenghins. Sponta-
colonnas da glieud. La culpa èn il concert sin giavisch, la
scha lur stentas arrivan ellas fin a
namain decida el che las quatter
l'ultima dumonda. Anc adina pen-
scolaras survegnan mintgina in
san ellas da far il gieu per gudagnar
marenghin. Ad Estella, Noemi, Sa-
in sulet marenghin. Il redactur da
brina ed Ilu vegn l'EX 14 segir a re-
RTR fa la dumonda* ed ins po quasi
star en buna memoria.
concurrenza per gudagnar in iPad ed il gieu dal marenghin
da RTR.
(ll) Il gieu per gudagnar in maren-
lieu quest onn per la 10avla giada:
tagliar la tensiun cun il cuntè. E lura
ghin è fitg simpel. Tgi che po re-
davant noss stan stattan quatter
il givel da legria. La resposta è cor-
*La 15avla dumonda dal gieu dal
spunder correctamain a 15 dumon-
giuvnas – las scolaras Estella Maz-
recta. L'istorgia è dentant anc betg
marenghin: Co ha num in dals mais
das ha gudagnà. Dumengia, ils 26
zetta, Noemi Zanin, Sabrina Venzin
terminada. En il public sa chatta er
en il chalender giudaic. E quai Ni-
d'october, l'ultim di da l'exposiziun
ed Ilu Demont – che vulan empruvar
Alfons Quinter, il manader da la
san, Honda, Mazda u Datsun?
da commerzi e mastergn che ha gì
lur cletg. Cun duvrar ils dus jokers e
banca Raiffeisen Cadi, la quala ha
Il Tour de ski turna en Val Müstair
(ra) Da Bavania èsi puspè uschè
gronds favurits al Tour de ski, tant
lunsch: il Tour de ski vegn per la se-
pli perquai ch'el po quintar cun il su-
gunda giada en Val Müstair. Ils 6 da
stegn dal public. Sa fidar da quest
schaner 2015 vegn organisada a
sustegn pon sa chapescha er ils ulte-
Tschierv la terza da set etappas da
riurs passlunghists svizzers, er els
la pli greva cursa da passlung dal
quasi tuts Rumantschs: Curdin Perl,
mund. Ed igl è gist anc la disciplina
Toni Livers, Jonas Baumann e forsa
la pli spectaculara: in sprint en il stil
era Gianluca Cologna, il frar giuven
liber. L'ultima giada, avant dus
da Dario. Per l'ambassadur da la Val
onns, aveva Dario Cologna man-
Müstair fissi l'emprima giada ch'el
chentà mo per pauc il podest. Colo-
giess a la partenza en sia patria.
gna era crudà en il final dal sprint ed
La premiera avant dus onns ha mus-
aveva stuì sa cuntentar cun il quart
sà ch'il Tour de ski en Val Müstair è
plaz davant ses agen public. Ussa
in spectacul. Cun Radiotelevisiun
turna l'erox da la Val Müstair en sia
Svizra Rumantscha na manchentais
patria. Sch'el resta saun è il dubel
Vus gnanc ina secunda da questa
campiun olimpic da Sotschi in dals
occurrenza.
11
december 2014 | accents nr. 4
5 onns Cuntrasts als Dis da litteratura a Domat
In sguard davos e sin la culissa televisiva
Il settember 2010 è naschida
quasi spontanamain l'idea
da realisar in'emissiun
speziala en occasiun dal
20avel giubileum dals Dis da
litteratura .
Jau ma regord bain, per questa emprima emissiun avain nus creà anc
cun grond entusiassem in agen decor per il studio. Quai era in'aventura tut speziala, improvisaziun il
pled-clav. Paucas minutas avant la
preregistraziun eri anc da curreger
la glisch ed era las sutgas han ils
aspectaturs stuì purtar quasi sezs
en noss studio. La culissa da quest
studio avain nus dentant dismess
Ils chantauturs Alexi Nay e Marcus Hobi en la «s'umbriva» da la decoraziun retro.
gia suenter la segunda emissiun, damai che las discussiuns davart sia
bellezza eran betg d'ignorar. Uschia
Retro-panel
l'emissiun? «Tip top avais vus fatg
da l'emissiun, il RETRO. Danova-
è daventada la tribuna dals Dis da
Quest onn avain nus tschernì ina
quai! In'emissiun divertenta, in mo-
main: «De gustibus non est dispu-
litteratura gia per la terza giada era
paraid cun panels da LED sco decor
deratur simpatic, giasts interes-
tandum.»
la tribuna per la Televisiun Ru-
davos ils chantauturs Alexi e Mar-
sants e cumpetents. Ma la paraid
Ruedi Bruderer,
mantscha. La culissa avain nus
cus. Jau conced, l'idea da far quai è
cun ils panels da LED: nunpussaivla,
redactur Studio litterar RTR
cumplettà successivamain cun ele-
stada spontana, e l'effect e stà grev
senza gust, deplazzada ... Quels ma-
ments per effects spezials, damai
d’imaginar. Pir durant la prova ge-
letgs na pon ins betg mussar.» Wow!
PS: Ils 9 da november 2015 survegn
che nus avain integrà era parts da
nerala il venderdi avain nus scuvert
Ina vaira schlaffada per nus ch'eran
il Studio litterar live da Domat pu-
divertiment musicalas en ils Cun-
per propi l'effect e fatg anc intginas
persvas d'avair tschernì in element
spè ina nova schanza.
trasts, ussa schizunt emess live.
midadas. E las reacziuns suenter
cool sco decor per illustrar il motto
Cletg da chatscha – cletg tar il Radio Rumantsch
(rtr) Durant la chatscha 2014 ha il
El gudogna la patenta da chatscha
Radio Rumantsch tschertgà la preda
per l’onn 2015 en la valita da passa
da chatscha. Passa 20 differents
700.- francs, sponsurisada da la
animals èn vegnids annunziads da
Banca Raiffeisen Surselva.
chatschadurs, da lur confamigliars
u da lur amis.
Mardi, ils 30 da settember 2014 ha
Armando Janett, guardiachatscha
da Tinizong, tratg la sort tranter tut
las predas annunziadas. Gudagnà
Marionna Lombriser, RTR, e
ha quest onn Otto Bass da Rabius
Gabriel Casutt, manader Banca
cun ses buc-chamutsch da tgira
Raiffeisen Surselva, cun il victur
ch’el ha sajettà ils 18 da settember
Otto Bass.
en il territori da Crap Ner Sumvitg.
12
december 2014 | accents nr. 4
Blers pachets per 2 x Nadal
Far in regal ed il medem mument gidar. Quai è il senn da
l'acziun caritativa «2 x Nadal». Per la 18avla giada rimnan
la SRG SSR, la Crusch Cotschna Svizra e la Posta Svizra
mangiativas che na van betg en mal, products d'igiena,
termagls ed urden da papetaria.
(ml) Ils pachets vegnan rimnads
Nadal. La posta trametta ils pa-
dals 24 da december 2014 fin ils 10
chets gratuitamain a la Crusch
da schaner 2015. La mesadad da la
Cotschna Svizra.
rauba vegn silsuenter repartida a
Quest onn envida RTR duas giadas
persunas basegnusas en Svizra,
ad «In café cun Marionna Lombri-
l'autra mesadad va en Bielorussia,
ser per 2 x Nadal». Las audituras ed
Bosnia ed Erzegovina, Moldavia ed
ils auditurs pon purtar donaziuns
en Bulgaria. Ils pachets pon ins pur-
per 2 x Nadal, per exempel in pac
tar al spurtegl da la posta. Là datti
ris, in kilo farina, ina buttiglia
era l’etichetta cun l’adressa da 2 x
schampo, ina tuba pasta da dents,
colurs u risplis per scolaras e scolars e lura star da cumpagnia e bai-
Il Radio Rumantsch
ver café gratuit cun la moderatura
envida ad ina caffé ...
dal Radio Rumantsch.
... ils 30 da december 2014 en
Grazia fitg!
l’Ustaria Cruna a Sumvitg tran-
Ins po era regalar in pachet digital.
ter las 8.00 e las 12.00.
Cun la donaziun cumpra la Crusch
... ils 8 da schaner 2015 en il re-
Cotschna il material d’agid en ils
staurant da l’Hotel Pizzeria
pajais da l’Europa Orientala e po su-
Flüela a Susch tranter las 8.00 e
stegnair uschia l'economia locala e
las 12.00.
spargnar custs da transport.
Marionna Lombriser sa legra da survegnir blers pachets per l'acziun 2 x
Dapli sin www.rtr.ch
Nadal.
Da Sviz, Turitg enfin Tujetsch – il futur è dapertut!
(pb) A chaschun dal «Di naziunal dal
retschertgà e formulà dumondas e
futur» han era quest onn sis uffants
fatg intervistas.
visità la chasa RTR per uschia sur-
Sper la lavur tar il radio cun il mi-
vegnir in'invista en in di da lavur da
crofon han Nicole da Domat, Giulia-
lur madritscha, cusrin, onda u enco-
na da Praden, las duas Tuatschinas
nuschenta.
Andrina e Tschena e noss dus giasts
Selina dal chantun Sviz e Tim dal
da la Bassa era pudì dar in'egliada
chantun da Turitg han gì da levar
davos las culissas da la televisiun
baud per esser a temp en il studio a
cun esser da la partida tar la pro-
Cuira. Era sch'els dus discurran ru-
ducziun dal Telesguard.
mantsch be a chasa, èn els s'inte-
Lavurar sco schurnalistA è «cool» è
grads spert e bain en la gruppa da
stà il facit dals uffants che han par-
las
ticipà ils 13 da november al «Di na-
«mini»-schurnalistAs
ru-
mantschAs. En gruppas da dus han
els
survegnì
in
tema,
ziunal dal futur» en chasa RTR.
han
Sin visita tar RTR: Tschena, Andrina, Selina, Nicole, Giuliana e Tim.
13
december 2014 | accents nr. 4
Vijita formativa di regisć-programisć de RAI LADINIA
Alessandro Dapunt, Sara Frenner, Anna Mazzel y Leo
dualisé
Senoner é sta ala sënta zentrala de RTR a Coira y ala sënta
al’altëza y bun ausà al laûr de team.
locala de Scuol, dai 11 ai 13 de setëmber 2014. Confrunt de
de
avëi
profescionisć
danfora, sunse coche produzënć de
RAI LADINIA inće dër interessà a
sciöche RTR cura la formaziun de sü
idees y barat de esperiënzes cun i responsabli dla direziun,
Strënje destanzes tres la
colaoraziun
redadus. Nosc fin é chël de svilupé
dla redaziun, dla produziun tecnica y dla formaziun.
Les sëntes destacades de RTR coche
stage de formaziun y barat de
chëra de Scuol, pormët n contat diret
referënć esperć tl ćiamp di media. Tla
formes de colaoraziun, por ejëmpl,
Da amiré é le model produtif-edito-
pert dl publich tres i sorvisc internet
sön le post, garanzia de presënza ai
televijiun fóssel interessant por tra-
rial-mediatich de RTR dër efiziënt y
dagnora atualisà.
evënć y al’atualité. Le bun coliamënt
mes les perts da mëte a jì na coprodu-
essenzial, basè sön l’adoranza de na
Le proiet da condüje vigni redadù a
tecnologich cun la sënta zentrala fej
ziun. Chësta vijita à portè a se
tecnologia digitala y multimediala
na pluralité de competënzes, dal con-
surpassè la destanza geografica y
conësce y a mëte la basa por invié ia
dër avanzada, tres deplü orientada
zet redazional, ala registraziun, ala
garantësc la trasmisciun zënza
proieć por le dagnì. Na colaoraziun
devers de internet. La plurifunziun di
scritöra di tesć, al montaje di tòć, ćina
intardiamënć di contribuć locai. N
plü strënta danter auturs de RAI LA-
redadus é por nos n ejëmpl. Danter
ala trasmisciun, comporta n gran
model che i surantolésson ion inće
DINIA y de RTR dëida favorì lians
Grijuns y Ladins se capësciun dër
aumënt dla produtivité, mo magari
por la Ladinia.
tres plü fredejins danter dui popui jo-
bun. Instradades é poscibilitês de co-
inće n stres da suraćiaria de laûr y di-
Sides le conzet organisatif co inće le
melins por lingaz y cultura, i rumanc
laboraziun tla TV y tla formaziun.
ficolté da rové do cun döt, ti tëmps
model tecnologich produtif de RTR é
dla Svizera y i ladins dles Dolomites.
damanà. D’atra pert pormët le sistem
por nos dessigü n punt de referimënt.
formatif de livel alt, costant y indivi-
Propi deache RTR é de n valgügn agn
Teconologia y profescionism
te n retrat funzional
Sara Frenner
Al nes à imprescionè la funzionalité
de RTR, le sincronism danter patrimone uman, preparaziun y profescionalité dl personal y la cualité dla
tecnologia metüda a desposiziun. I
redadus à la poscibilité da laurè autonomamënter y diretamënter sön les
trasmisciuns cun azès ales banches
dać zentralisades. L’integraziun digitala de düć i contignüs y la condivijiun tl’architetöra de produziun de
düć i prozesc de laûr, pormët velozité
de esecuziun, laûr finalisé de grup y
poscibilité de publicaziun multimediala a deplü canai: web, radio, televijiun y aprofondimënt a deplü livì sön
La delegaziun da la RAI Ladinia en visita tar ils collegas rumantschs a Cuira: Stefan Dobler, Sara Frenner RAI,
l’argomënt. Chësc comporta la posci-
Leo Senoner RAI, Ladina Heimgartner, Oscar Knapp, Anna Mazzel RAI, Alessandro Dapunt RAI, Bertilla Giossi e
bilité de consultaziun y interaziun da
Gian Ramming.
Schurnalistas e schurnalists ladins tar RTR
Ina delegaziun da schurnalistas e da schurnalists ladins da
RTR che nus avain en spezial pudì
in tal model senz'auter in'opziun.
la RAI Bulsaun ha visità il settember 2014 ils collegas
emprender d'enconuscher en il biro
Discutà avain nus era davart pus-
dals correspundents a Scuol è per
saivladads da collavuraziun tran-
nus in exempel, al qual nus pudain
ter RAI Ladinia e RTR, en spezial
rumantschs da RTR a Cuira.
En il center è stà il barat d'expe-
dacziunala cun support tecnic e
ans orientar. Grazia ad ina collia-
quai che pertutga producziuns da
rientschas. Nus avain prendì invi-
cun meds indispensabels per la la-
ziun tecnica optimala funcziune-
televisiun e la scolaziun.
sta dal model da producziun effi-
vur d'ina chasa da medias moderna
scha era la collavuraziun tranter la
Sara Frenner, realisatura
zient da RTR, il qual sustegn a
(internet, medias socialas, etc.).
centrala a Cuira ed il biro a Scuol
e reschissura da radio e
moda optimala l'incumbensa re-
La polivalenza dals redacturs da
fitg bain. Era per la RAI Ladinia fiss
televisiun RAI Ladinia
14
december 2014 | accents nr. 4
Lucas Schwarz, Roland Vögtli e Thomas Cathomen.
In trio exclusiv: Pascal Gamboni, Ursina Giger e Gian Carlo Simonelli.
3 novas chanzuns sin undas rumantschas grazia
a la turnea «chant au tour»
(AA) La turnea «chant au tour
strar trais novas chanzuns per far
2014» ha purtà bels muments e
attent a sis concerts – quai pudess
Pascal Gamboni ed Ursina
han «STEILAS ELS EGLS»
tuns armonics betg mo al public
esser ina premiera. Tuttina hai bain
L’emprima chanzun da promoziun
Tartaruga e Cha da Fö vulan
la medema dunna e chantan
«ELLA EI»
ch’è stà als concerts – er ils pro-
spert parì evident che quai saja
è ina chanzun d’amur plain ligerez-
En la retscha da «This Girl Is Mine»
grams da musica da RTR han profi-
in’idea da realisar! Pertge en la tur-
za e speranza. En questa chanzun
(McCartney/Jackson) datti uss er
tà! Trais novas chanzuns èn num-
nea «chant au tour 2014» han
vegnan Ursina e Pascal Gamboni
ina chanzun rumantscha che ra-
nadamain vegnidas scrittas e regi-
chantautur(a)s rumantsch(a)s inte-
accumpagnads da Pius Baumgart-
quinta l'istorgia da dus umens che
stradas aposta per la promoziun
grà elements d’auters geners da
ner (clarinetta), Gian Carlo Simo-
cumbattan (almain verbalmain) per
dals concerts. Ch’ins stampa flyers
musica en lur chanzuns. E per mus-
nelli (giùn) e Claudio Hassler (ac-
la medema dunna. Tgi che survegn
e placats, ch’ins scriva e-mails e fa
sar al public co che quai pudess tu-
cordeon). Ina chanzun ch’ans na va
la finala questa famusa «ELLA» na
reclama sin raits socialas – quai en-
nar concretamain, na datti bain na-
betg pli or dal chau!
vegnin nus betg a savair – franc è
conusch’ins bain daditg sco med da
gin med pli direct che la musica sco
però ch’il duo ha registrà in verita-
promoziun. Dentant scriver e regi-
tala!
bel verm d’ureglia, quai culs «jazzers» Andi Schnoz (ghitarras), Josquin Rosset (keys), Lucas Schwarz
(bass) e Rolf Caflisch (drums).
La concurrenza
En «L’EPOCA» sa dumondan
Mario Pacchioli ed Astrid
Alexandre cun umor, sche
tut era pli baud propi meglier ...
Tge è PLAY RTR?
 nova emissiun  chanal da novitads  plattafurma da videos sin rtr.ch ed in’APP
Per l’ultima chanzun da promoziun
per la turnea sfundran Mario Pac-
Premis:
chioli ed Astrid Alexandre in zic en
•
il mund da la musica classica. Per
2x2 cartas dal di per las pendicularas Lai-Arosa
l’ina emprestan els da Johannes
Brahms in motiv or d'in da ses sauts
Trametta tia resposta fin ils 15 da schaner 2015 a:
Las victuras da la davosa concurrenza:
ungarais, e per l’autra als suste-
[email protected] u a
Letizia Berther, Dallenwil
gnan Selina Derungs (flauta) e Cri-
RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
Sina Maria Candinas, Surrein
stina Janett (cello).
Accents
Ursina Fatzer, Mustér
Qua pudais Vus tadlar las trais
Via da Masans 2, 7002 Cuira
chanzuns:
www.rtr.ch/chantautour
15
december 2014 | accents nr. 4
L’ambassadur da la Frantscha sin
visita tar RTR
(js) A chaschun da la visita tar la re-
l’ambassadur. La delegaziun da la
lavur dals collavuraturs e da las col-
genza dal chantun Grischun ha
Frantscha ha mussà grond interess
lavuraturas. Dumondas concernent
l’ambassadur franzos René Rou-
per la lingua rumantscha, per sia
las cumponentas da las emissiuns
daut era fatg ina visita tar RTR. El è
istorgia e cultura e per la rolla dal
da RTR e co ch'ellas vegnan distri-
vegnì beneventà dal president
rumantsch en Svizra ed en spezial
buidas han interessà ils vischins da
SRG.R Oscar Knapp, dal schefredac-
en il Grischun. Oscar Knapp ha in-
la Frantscha.
tur Gian Ramming e da Daniel Wa-
furmà la delegaziun franzosa da-
La visita tar RTR vegn a restar ina
sescha, il manader resursas uma-
vart las incumbensas da la SRG.R ed
bella regurdientscha da lur visita en
nas e contabilitad. La consula gene-
ha preschentà la chasa RTR. A cha-
il chantun Grischun per la delega-
rala Sylvaine Carta-Le Vert ed il
schun da la runda tras la chasa han
ziun franzosa.
president d’onur dal circul d’affars
ils visitaders vesì ils studios da ra-
Frantscha-Svizra han accumpagnà
dio e televisiun cun las plazzas da
Impressum
editura : Radiotelevisiun Svizra
­Rumantscha, 7002 Cuira
gremi editorial : Ladina
Heimgartner (lh), Erwin Ardüser
(ea), Esther Bigliel ( eb ), Johann
Clopath ( jc )
gremi redacziunal : Patrick Alig
(pa), Erwin Ardüser (ea),
Bernard Bearth ( bb ), Esther
Bigliel ( eb ), Johann Clopath ( jc ),
Armin Gruber ( ag ), Chatrina
Josty (cj), Ladina Heimgartner
(lh), Daniel Wasescha ( dw )
per questa ediziun han er
collavurà : Astrid Alexandre (AA);
Roger Alig (ra); Alois Beer;
Prisca Bigliel (pb); Ruedi
Bruderer; Gion Caviezel;
Guadench Dazzi (gd); Sara
Frener (RAI); Isabell Jäger (ij);
Alain Kniebs (BRF); Linus Livers
(ll); Marionna Lombriser (ml);
Jachen Prevost; Judith Schaniel
(js); Claudio Spescha, Michael
Spescha (msp)
grafica e cumposiziun : Johann
Clopath
correctorat : Lia Rumantscha
stampa : Somedia Production,
Cuira
data da publicaziun : 4 giadas
l’onn ( 1-3 / 1-6 / 1-9 / 1-12 )
ediziun : 3300 exemplars
contact : accents @ rtr.ch,
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha,
Via da Masans 2, 7002 Cuira
tel. 081 255 75 75
Gugent resguardain nus Voss
giavischs per ulteriurs abunaments, midadas d’adressa, euv.
Oscar Knapp, president SRG.R; René Roudaut, ambassadur da la Frantscha a Berna; Sylvaine Carta-Le Vert
consula generala da la Frantscha a Turitg e Heinz Kundig, president d’onur dal circul d’affars FrantschaSvizra.
RTR en l'internet: www.rtr.ch
era sin : www.rtr.ch/accents
16
december 2014 | accents nr. 4
Die Kleinen unter sich
Alain Kniebs vom Belgischen Rundfunk zu Gast in Chur
Gut 750 Kilometer trennen meinen Arbeitsplatz im großen
Rundfunkgebäude in Brüssel vom Funkhaus vor traumhafter Bergkulisse in Chur: RTR und BRF haben jedoch mehr
Alain Kniebs
Dapi
gemeinsam als sich auf den ersten Blick vermuten lässt.
2007
è
Alain
Kniebs (*1985) engaschà tar il BRF. L’em-
Die Redaktionen der öffentlich-
über den Kanton Graubünden und
prim en il «Funkhaus»
rechtlichen Minderheitensender der
natürlich jede Menge über das Räto-
ad Eupen sco reporter
Schweiz und Belgiens produzieren
romanische. Die Kollegen vom RTR
da radio e redactur da
ein vergleichbares Informationsan-
haben mich mit offenen Armen
novitads. Il 2009 mida
gebot in Hörfunk, Fernsehen und
empfangen, haben mir jede er-
el tar la televisiun e da-
Internet. Schnell wurde mir aber
denkliche Frage offen beantwortet
venta reporter, mode-
beim Besuch Ende Oktober in Chur
und mir einen dadurch ehrlichen
ratur e responsabel dal
bewusst: Die Kollegen vom Rätoro-
Einblick
Arbeitswelt
di dal magazin da novitads « Blickpunkt ». Dapi la stad 2011 è el corre-
manischen
verfügen
gewährt. Außerdem haben sie mir
spundent en il studio da Brüssel e rapporta da l’actualitad en Belgia e da
über deutlich mehr Mittel als wir
die Schönheiten ihrer Region ge-
quai che capita tar l’Uniun europeica e la NATO
vom Belgischen Rundfunk. Auch
zeigt. Die rätoromanische Schweiz
unter den Kleinen in Europa kann es
hat nicht nur kulturell etwas zu bie-
also durchaus große Unterschiede
ten. Vor allem landschaftlich gibt es
Letzteren werden wir uns wohl nie
ten und aufschlussreichen Au-
geben …
unzählige Highlights, aber auch das
einig werden – beim Test schweize-
stausch, für den Einblick in die Ar-
Während meines Austauschs in
Kulinarische lässt nichts zu wün-
rischer und belgischer Schokolade
beitswelt von RTR und natürlich für
Chur habe ich viel gelernt: über
schen übrig. Aber davon können wir
im Radioprogramm von Radio Ru-
die vielen Insidertipps und die tolle
Drehs vor Ort in den Bergen, über
Belgier ja auch ein Lied singen – wie
mantsch haben wir ganz diploma-
Gastfreundschaft!
den Redaktionsalltag im Funkhaus
Sterneküche,
tisch auf unent-schieden plädiert.
und den Korrespondentenbüros,
Schokolade beweisen. Wobei: Beim
Rundfunk
in
ihre
Bier,
Fritten
und
«Grazia fitg» für diesen interessan-
Alain Kniebs
Belgischer Rundfunk
(BRF)
Il BRF vala sco pli pitschen emettur da dretg public en l’Europa. El
fa programs per la minoritad tudestga en Belgia (ca. 77'000 abitants en l’ost dal pajais). Il BRF
ha da quai da 60 collavuraturas e
collavuraturs e dus emetturs da
radio (BRF1 e BRF2). Da cuminanza cun il « Deutschlandfunk
» datti era in program communabel per la regiun da Brüssel.
En la televisiun emetta il BRF
mintga di in magazin da novitads da strusch 15 minutas. Il
portal d’internet brf.be porscha
novitads actualas, fotos, audios
e videos. Las grondas chasas da
medias electronicas da la Belgia
èn VRT per la Flandra e RTBF en
lingua franzosa.
Tge tschigulatta è megliera? Alain Kniebs, Claudia Cathomen ed Alice Bertogg na pon betg sa decider.
17
december 2014 | accents nr. 4
Far bler cun pauc – ina visita tar
RTR dals Beltgs tudestgs
Quai che RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha è per nus
Rumantschs, è il Belgischer Rundfunk BRF per la minoritad
tudestga en Belgia: pia ina chasa da medias da referenza e
da qualitad, ina che stgaffescha identitad per sia minoritad,
ina che producescha bler cun pauc.
Ch'i va da producir bler era cun pli
minutas e lur pagina d'internet.
pauc hai jau vis la fin d'october ad
E schebain ch'il BRF ha a disposi-
Eupen, il center politic da la minori-
ziun be in preventiv annual da bun
tad tudestga en l'ost da la Belgia
7 milliuns euros e che l'infrastruc-
ch'è cun ses 76'000 abitants circa
tura n'è betg la pli moderna, èn ils
uschè grond sco la minoritad ru-
products che jau hai vis adina stads
mantscha en Svizra. En la citad sa
d'auta qualitad – sumegliants a
chatta era la sedia principala dal
quels da RTR. Las contribuziuns da
BRF che jau hai visità durant
radio e televisiun èn circa tuttina
tschintg dis per survegnir in'invista
lungas, persuenter dovra il BRF pli
en ils process da lavur da questa
intensivamain ils temas per ses en-
chasa da medias.
tir program.
7 milliuns euros ston tanscher
La televisiun fa era radio
Ed jau sun stà surprais da vesair co
Uschia fa il redactur – ch'è sco nus
ch'il BRF vegn da producir cun in
Rumantschs per regla biling – or
pitschen team da 29 plazzas a temp
d'in tema per il pli gist ina contribu-
part vegn ella surpigliada in tar in.
gugent repetida cun l'argument: «Il
cumplain in program cun uschè bler
ziun per la televisiun e per il radio e
Insatge che funcziuna tut tenor
public n'è betg il medem e nus na
cuntegn. La fin finala han ils colla-
scriva lura in text pli lung per la pa-
tema fitg bain. Ina persuna respon-
vulain betg retegnair insatge a l'au-
vuraturs d'emplenir dus emetturs
gina d'internet. Quai cun la diffe-
sabla che guarda u taidla la contri-
ditur da la damaun, be perquai ch'igl
da radio (BRF1, BRF2), in'emissiun
renza che la contribuziun per il ra-
buziun avant che registrar ella na
è stà in tema gia la saira avant».
da
quotidiana
dio na sa distingua betg fitg da quel-
datti dentant betg.
(«Blickpunkt») da mintgamai 15
la ch'el ha fatg per la televisiun – per
La damaun vegn la contribuziun era
televisiun
Gion Caviezel en il studio da radio dal BRF.
Cuntinuaziun p. 18
Il privel da la proximitad
(rtr) Sut quest titel ha gì lieu la
fin d'october ad Eupen en Belgia la terza discussiun al podium organisada dal Belgischer Rundfunk BRF e RTR
(guarda er ACCENTS nr. 1 e
2/2014). Sche las rollas èn definidas e sch'ils acturs s'inscuntran cun respect n'è la lavur per pitschnas cuminanzas
betg ina difficultad per ils
meds da massa. Quai è stà il
facit da la discussiun. En ses
votum final ha ditg Mariano
Tschuor, manader martgads e
qualitad SRG SSR: «En Svizra
ed en la Belgia da l'Ost è il spazi pitschen quasi il medem.
Questa proximitad è sulettamain da recepir sco schanza
en in dialog permanent tranter schurnalist e partenari.»
Gion Caviezel e Mariano Tschuor a la discussiun al podium ad Eupen.
18
december 2014 | accents nr. 4
Il pli bel – il pli creativ – il pli surprendent
Ma tgi pudess quai esser? Be nagina tema! I na sa tracta
betg d'in «mister rumantsch» u perfin d'in mat vegl cun
rosas. Ensemen cun il public tschertga RTR ils 11 da
december il pled rumantsch dal 2014. Sustegnida vegn
l'acziun d'in artist musical che va er enturn fitg bain cun
pleds, numnadamain dal rapper engiadinais Snook alias
Gino Clavuot.
(ij) Il «raffader» ha fatg l'onn passà
tscherner da tut las propostas dal
la cursa, «arsuc» è stà il pled dal
public dudesch pleds e far cun quels
2012 ed avant han las Rumantschas
fin mezdi in rap rumantsch. Els na
ed ils Rumantschs votà ensemen
ston betg far quai dal tuttafatg su-
cun la giuria per «tgutglar» (2011).
lets – las duas moderaturas e chan-
che quai vegn ad esser tradescha
uss online sin la pagina d'internet
Gudagnar po mo in pled – far la cur-
taduras Alice Bertogg e Gaby De-
Gino Clavuot sez en il Telesguard. El
www.rtr.ch u per posta a
sa pon quest onn dentant anc au-
gonda sustegnan els e rapportan
perpetnisescha il pled da l'onn live
ters pleds e quai sco part dal text en
l'avantmezdi dal lavuratori da pleds
en in vers da rap. Gudagnar po den-
«Pled rumantsch 2014»
in rap rumantsch. Per quai procu-
e musica.
tant er il public. Tut quels e quellas
c/o Radiotelevisiun Svizra
ran Gino Clavuot e ses collega da
Suentermezdi tscherna la giuria da
che proponan in pled pon gudagnar
Rumantscha
band Cla Riet Rauch. La damaun ar-
tut ils pleds ch'il public ha annunzià
l’import per la taxa da tadlar radio e
Via da Masans 2
rivan els cun in «beat» en il studio
enfin ils 11 da december a las 12:00
guardar televisiun per in onn.
7002 Cuira
dal Radio Rumantsch. Lur sfida:
«Il pled rumantsch 2014». Tgenin
Annunzias pudais Vus inoltrar gia
Far bler cun pauc – ina visita tar RTR dals Beltgs tudestgs
Cuntinuaziun da p. 17
Per mintga resposta in clip
Quai ch'è dà en egl en cumparegliaziun cun RTR è ch'il BRF preregistrescha bler pli savens ses cuntegns. Uschia na vegn betg mo l'emissiun da televisiun «Blickpunkt»
preregistrada, i dat schizunt intervistas, nua ch'il redactur preregistrescha sias respostas e fa lura singuls tocs or da quellas. Uschia po
tant il moderatur da la saira sco era
quel da la damaun far l'intervista
cun il redactur, senza che quel sto
esser preschent.
Gion Caviezel
Daventai ami
da RTR sin
La sedia dal BRF ad Eupen, gist sper il parlament da la communitad tudestga en Belgia.
19
december 2014 | accents nr. 4
A partir dal schaner 2015 s'annunzian las moderaturas ed il moderatur dal Telesguard ord in nov studio da televisiun. Oz na vulan els dentant anc
betg tradir co quel vesa ora.
La Televisiun Rumantscha en nov vestgì
(bb) Sche Vus avais guardà l’ultim
nova cumparsa è il Telesguard
vata vala era per nossa «stiva da
esteticamain, ma era tecnicamain.
temp las emissiuns da la Televi-
dals 5 da schaner.
televisiun», il studio. Quel ha gia
Las lavurs da construcziun van a fin
siun Rumantscha avais Vus segi-
Insacura èn ins unfis e vul midar
intgins onns, ins ha pli u main
quels dis,uschia ch’i resta anc temp
ramain remartgà che las emis-
insatge vi da la stiva ni vi da l’atgna
dumbrà mintga schlonda e vis
enfin la fin da l’onn per instruir las
siuns na vegnan betg moderadas
chombra: ina nova stgaffa, forsa
mintga platta da crap. La maisa
moderaturas e las equipas tecnicas.
or dal studio. Quel survegn actual-
in’autra lampa, in auter purtret vi
n`è era betg pli la pli nova. Pia
Pertutgà è er il Minisguard. Lez
main in nov decor. L’emprima
da la paraid u forsa novs sumbri-
temp per realisar in nov decor pli
vegn a sa preschentar a partir dals 9
emissiun che vegn emessa en la
vals. Quai che capita en la vita pri-
modern ed adattà al temp dad oz –
da schaner en in nov vestgì.
Il TPC a Turitg ha construì ils elements per il nov studio da televisiun.
Fin il schaner vegnan las emissiun da la TR or da quest studio provisoric.
20
december 2014 | accents nr. 4
Schatgs or da la butia da RTR
Ils dis èn pli curts, la cuntrada è cuvrida cun ina bellezza cuverta alva ed i savura da chanella en las chasadas. Temp per las preparaziuns da Nadal. Ma tge pomai regalar a tgi? Tge pudess plaschair al figliol ubain al biadi? Co fissi cun in disc cumpact ubain
in DVD?
Chant au tour
Top Kids vol. 21
Top Chors vol. 7
Il disc cuntegn registraziuns dals concerts
dads a chaschun da la turnea dal 2014. Set
chantauturas rumantschas han integrà en
lur chanzuns elements da la musica populara, dal jazz u da la musica classica.
Dunna Holla, Ils chalzers isads, Rumplarot, Il
retg Barbatursch, Rampunella, Las stailasmarenghin, sis istorgias dals frars Grimm.
27 da las pli bellas chanzuns da Nadal interpretadas da diesch chors rumantschs, dals
chantauturs Alexi e Marcus e dad in quartet
da clarinettas.
CHF 19.50
CHF 19.50
CHF 19.50
Offerta speziala «2 per 1»
Il pitschen prinzi, la dunna Holla ubain musica da Nadal u da chors? Detagls en il nov cudeschet da la butia che preschenta
in'entira retscha da las pli bellas e remartgablas melodias, istorgias e documentaziuns che RTR ha registrà sin discs cumpacts e DVDs.
Avais chattà insatge che plascha a Vus? Fin ils 31 da schaner 2015 pudais Vus profitar da l’offerta speziala «2 per 1».
RTR regala a Vus il product il pli favuraivel. Per plaschair menziunar «2 per 1» sin il formular da pustaziun che Vus chattais
en la broschura agiuntada a questa ediziun dals Accents.
21
december 2014 | accents nr. 4
En memoria dad Ida Columberg-Nay
Ida Columberg-Nay da Mustér ha moderà e preschentà
durant passa 30 onn las emissiuns Balcun Tort, Svizra
Rumantscha ed Istorgina da buna notg da la Televisiun
Rumantscha. Suenter greva malsogna è ella morta ils 9 da
november 2014 en la vegliadetgna da 69 onns.
L'onn passà ha la Televisiun Ru-
temp. Sco ch'ella ha raquintà ha ella
mantscha festivà l'anniversari da
stuì spetgar suenter l'emprim di-
50 onns dapi che sia emprima emis-
scurs passa in onn, avant che surve-
siun è ida sur l'emettur. Bunamain
gnir la resposta positiva. Curt suen-
dapi l'entschatta è er Ida Columberg,
ter, il schaner 1967, preschenta ella
naschida Nay, stada engaschada sco
per l'emprima giada il Balcun Tort, e
collavuratura da la Televisiun Ru-
l'onn 1968 è ella ina da las quatter
mantscha. Sia carriera cumenza il
moderaturas che preschentan in'e-
1965. Il Balcun Tort duvrava ina
missiun tut speziala: quella che ha
nova moderatura. Dunna Ida è sa
dà l'entschatta a las emissiuns en
preschentada per la plazza tar Tista
colur da la Televisiun svizra.
Murk che era da lez temp manader
Fin ils onns 1980 ves'ins l'Ida da la
Svizra rumantscha e lura enfin la fin
Rumantscha. Là ha ella tranter au-
dal post da programs da radio e tele-
televisiun – sco ch'ella vegniva era
dals onns 1990 da l'Istorgina da
ter era raquintà d'in cumpliment
visiun rumantscha. Avant bun in
numnada – sco moderatura da las
buna notg. Il favrer 2013 ha il Radio
ch'ella udiva bainduras, sch'ella ve-
onn – en connex cun il giubileum da
emissiuns da la dumengia da la Te-
Rumantsch laschà vegnir a pled Ida
gniva pledentada sin via: «Tgei bi
50 onns Televisiun Rumantscha – è
levisiun Rumantscha, numnada-
Columberg-Nay en ina da las emis-
che ti eis stada en stiva tier mei ...»
dunna Ida sa regurdada da quest
main dal Balcun Tort, pli tard da la
siuns da giubileum da la Televisiun
Erwin Ardüser
Tina Turner, Ebola ed il dies da Roger Federer
(pb) Quests temas èn stads en il
da lavurar en ils differents me-
star davant u davos ina camera?
Las participantas ed ils partici-
center dal lavuratori «Far medias»
diums sco quel da radio e quel da
Uschia han Jaromir, Selina, Jachen
pants ed il team da la scolaziun da
dals
22 da november. Regular-
multimedia.
e Mirella gì da rediger in text d’a-
RTR han lavurà intensivamain ed il
main offrescha RTR in tal di da fu-
Questa giada è ina gruppa da 4 per-
gentura e preschentar quel al mi-
lavuratori è ina giada dapli sa veri-
fragnadi a persunas che han inte-
sunas sa confruntada cun dumon-
crofon per il radio ed els han era re-
fitgà sco di da fufragnadi che sa dar
ress da far in praticum u da lavurar
das sco: Tge è schurnalissem in-
alisà in pitschen film per multime-
rispostas a la dumonda schebain
en il schurnalissem. Durant in en-
summa, co far ina contribuziun da
dia. Ils resultads èn lura vegnids
“Far medias” – fiss quai insatge per
tir di datti uschia la pussaivladad
radio u da multimedia e co è quai da
discutads ed analisads en gruppa.
mai?”
Els han lavurà durant il lavuratori «Far medias» per l’imprima giada sco
«schurnalistas e schurnalists»: Jaromir Kreilliger, Castrisch; Selina
Chistell, Falera; Mirella Candreia, Laufen e Jachen Conrad, Val Müstair.
22
december 2014 | accents nr. 4
Grond interess per la preschentaziun da RTR durànt l'exposiziun.
È el forsa il futur um da camera da la Televisiun Rumantscha?
FIUTSCHER 2014 – Co vegn jau schurnalist?
Questa dumonda han tschentà blers giuvenils e creschids
questa professiun. Ina buna basa
schurnalisticas porscha RTR era
durant ils tschintg dis da FIUTSCHER – l'exposiziun profes-
per daventar schurnalist è d'avair
plazzas interessantas en il sectur
ina scolaziun solida, ina gronda sa-
da tecnica / informatica / multime-
vida generala, ina tscherta expe-
dia ed en l'administraziun. Actual-
rientscha da vita, mirveglias ed in
main lavuran tar RTR era trais em-
bun dun da tschentar las dretgas
prendists mercantils ed in empren-
siunala grischuna per scolaziuns e furmaziuns che ha gì lieu
l'entschatta da november a Cuira.
(dw) Var 11'000 persunas han visità
mads
dumondas.
dist d'informatica.
l'exposiziun e survegnì las infurma-
schientscha cun la camera da tele-
L'emprim pass per daventar schur-
Ils detagls areguard las differentas
ziuns las pli actualas davart las nu-
visiun e cun il bus da radio.
nalist tar RTR è il lavuratori FAR
purschidas èn publitgads sin www.
MEDIAS. Suenter pudess suandar in
rtr.ch/plazzas.
ed
han
fatg
enconu-
merusas purschidas da plazzas
d'emprendissadi e da furmaziun.
Schurnalists ed emprendists
praticum u in stage.
Tar il stan da RTR èn blers sa fer-
I na dat betg in emprendissadi per
Sper las differentas professiuns
Visita dal Sportpanorama da SRF
(msp) Il cussegl dal public SRG.R ha
organisà per las commembras ed ils
commembers dals gremis da la SRG
SSR Svizra Rumantscha in’excursiun a Turitg. Dumengia, ils 28 da
settember 2014 ha ina gruppa visità
ils studios da SRF e pudì dar in
sguard davos las culissas da la televisiun svizra. Vinavant han els gì la
pussaivladad da guardar il Sportpanorama sco aspectaturs en il studio.
Il Sportpanorama dals 28 da settember 2014 è vegnì moderà da
Jann Billeter ed il giast en il studio è
stà il pilot da cursa Marcel Fässler.
Suenter l’emissiun è la gruppa da la
SRG.R sa scuntrada cun ils protagonists da l'emissiun.
23
december 2014 | accents nr. 4
«Igl è stà in plaschair da participar cun RTR al CM da ballape»
La sesida dal settember dal Cussegl dal public SRG.R (CP
grond interess tar il public. Il CP
RTR vegn a rapportar per ru-
SRG.R) ha quella giada gì lieu extra muros a Casti. Il CP
SRG.R fa ina bilantscha positiva
mantsch via livestream sin la pagi-
dals rapports da RTR ed è surprais
na www.rtr.ch era davart las parti-
da la diversitad dals differents
das da qualificaziun da la squadra
rapports sin tut ils vecturs. Las
naziunala per il Campiunadi euro-
Campiunadi mundial da ballape 2014 da la FIFA en
aspectativas èn pli che accumpli-
peic 2016 da l’UEFA en Frantscha.
Brasilia.
das ed igl è stà in plaschair da par-
Las emprimas difficultads tecni-
SRG.R è s’occupà dals rapports da RTR Radiotelevisiun
Svizra Rumantscha or da la Chasa federala a Berna e dal
ticipar cun RTR al CM da ballape.
cas cun il livestream han ins schlià
Il CP SRG.R è s’occupà dals rap-
spazi d’emissiun necessari e las te-
Ils reporters n’han betg mo inter-
gia durant il CM da ballape. Il CP
ports da RTR or da la Chasa federa-
maticas vegnan messas en il dretg
medià resultats, ma han era furnì
SRG.R giavischa in schlargiament
la a Berna. En pli è ina gruppa da
context. Ils rapports tractan per
infurmaziuns
cumplementaras
da questa purschida e vul laschar
lavur sa participada a l’examina-
gronda part cuntegns relevants
davart la Brasilia sco pajais ospi-
sclerir, sch’ins pudess porscher il
ziun naziunala da tut ils cussegls
per il chantun Grischun ed ils par-
tant. Ils gieus da la squadra naziu-
commentari rumantsch sco bi-
dal public da la SRG SSR davart il
lamentaris grischuns vegnan a
nala svizra han ins pudì guardar
chanal sin l’emettur SRF2.
Campiunadi mundial da ballape
pled. Il CP SRG.R deplorescha la
via livestream cun commentari ru-
Michael Spescha, president
2014 da la FIFA en Brasilia. La
midada da Claudio Spescha en la
mantsch.
Cussegl dal public SRG.R
gruppa ha examinà la purschida da
redacziun da la «Tagesschau» da
RTR e cumpareglià quella cun l’of-
SRF. Sia successura è Anna Serar-
ferta da las autras regiuns lingui-
da Campell.
sticas. La nova directura da RTR,
schenta per l’emprima giada a la
Bunas notas per il
livestream
sesida dal CP SRG.R.
Il concept da RTR per il Campiuna-
Ladina Heimgartner, è stada pre-
di mundial da ballape 2014 da la
Rapports da Berna
persvadan
FIFA en Brasilia è stà fitg cumples-
Il Cussegl dal public lauda ils rap-
dà ils emprims rapports dal CM da
ports da RTR or da la Chasa federa-
ballape. Durant il turnier han ins
la a Berna. Adrian Camartin e Clau-
intensivà ils rapports. Per l’empri-
dio Spescha persvadan cun lur
ma giada ha RTR commentà per
cumpetenza
ed
rumantsch las partidas da la squa-
in’excellenta tscherna da temati-
dra naziunala svizra via livestre-
cas. Ils auditurs e las audituras
am. Quest experiment è daventà
survegnan infurmaziuns funda-
per RTR in highlight da quest cam-
das davart las activitads politicas.
piunadi. Il livestream cun com-
Las contribuziuns survegnan il
mentari
linguistica
siv. L’entschatta da zercladur hai
rumantsch
ha
chattà
Premi schurnalistic SRG.R 2014
(srg.r)
schurnalistic
schurnalisticas da radio, televi-
SRG.R vegn surdà per la segunda
Il
Premi
siun e multimedia da RTR. Il pre-
giada la primavaira 2015. Fin il
mi è dotà cun CHF 6'000.00 e
2006 ha la Cuminanza Ru-
vegn scrit or internamain tar
mantscha Radio e Televisiun
RTR.
surdà il Premi Cristal per renconuscher la conscienza da quali-
La surdada dal premi ha lieu me-
tad da products schurnalistics
semna, ils 8 d’avrigl 2015 a las
rumantschs. Il cussegl dal public
17.00 en chasa da medias RTR a
SRG.R ha surlavurà il reglament.
Cuira.
Il premi vegn surdà per lavurs
la davosa
En buna armonia: medias, cultura, sport, economia e politica
(rtr) Tge fatschenta actualmain ils
di d'ina campiunessa mundiala?
rectura RTR, envidà exponentas ed
differents secturs da la vita publica
meds da massa e co vesa or il mintga-
L'october ha Ladina Heimgartner, di-
exponents che s'engaschan en ils pli
ad ina sentupada amicabla.
Da san. a dretga: Roger de Weck, directur general SRG SSR; Giovanni Netzer, manader festival Origen; Bigna Feltscher-Beeli, campiunessa
mundiala da curling 2014; David Sieber, schefredactur Südostschweiz; Ladina Heimgartner, directura RTR; Martin Candinas, cusseglier naziunal
PCD; Leta Steck-Rauch deputada PLD Cussegl grond; Larissa Bieler, schefredactura Bündner Tagblatt; Simon Jacomet, manader tecnic ZAI.
Char Livio
Il pli gugent avess jau – directur
a loscha en il public – exclamà dad
aut
suenter tia preschentaziun: «Guarda
i – charas e chars collegas – guardai tge che nus pudain tut far en
nossa pitschna unitad RTR!»
Dentant: natiralmain hai jau tasc
hì. Ma quai n'è betg il motiv prin
cipal
per mia «Cartulina» a tai, Livio.
Ti has gì in'incumbensa pretensiusa
: far ina curta preschentaziun da
las
purschidas per in public giuven al
Radio Rumantsch. La preschentazi
un
ha fatg part dal program da l'ins
cunter annual dal management da
la
SRG SSR a Bienna cun var 120
top-caders da tut las parts linguist
icas
da l'interpresa. Ti has decidì da pres
chentar l'acziun «Pled rumantsch
2013», e ti has schonglà – en qua
tter linguas – cun elements dad aud
io,
foto, video e text a moda spiertus
a ed eleganta; ti has creà ina
dramaturgia d'infurmaziuns e poin
tas; ti has fatg bler dapli che mo
preschentar il «Pled rumantsch»
– ti has raquintà in'istorgia e gud
agnà
uschia il public aifer paucas secu
ndas. Ti has demonstrà – ina giad
a
dapli – ch'ina buna istorgia na dep
enda betg dal tema, mabain da qua
i
ch'ins fa londerora. Jau vuless pia
gratular a tai e dir grazia fitg.
Quai è il motiv principal per mia
«Cartulina».
Ladina
Signur
Livio Foffa
RTR
Via da Masans 2
7002 Cuira