december 2015 | accents nr. 4
ACCENTS
nr. 4
december 2015
annada 6
radio | televisiun | multimedia | www.rtr.ch
Pasterner-pastizier e
tecnicist da radio
pagina 3
500 Forums - finir cur
ch'igl è il pli bel
pagina 7
La vulp ed il prinzi dad
Aix
pagina 13
La dieta naziunala SRG
SSR a Cuira
pagina 27
Tar RTR suonda in onn captivant l’auter
In nov studio da televisiun, la nova pagina rtr.ch e dus
gronds eveniments politics – las tschernas dal parlament e
dal Cussegl federal: l’onn 2015 è pelvaira stà in onn plain
sfidas e novaziuns!
Sper tut quellas sfidas e novaziuns
gment marcant da l’access via
hai dentant era dà novas main al-
smartphone.
legraivlas. La SRG SSR sto sparquest motiv sto Radiotelevisiun
Prioritad a la purschida
digitala ....
Svizra Rumantscha (RTR) calcular
Divers eveniments sin champ na-
cun var 600’000 francs pli pauc
ziunal ed internaziunal han mussà
per ils proxims onns. Per decider
quant svelt che las redacziuns
nua spargnar, ha la direcziun da
online dals meds da massa reage-
RTR decidì dus princips: nus man-
schan ozendi sin «breaking news»
tegnain il volumen da persunal e
e quant svelt che in’entira maschi-
Direcziun e cader RTR han preparà l’onn da lavur 2016.
nus sviluppain enavant nossa pur-
naria da rapports attractivs multi-
Davos da senester: Alois Beer, Erwin Ardüser, Andrina Luzio, Daniel
schida ed accentuain spezialmain
medials è messa en funcziun.
Wasescha, Tamara Deflorin e Beat Lozza. Davant da sanester: Ladina
ils basigns dal public sin ils cha-
Spertezza n’è betg l’emprima fina-
Heimgartner, Bernard Bearth, Gian Ramming e Pius Paulin.
nals digitals. Las cifras da la
mira da RTR. Prioritad ha adina la
retschertga na mussan betg mo
qualitad da las novitads. Sche las
flexibels e creativs e furnir al pu-
sar questa finamira ha la direcziun
ch’il diever da nossa pagina www.
funtaunas èn verifitgadas e credi-
blic ils fatgs a moda speditiva ed
da Radiotelevisiun Svizra Ru-
rtr.ch crescha. El mussa er in au-
blas, stuain dentant era nus esser
attractiva. Tranter auter per reali-
(cunt. pag. 2)
mar, ma era sco element per
crear e rinforzar l’identitad da
questa cuminanza culturala e
linguistica.
Gea, quai è davairas ina
da las raschuns ch’ils programs da la SRG SSR han
success e chattan accoglientscha tar noss public:
questa proximitad. Quai è
ina valur dal service public. E sur da quel vegn discussiunà sco anc mai. Per la SSR ina
discussiun impurtanta e bainve-
gnida. Dal reminent ina discussiun che nus faschain mintga di
en nossa lavur pratica cun elavurar ils programs tenor
noss standards da qualitad e d’etica.
Nus pudain guardar enavos sin in onn cun blera
lavur: ultra da la debatta
dal service public ans essan nus er occupads da
la lescha revedida da radio e televisiun e da la situaziun finanziala da nossa interpresa cun
gnar 40 milliuns francs ad onn! Per
Editorial
Bler da mes temp liber passent
jau en il Grischun. Adina danovamain sun jau fascinà da la vivacitad culturala e sociala che
regia en quellas regiuns, particularmain en las rumantschas.
Adina puspè vegn jau pledentà
da glieud che commentescha la
lavur da RTR, mo era quella dals
collegas da SRF. Els punctueschan la necessitad d’in tal med
da communicaziun per s’infur-
las mesiras da spargn instradadas. Questa lavur faschain nus
ponderadamain, transparentamain ed en tutta calma.
La SSR ha sia forza e sia valur:
grazia als buns programs e grazia a sia purschida per la Svizra
quadrilingua.
Jau giavisch a Vus bellas festas
da Nadal e da cor in bun onn
nov!
Roger de Weck,
directur general SRG SSR
2
december 2015 | accents nr. 4
Tar RTR suonda in onn
captivant l’auter
Tgi vegn – tgi mida –
tgi sa scolescha
(cunt. da pag. 1)
exempels per quai ch’ans spetga il
mantscha decidì da dar a partir dal
2016. Ma i vegn a dar anc bler,
Martina Caprez (*1976)
Daniela Derungs (*1988)
2016 dapli paisa e dapli resursas a
bler dapli da scuvrir!
returna a partir dal de-
ha retschet il diplom
la redacziun «multimedia».
cember 2015 en la
«Digital Film & VFX» al
Ed anc quai ...
squadra da las novitads
SAE Institute a Turitg.
... ed al maletg muventà
L’onn 2016 stat il contact cun il
dal Radio Rumantsch.
Video è in medium che chatta fitg
public anc pli ferm en il center.
gronda accoglientscha tar noss
Dad ina vart vulain nus ir a la
Silvana Degonda (*1990)
public. Per quest motiv vulain nus
tschertga da Rumantschas e Ru-
rinforza dal december
en l’avegnir metter a disposiziun
mantschs che n’enconuschan anc
2015 fin l’avust 2016
ina purschida da video pli vasta.
betg la purschida da RTR. Ense-
ils reporters dal Radio
Oramai che las pussaivladads en
men cun nossa societad purtadra,
Rumantsch.
la televisiun èn limitadas faschain
la SRG.R, vulain nus dentant er ir
nus quai sin nossa pagina rtr.ch.
en las regiuns, visitar noss public
Michel Decurtins (*1977)
(*1985) han fatg il MAS (Master of
Cun uschenumnads livestreams –
fidaivel e discutar cun el sur da
daventa a partir dal
Advanced Studies) en «multimedia
emissiuns fatgas per emetter
ses radio, sia televisiun e sias pur-
schaner 2016 produ-
communication» a la HTW Cuira.
online – vulain nus accumpagnar
schidas online. Jau m’allegrel sin
cent da la squadra mul-
anc pli intensivamain quai che
blers bels inscunters. Ussa ma re-
timedia/newsdesk.
curra e passa en nossas regiuns,
sta be pli d’engraziar da cor per la
tranter auter en il sport regiunal.
fidaivladad e Voss sustegn.
Flavio Huonder (*1966)
federals sco tecnicist
Ed a propos sport: natiralmain è
Bellas Festas – speranza en cum-
mida sin l’entschatta
da tun a l’AES (Audio
RTR dal 2016 er al puls dals gieus
pagnia da Radiotelevisiun Svizra
da schaner 2016 en la
Engineering Society).
olimpics da stad, al campiunadi
Rumantscha.
squadra da D+A (docu-
europeic da ballape ed a la Festa
Ladina Heimgartner,
federala da lutga. Quai mo intgins
directura RTR
Gion Hosang (*1979) e Paula Nay
Andrin Kienz (*1990) ha
dumagnà ils examens
mentaziun ed archiv),
resta però cun ina pensum parzial
redactur da las novitads dal Radio
Rumantsch.
Emprender in da l’auter
Isabelle Jaeger (*1968)
Federico Belotti (*1975),
mida sin l’entschatta
Claudia Cathomen
da schaner 2016 en la
(*1968), Gaby Degonda
squadra
(*1969) e Rafael Müller
multimedia/
newsdesk.
(*1978) han retschet il
CAS (Certificate of Advanced Stu-
Valentin Schmed (*1978)
dies) en «lingua, cultura e societad
surpiglia a partir dal
rumantscha» a la Scola auta da pe-
schaner
dagogia dal Grischun.
2016
la
funcziun dal schefproducent.
Cordiala gratulaziun, buna midada
e bun’entschatta.
(rtr) Adina puspè visitan collavuraturas e collavuraturs da RTR autras
chasas da medias per sa scolar e per rimnar experientschas, e savens
survegnin era nus visitadas da schurnalistas e schurnalists che s’interesseschan per nossa lavur. Contacts spezials tgira RTR t.a. cun ils collegas
rumantschs da la RAI en il Tirol dal Sid e cun il BRF, la chasa da medias da
la minoritad tudestga en Belgia. Il november han Sara Frenner RAI
Ladinia (dretg) e Katrin Margraff BRF Belgischer Rundfunk (davos)
guardà durant in’emna davos las culissas da RTR ed era nizzegià la
chaschun per in inscunter cun la directura Ladina Heimgartner.
RTR en l’internet:
www.rtr.ch
3
december 2015 | accents nr. 4
Pasterner-pastizier e tecnicist da radio
En sia vita professiunala ha Cristian Gottschalk lavurà per
dus patruns ed en dus lieus. 29 onns a Sent e 25 onns a
Cuira. Tgi sa tge che spetga el a partir da l’onn proxim, il
mument che la pensiun stat davant porta?
(ea) Ils onns 1990 èn stads ils onns
rientschas cun atgnas furmaziuns
da success dal famus «Alpina Quin-
pitschnas – furmaziuns en il stil
tett» da Sent. Ma da raschun san ils
«Oberkrainer» che giudevan in’affi-
pli paucs ch’il quintet era atgna-
nitad speziala tar il public. Tgi enco-
main in sextet. Il sisavel um ha num
nuscha anc la «Chapella Tschanüff»
Cristian Gottschalk, il pasterner-
ubain l’«Uina Quintett», nua che
pastizier oriund da Ramosch che la-
noss Cristian sunava sper la trum-
vura da quel temp en la Furnaria
betta era l’accordeon? Questas acti-
Pastizeria Benderer a Sent, nua
vitads musicalas, cumbinadas cun
ch’el ha era fatg ses emprendissadi.
l’affinitad per la tecnica, han lura
La passiun, ils hobis dal giuven Nan
manà el sco tecnicist da tun – e sco
– sco el vegn era numnà tar RTR -,
sisavel um – tar l’«Alpina Quintett».
èn la musica e la tecnica.
Ed a partir da quel mument è sia se-
Il team dals tecnicists da RTR d’avant 25 onns. Davos da sanester:
gunda carriera professiunala stada
Giacun Caduff, Cristian Gottschalk, Oscar Flepp e Gerd Rehm. Davant da
preprogrammada.
sanester: Not Franziskus e Pius Paulin.
menzà sco trumbettist. Sunà ha el
Pius aveva auter da far
a Sent e cumenzava la damaun a las
Velo, skis e …
blers onns en la Musica da Sent e
Cristian Gottschalk sa regorda anc
duas cun las preparativas per la
Suenter
durant intgins
bain dal di, cura ch’el è sa preschen-
producziun da paunets, cornets,
Gottschalk ussa puspè la via cun-
onns er en
tà tar il Radio Rumantsch (RR) a
turtas ed autras dultscharias. Quel
traria. La fin da l’onn mida el domicil
quella da
Cuira per ina plazza da tecnicist.
ritmus da lavur ha durà bun sis
e prenda puspè dimora a Ramosch.
Ramosch.
«Chasper Stupan e Theo Haas han
onns, per lura barattar definitiva-
Il 2016 stat el anc a disposiziun a
E betg
beneventà mai e nus avain discutà
main ils cornets cun ils cabels.
RTR cun in pitschen pensum da la-
mancà
da quai e da tschai. Lura han els
han las
clamà Pius Paulin, da lezzas uras il
Trumbetta ed accordeon
La carriera musicala ha Cristian cu-
expe-
25
onns
fa
Cristian
vur per lura sa preparar plaun plau-
Ruis enstagl Rabius
net per il temp da la pensiun. «Jau
tecnicist princi-
Accumpagnar ils moderaturs du-
ma legrel da pudair ir cun velo e cun
pal da l’in-
rant las emissiuns da radio, laschar
skis e da pudair ma fatschentar vi-
terpresa.
ir plattas e DCs ed accumpagnar ils
navant cun la tecnica. Il mument
Damai ch’ins
redacturs, cura che quels fan emis-
n’hai jau dentant betg gì peda da ma
n’aveva betg
siuns directas. Quai èn stadas sias
fatschentar pli en detagl cun la pen-
orientà el da mia
incumbensas principalas. Las emis-
siun e cun la dumonda tge che
visita e ch’el ave-
siuns directas, cun l’auto da repor-
spetga mai en il futur. Quai che ma
va quel mument er
tascha viador en las vischnancas, e
vegn dentant segir a mancar èn ils
survegliar
pli tard lura era las registraziuns da
collegas da lavur ed ils discurs pro-
emissiuns da radio, ha el
musica, quai è la lavur che ha pla-
fessiunals cun els», uschia Cristian
anc
da
betg gì peda per lungs
schì e che plascha anc adina il me-
Gottschalk. Franc e segir ch’el pu-
discurs». Saja sco ch’i
glier a Cristian Gottschalk. Sin in da
dess anc raquintar baininquala epi-
veglia: Cristian ha survegnì
ses emprims viadis ha ses superiur
soda dals ultims 25 onns da lavur
la plazza e cumenzà il 1991 tar il
tramess el a Rabius en Surselva. Da
tar RTR. Onns che han purtà in im-
RR. Ils emprims sis onns ha el
quel temp pudev’ins anc leger sin las
mens svilup tecnic e pretendì blera
fatg en emprima lingia ser-
tavlas sper via ils nums tudestgs da
flexibilitad e gronda prontadad per
vetschs durant la fin d’emna e
las vischnancas. Uschia p.ex. Ruis
novaziuns e midadas da tut gener.
lavurava dasperas anc quasi
enstagl Rueun. E tge capita? Cri-
Per tut quai, per tes engaschament
100% sco pasterner-pastizier
stian sbaglia Ruis cun Rabius, ed il
e per tia modestadad e ser-
a Sent. Quai eran lungs dis da
pedel da la scola da Rueun dovra tut
vetschaivladad na resta a nus nagut
lavur. Uschia capitavi mintga-
sia forza persvasiva per explitgar al
auter che da dir: grazia fitg e resta
tant ch’el lavurava durant il di
tecnicist da l’Engiadina Bassa ch’el
saun e frisch.
a Cuira, fascheva lura il viadi
sa chattia en il lieu sbaglià.
4
Giubileums da
fatschenta
December 2015
december 2015 | accents nr. 4
Otmar Seiler mida da RTR tar
«Schweiz aktuell»
Gerd Rehm – 35 onns
Toni Poltera – 25 onns
Linus Livers – 10 onns
Schaner 2016
Not Franziscus – 25 onns
Bertilla Giossi – 25 onns
Clorinda Tgetgel – 25 onns
Otmar Seiler lavura dapi il 1999 per Radiotelevisiun Svizra
Rumantscha. Entschet ha el sia carriera schurnalistica tar il
Radio Rumantsch. Avant otg onns è el ì tar la Televisiun
Rumantscha. Ussa mida el sin il 1. da favrer 2016 tar SRF,
nua ch’el lavura sco moderatur e redactur per l’emissiun
«Schweiz aktuell».
Benedetto Vigne – 25 onns
istorgias interessantas or da tut ils
chantuns e las regiuns da la
Svizra.»
Ladina
Heimgartner,
directura
RTR: «Cun Otmar Seiler perda RTR
in collavuratur fitg versà e stimà.
Nus gudagnain dentant in ambassadur excellent per la Svizra ru-
Isabella Wieland – 20 onns
(rtr) Otmar Seiler (46), lavura dapi
schun. Ussa ma legrel jau sin il pu-
Chatrina Gaudenz – 5 onns
l’onn 1999 per Radiotelevisiun
blic da «Schweiz aktuell» e sin
Svizra Rumantscha (RTR) a Cuira.
Favrer 2016
Là ha el emprendì il mastergn da
Alice Bertogg – 5 onns
schurnalist: Seiler ha accumpagnà
Rafael Müller – 5 onns
plirs onns audituras ed auditurs dal
mantscha ed il Grischun tar SRF.»
Radio Rumantsch tras la damaun e
Cordiala gratulaziun e grazia
lavurà daspera sco redactur per
fitg per la lavur e la fidaivladad.
differents formats. Il 2007 ha el
midà tar la Televisiun Rumantscha,
Partenzas
l’emprim sco moderatur da las
emissiuns «Telesguard» e «Cuntrasts». Pli tard ha el era lavurà sco
Fin da november 2015
redactur e schurnalist da video e
Chatrina Josty
sco producent tar RTR ed ha manà
tras l’emissiun da discurs «Tavu-
Fin da schaner 2016
lin».
Otmar Seiler
Davent dal 1. da favrer 2016 daventa el successur dad Oliver Bono
Pensiunament
e lavura sco moderatur e redactur
per l’emissiun «Schweiz aktuell» da
SRF. Otmar Seiler è spanegià sin la
Fin da december 2015
nova sfida: «Sur onns hai jau dastgà
Cristian Gottschalk
rapportar per RTR davart las pli differentas fassettas dal chantun Gri-
A partir dal favrer beneventa Otmar Seiler il public da «Schweiz aktuell».
INA PURSCHIDA DIGITALA
CUN VIDEOS ED EMISSIUNS DA LA REGIUN
www.rtr.ch/play
5
december 2015 | accents nr. 4
Anna Serarda Campell, moderatura «Cuntrasts Focus».
Oceana Galmarini, moderatura «Minisguard».
Duas novas moderaturas per la
Televisiun Rumantscha
Anna Serarada Campell da Lavin ed Oceana Galmarini
d’Ardez èn las novas moderaturas da las emissiuns «Cuntrasts Focus» e «Minisguard».
Oceana Galmarini: Cun ina giuria
in’istorgia entira – e quai en var 30
giuvna e fitg sincera. Jau crai che
secundas. Ina dretga sfida per mai.
uffants èn fitg directs e simplamain
Jau hai emprendì gia tar il radio ed
sincers. U ch’i plascha u betg. Crair
ussa era tar la televisiun: kill your
ch’ins haja in simpel public ch’ins po
darlings, dimena stritgar, stritgar,
(bb) Las premieras èn gartegiadas:
Oceana Galmarini: Moderar Mini-
imponar cun in pèr simpels trics fiss
stritgar, stritgar ...
ils 26 da settember ha Oceana Gal-
sguard vul dir per mai colliar las
fallà. I vala la paina da dar tut ed
Oceana Galmarini: La situaziun è
marinì preschentà l’emprima emis-
contribuziuns en in’emissiun da
empruvar da prender ils aspecta-
artifiziala. Quai è oramai uschia. Ed
siun per il public giuven, ed in mais
novitads per uffants. E quai en
turs sin in viadi en auters munds.
uss èsi da star nà e da far sco sche
pli tard, ils 25 d’october, è stada la
moda e maniera autentica, frestga,
premiera per Anna Serarda Cam-
adequata e mintgatant era «fre-
Co è l’emprima moderaziun stada?
cun ina carotta. Esser davant la ca-
pell, è quai gist en il dubel senn dal
cha». Quai è la sfida principala, e
Anna Serarda Campell: Jau sun ma
mera uschia sco quai che jau sun er
pled. Per l’ina la premiera dal nov
quai poss jau emprender tar il Mini-
divertida fitg cun far questa lavur.
uschiglio – quai è impurtant per
format d’emissiun Cuntrasts Focus,
sguard. Jau emprov da m’imaginar
Igl è anc in empruvar or ina pluna –
mai, ma betg simpel.
e per l’autra sia premiera sco mode-
fatschas e speresch che las sur-
da las posiziuns da las cameras, fin
ratura da televisiun. Bernard Be-
vantscheglias sa muventan in zic,
a quellas dals mauns – ma quai è ina
Tge emissiun lessas vus moderar,
arth ha gì mirveglias e vulì savair
perquai ch’ellas èn stuttas, ch’i dat
lavur stimulanta e satisfaschanta.
sche vus pudessas eleger?
dapli da lur motivaziun, da las sfi-
in surrir e che las ureglias cre-
Oceana Galmarini: Il venter plain
Anna Serarda Campell: Definitiva-
das ed emprimas experientschas.
schan, perquai ch’igl è uschè inte-
buna veglia, il chau dentant emple-
main il «Kulturplatz». Interessant
ressant.
nì cun tschient dumondas sco p.ex.:
fiss dentant er in’emissiun sco
Tge ha motivà da preschentar il ma-
jau sunass per exempel clarinetta
sun jau buna da transportar quai
«Kulturzeit» sin 3sat. Ubain lura
gazin Cuntrasts Focus resp. l’emis-
Cun tgi discurris vus il mument che
uschia ch’i arriva tar ils uffants sco
insatge dal tuttafatg auter, sco p.
siun Minisguard?
vus guardais en la camera?
quai che jau hai pensà? La resposta
ex. l’emissiun da discussiun «Club».
Anna Serarda Campell: Il concept da
Anna Serarda Campell: Jau n’hai
è stada per mai: far e giudair! II pli
Oceana Galmarini: In’emissiun, nua
l’emissiun m’ha interessà e persvas.
betg davant egl in adressat concret
gnervusa sun jau stada cun seser
ch’il focus è sin ils umans. Sin per-
Preschentar in tema – in focus – cun
– igl è in visavi abstract che n’exclu-
davant la televisiun e guardar l’e-
sunas enconuschentas e nunenco-
tut ses differents aspects ed access.
da nagin. Jau prend plitost l’istor-
missiun per l’emprima giada sin
nuschentas, persunas che han da
E quai sche pussaivel cun modera-
gia che jau less raquintar sco punct
SRF 1. En quel mument na pos ti mi-
raquintar in’istorgia, persunas che
ziuns che stattan per sasezzas. Pli-
da partenza, sviluppesch ina tenu-
dar nagut pli …
provocheschan, polariseschan e
navant hai jau gì mirveglias co che
ta interna, emprov da tscherner ils
moderar in tal magazin per la tele-
gists pleds e lura simplamain dai!,
Tge è il pli grev vi dal moderar?
visiun funcziuna.
ora cun tut, senza grond tamtam.
Anna Serarda Campell: Da raquintar
ch’èn autenticas.
6
december 2015 | accents nr. 4
Trais novas vuschs per la
moderaziun dal Radio Rumantsch
(rtr) En il team da moderaziun hai dà l’ultim temp differentas midadas. Las novas vuschs - ina da l’Engiadin’Ota,
ina da l’Engiadina Bassa ed ina da la Surselva - sa preschentan persunalmain a las lecturas ed als lecturs dals
Accents.
Impressum
editura : Radiotelevisiun Svizra
­Rumantscha, 7002 Cuira
Ed il mument che questa ediziun
dals Accents arriva tar Vus a chasa,
hai jau gist gì mia premiera sco moderatura dal Radio Rumantsch.
Ivo Orlik (22)
Per mai èsi stà cler che quest job è
Gian-Marco Maissen (22)
plaschair ad uschè blers sco mo
sco fatg per mai: microfons, boxas,
Maissen? «Aber pertgei tschon-
pussaivel. E quai senza vulair esser
musica, glieud, buna luna, diverti-
tschas ti lu romontsch dall’Engiadi-
insatgi auter.
ment – mia vita privata è fitg sume-
na?» Ina dumonda che jau hai gia
glianta a mia vita da lavur. Sco rap-
udì bleras giadas en mia vita. Jau
Ladina Schena-Zanetti (39)
sun creschì si a Puntraschigna, hai
Creschida si ed ida a scola sun jau a
dentant geniturs e ragischs sursil-
Sent. Spert hai jau survegnì gust
vanas, sun fan da sport, electronica
d’emprender d’enconuscher in zi-
e musica.
chel il mund ordaifer il Grischun ed
Suenter la scola primara hai jau fatg
hai cumenzà la scola d’administra-
la matura bilingua a l’Academia En-
ziun a Brig. Terminada quella, è era
giadina a Samedan. Gia lura eri cler
puspè arrivada la melanconia per la
punz hai jau adina gia gì contact
patria ed jau hai lura cumenzà mes
emprendissadi tar la Viafier retica.
Durant ils ultims onns hai jau frequentà la scola spezialisada superiura da turissem a Samedan e
silsuenter lavurà en differents lieus
cun il business musical e cun las dif-
cun differentas incumbensas per il
ferentas fassettas da las medias.
turissem: da Tavau fin a Poschiavo,
Per mai èn il radio, la televisiun e la
da Scuol fin a Cuira. Fin quest onn
rait d’internet in mund famigliar. In
sun jau restada fidaivla al turissem
mund, en il qual jau ma sent fitg
grischun, e l’ultima staziun da lavur
bain.
en quest sectur è stada Grischun
Gia da buobet hai jau adina gì il gia-
per mai che jau veglia far insatge
vacanzas. Ussa sun jau «frestga»
visch da lavurar en il mund medial e
cun medias, radio ubain televisiun –
tar RTR e poss dir che quai che jau
represchentar
in’interpresa
cun
uschia mia visiun. Suenter in onn
mia moda e maniera persunala.
militar hai jau survegnì la pus-
Suenter mes emprendissadi sco
saivladad da cumenzar l’avust 2013
emploià da commerzi hai jau fatg la
sco reporter tar il Radio Rumantsch.
matura professiunala e lavurà da-
E durant quel temp hai jau adina era
speras per Radio Südostschweiz. Là
gì quaidas da moderar, dad esser en
hai jau pudì rimnar bunas expe-
il studio e da divertir, da far buna
rientschas. E lura – suenter mes
luna e d’infurmar la Rumantschia.
21avel anniversari – ma sentiv’jau
Dapi il matg da quest onn dastg jau
finalmain vegl avunda per scriver
ussa far quai. E quai è super! Den-
ina dumonda d’engaschament al
tant stoss jau era dir: moderar n’è
Radio Rumantsch.
gnanc uschè simpel sco quai ch’ins
gremi editorial : Ladina Heimgartner (lh), Erwin Ardüser (ea), Esther
Bigliel ( eb ), Johann Clopath ( jc )
Mia finamira è da far ina modera-
pudess crair ...
hai vesì ed udì fin ussa ma plascha
ziun frestga ed infurmativa. Ed jau
Mintga auditura e mintga auditur
fitg bain. Jau hai profità dad ina fitg
sun adina avert per discurs u novas
ha in auter gust, auters interess
buna introducziun ed era survegnì
ideas, ma sa chapescha era per ina
ubain in auter umor. La gronda sfi-
blers buns tips da las collegas e dals
biera en il temp liber ...
da è quella da chattar ina via per far
collegas dal team da moderaziun.
gremi redacziunal : Patrick Alig
(pa), Erwin Ardüser (ea), Bernard
Bearth ( bb ), Esther Bigliel ( eb ),
Johann Clopath ( jc ), Tamara
Deflorin (td), Armin Gruber ( ag ),
Ladina Heimgartner (lh), Daniel
Wasescha ( dw )
per questa ediziun han era
collavurà : Prisca Bigliel (pb), Ruedi
Bruderer, Ursin Cadisch, Adrian
Camartin, Guadench Dazzi, Roger
de Weck, Tamara Deflorin (td),
Roman Dobler, Livio Foffa,
Romana Ganzoni, Bertilla Giossi,
Isabelle Jäger (IJ), Oscar Knapp,
Marionna Lombriser (ml), GianMarco Maissen, Alexi Monn, Paula
Nay, Ivo Orlik, Petra Rothmund,
Ladina Schena-Zanetti, Michael
Spescha, David Truttmann (dt),
Flavio Tuor (ft)
grafica e cumposiziun : Johann
Clopath
correctorat : Lia Rumantscha
stampa : Somedia Production,
Cuira
datas da publicaziun : 4 giadas
l’onn ( 1-3 / 1-6 / 1-9 / 1-12 )
ediziun : 3’300 exemplars
contact : accents @ rtr.ch,
Radiotelevisiun Svizra
Rumantscha,
Via da Masans 2, 7002 Cuira
tel. 081 255 75 75
Gugent resguardain nus Voss
giavischs per ulteriurs abunaments, midadas d’adressa, euv.
era sin : www.rtr.ch/accents
7
december 2015 | accents nr. 4
500 Forums – finir cur ch’igl è il pli bel
Dapi 10 onns preschenta ed
analisescha il Forum en
moda captivanta fenomens,
svilups e dumondas da la
vita e da nossa societad. Il
schaner 2016 va questa èra
a fin.
Il team da coc che ha
La primavaira 2005 lantscha il Ra-
procurà ils ultims onns
dio Rumantsch cun il Forum ina
per ils Forums dal RR:
nova emissiun. Alternant datti
Adolf Collenberg, Chasper
mintg’emna u ina discussiun actua-
Pult, Chatrina Gaudenz,
la u in’invista en il mund cultural-
Clau Lombriser, Flurin
istoric cun Chasper Pult. Pli tard pon
Filli, Iso Camartin e Philipp
ins lura gudagnar er Iso Camartin
Ramming.
per il Forum. Gia en sia emprima
emissiun skizzescha el cun sia du-
tas en il mund da las operas. L’isto-
gnids vitiers il tandem cun las duas
maticas e da chattar novas persu-
monda: «Tge vul la filosofia?», l’in-
richer Adolf Collenberg va a la
linguistas Anna-Alice Dazzi e Silva-
nas che vulan e san raquintar insa-
tent e l’idea dal nov format: «Filoso-
tschertga da biografias extraordi-
na Derungs ed il tandem istoric cun
tge en questa furma. Mintga bun cu-
fia n’è betg insatge sitg sco resgim,
narias e da process e d’eveniments
Martin Camenisch e Manfred Vera-
desch e mintga toc da success ha ses
ella è insatge divertent, plain sur-
da temps passads, ed il biolog Flurin
guth.
ciclus da vita, e perquai avain nus
praisas. Il daletg da chapir è in bel
Filli sclerescha en sias emissiuns
daletg, da vesair betg mo la sur-
nossa relaziun ed ils connexs cun
Ed ussa?
decis da chalar cun il Forum. Damai
fatscha da las chaussas, mabain da
l’ambient ed ils animals. Fertant che
Il Forum rumpa sapientivamain cun
che las tematicas dal Forum ans
guardar er en la profunditad. Quai è
Chatrina Gaudenz dat sco scienzia-
il mainstream e per part era cun
stattan vinavant a cor empruvain
la passiun da la filosofia.» Quai che
da da religiun in sguard a la convi-
quai che vala oz sco radiofonic.
nus d’integrar ellas en emissiuns
vala per la filosofia è silsuenter era
venza ed a las differentas respostas
L’emissiun viva fermamain dal ca-
existentas u era da concepir novs
la passiun da tut ils auters experts
che religiuns dattan a dumondas da
racter, dal temperament e da l’aura
formats da radio e televisiun e for-
che vegnan vitiers. Pertge a partir
la vita, fa pader Clau Lombriser quai
dal singul redactur che dat sia tem-
mats online.
dal schaner 2007 è il Forum en sia
en moda critica e savens er ironica
pra a la mes’ura. Cunquai che
E per quels sperain nus da pudair
furma actuala emna per emna in
or da l’optica cristiana. Chasper Pult
mintgin è um e dunna dal fatg e sa
profitar er en l’avegnir da l’expe-
punct fix en noss program.
transmetta regularmain sia passiun
pia da tge ch’el u ella discurra, por-
rientscha e la savida da nossas ex-
per il vast mund cultural rumantsch
scha il Forum divertiment intelli-
pertas e da noss experts. Ad els in
30 minutas peda
e Philipp Ramming analisescha du-
gent. A medem temp è il Forum fer-
grond grazia fitg per lur stimuls e
Suenter esser s’occupà da dumon-
mondas actualas da l’educaziun e
mamain collià cun nossas auturas e
las invistas interessantas e rele-
das filosoficas e da la litteratura ans
scolaziun cun buns tips per babs e
noss auturs fidaivels. Igl è sa mussà
vantas.
dat Iso Camartin invistas fascinan-
mammas. Ils ultims dus onns èn ve-
ch’igl è difficil da schlargiar las te-
suenter 10 onns e 500 emissiuns
Guadench Dazzi,
producent Reflexiun RTR
Simona Caminada – nova correspondenta da televisiun SRF en il Grischun
(rtr) Las emprimas experientschas
nua ch’ella fa in praticum tar la «Ta-
la
schurnalisticas ha Simona Camina-
gesschau». A partir da la mesadad
sbildungzentrum MAZ a Lucerna
da (29), ch’è creschida si a Castrisch
dal 2011 è sia vusch d’udir sin las
cun il diplom «Masters of Arts in
en Surselva, fatg tar la gasetta «La
undas da radio SRF. L’emprim sco
Journalism».
Quotidiana». Dal 2007 fin il 2009 è
redactura tar il «Regionaljournal
Simona Caminada retira ses nov
ella engaschada tar RTR, nua ch’ella
Zürich Schaffhausen» e pli tard lura
biro en chasa RTR la stad 2016. Ella
lavura mintgamai durant las vacan-
sco reportra tar SRF3.
daventa successura da Gianluca
zas da semester sco redactura per il
Suenter la matura ha Simona Cami-
Galgani che surpiglia ina nova in-
«Telesguard» da la Televisiun Ru-
nada fatg studis a l’universitad da
mantscha. 2009 mida ella tar SRF
Turitg e Hamburg e terminà il 2012
scolaziun
al
Medienzau-
cumbensa tar l’emissiun «Rund(Foto: SRF-Ueli Christoffel)
schau» da SRF.
8
december 2015 | accents nr. 4
Tschertgà, chattà e visità
Igl avess duvrà pauc, ed jau
fiss turnada da l’Africa dal
Sid cun chavels turchis. En il
Canada è mia chomma
crudada or dal helicopter
durant filmar ed en l’Indonesia avess jau bunamain pers
la charta cun tut il material
da la filmada sut l’aua.
Realisar il project multimedial e crossmedial «Da lunsch
davent – Rumantschs a
l’ester» è stà ina gronda
aventura.
Il project ha cumenzà mez favrer cun
la tschertga da Rumantschas e Rumantschs a l’ester. Durant in entir di
ha RTR emess contribuziuns davart
Dapi prest 30 onns viva e lavura Reto Camichel en l’Africa dal Sid.
il tema emigrar ed ha animà il public
da telefonar en il studio ed annunziar
parents, amis ed enconuschents
Ina greva decisiun
schef d’ina firma che sgola mintga
en il Telesguard ed al Radio Ru-
ch’èn partids en l’ester. Cun buna-
Sche jau avess pudì visitar tut quels
di cun passagiers sur las cascadas
mantsch durant l’emna tematica
main 50 telefons en il studio è l’acziun
che han da raquintar in’istorgia in-
dal Niagara. Sandra Demonti sie-
l’entschatta da november 2015 ed
stada in success e RTR ha organisà in
teressanta, fiss jau stada en viadi
miava gia sco mattetta da l’agen
èn uss online sin www.rtr.ch/dos-
segund di che audituras ed auditurs
almain in onn. La finala hai jau deci-
ressort da vacanzas. Oz è ella pos-
siers. Part dal project è er ina repor-
han pudì telefonar ed annunziar per-
dì da visitar trais persunas che han
sessura d’in ressort cun ina scola da
tascha multimediala. Pia ina repor-
sunas che vivan a l’ester.
realisà lur siemi a l’ester. L’Engiadi-
sfunsar en l’Indonesia.
tascha cun videos, fotografias,
En tut èn 206 Rumantschas e Ru-
nais Reto Camichel ha bain surve-
Cun 15 persunas ha Esther Berther
texts, audios e graficas. Talas re-
mantschs sin la charta mundiala in-
gnì in schoc, cura ch’el è arriva
fatg intervistas al telefon e realisà
portaschas èn stadas il tema da mia
teractiva. Blers n’èn betg ids uschè
avant bunamain 30 onns a Fish
purtrets da Rumantschs ch’èn ids
lavur da diplom en il rom da la sco-
lunsch davent e vivan insanua en
Hoek, ina pitschna citad sper la Ci-
davent, per exempel pervia da
laziun «MAS Multimedia Communi-
l’Europa. Dus dals pajais preferids
tad dal Cap. Lura ha el dentant cu-
l’amur, e che han ristgà insatge tut
cation» a la Scola auta da tecnica ed
dals Rumantschs èn ils Stadis Unids
menzà sia carriera sco coiffeur. Oz
nov a l’ester. Grazia Esther, senza
economia HTW a Cuira. Il project
ed il Canada. I dat dentant era Ru-
dat el curs sin l’entir mund e tutga
tai na fiss quai betg stà pussaivel da
«Da lunsch davent – Rumantschs a
mantschs en lieus pli exotics: en la
tar ils pli chars coiffeurs da l’Africa
realisar il project en questa moda.
l’ester» cuntinuescha l’onn proxim
Caribica e sin las Filippinas per
dal Sid. René Hüssy è ì da Sedrun en
exempel.
il Canada cun l’idea da turnar suen-
Emna tematica tar RTR
Paula Nay, redactura
ter trais onns. Oz è el schefpilot e
Las istorgias èn vegnidas emessas
Televisiun Rumantscha
en ina furma u l’autra.
RTR AVRA PERSPECTIVAS
Abunai las plazzas libras sin www.rtr.ch/plazzas
9
december 2015 | accents nr. 4
RTR als 25avels Dis da litteratura a Domat
L’entschatta da november han gì lieu a Domat ils 25avels
Dis da litteratura. Quels n’èn betg mo insatge per litterats e
magliacudeschs, mabain in lieu per: novellas e currellas,
prelecziuns e translaziuns, auturas e puras, tuns e tunas.
mat ans ha tradì tge ch’è ina petta ru-
ca Overath, che viva dapli otg onns
mantscha u sche er els han gia fatg
a Sent, e da trais da sia amias: Helen
cuntrabanda.
Stricker, Aita Zanetti ed Ida Zisler.
Sco mintg’onn ha Radiotelevisiun
main cun texts, tuns e maletgs da
Svizra Rumantscha (RTR) rapportà
quai ch’è schabegià, vegnì ditg e pre-
n’ha dentant betg mo rapportà dals
tagonistas ha prestà en sia moda e
dals Dis da litteratura. Saja quai cun
schentà durant quests trais dis. Pli-
Dis da litteratura, mabain è era sa
maniera e cun puncts da partenza
contribuziuns en noss programs dal
navant avain nus publitgà extracts
preschentada a Domat cun agens
differents. En il film di p.ex. Angeli-
di sco era cun emissiuns spezialas,
da 14 ovras da la litteratura ru-
puncts da program. Gia tradiziun ha
ca Overath: «Qua in Engiadina n’ha-
cun in Magazin da cultura live da Do-
mantscha en lingua estra: Co tuna il
il «Tavulin litterar» cun Esther
ja chattà üna cuntrada d’incre-
mat u cun ils Cuntrasts da la dumen-
Giacumbert Nau da Leo Tuor per
Krättli, Clà Riatsch e Martin Came-
schantüm, ingiò cha esser estra es
gia saira. Sco element nov ha RTR
arab u ina poesia da Leta Semadeni
nisch ch’è vegnì registrà cun public
üna part da l’esser da chasa.»
concepì per la 25avla ediziun in ritg
per tirc? Il dossier cumpiglia er ina
en sala a Domat. En la medema sala
Las emissiuns e tut ils detagls chat-
dossier sin rtr.ch. Cun quatter fane-
preschentaziun d’auturas e d’auturs
ha gì lieu la dumengia en damaun
tais Vus sin nossa pagina rtr.ch/
stras vegn dà qua in’egliada als Dis
contemporans rumantschs, lur ovras
ina premiera da film. RTR ha pudì
dossiers.
da litteratura sezs sco er a la littera-
e lur premis. E sco quarta fanestra
preschentar il film dad Ivo Zen «Es-
Guadench Dazzi e
tura rumantscha. En furma d’in diari
ina galaria en furma da curts films
ser da chasa – quatter dunnas da
David Truttmann,
ha RTR rapportà online successiva-
cun chaus ed istorgias. Il public a Do-
Sent», in purtret da l’autura Angeli-
producents Reflexiun
In film davart l’esser da chasa, da«Esser estra es üna part da
vart l’amicizia ed il vulair e stuair
l’esser da chasa»
s’integrar en ina cuminanza. Insa-
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
tge che mintgina da las quatter pro-
Il Tavulin litterar dal Radio Rumantsch cun Esther Krättli, Martin
Las quatter dunnas da Sent. Da sanester: Helen Stricker, Angelika
Camenisch e Clà Riatsch.
Overath, Aita Zanetti ed Ida Zisler.
Nov en la butia da RTR
Oh, tge bel è Panama
Mintgatant ston ins far in viadi en pajais esters per chattar ora ch’igl è il pli bel a chasa. Gist
questa experientscha fan il pitschen urs ed il pitschen tigher ch’èn buns amis. I dovra
dentant era curaschi per bandunar lur chasetta cumadaivla che sa chatta sper in flum. Ma
ensemen èn els ferms, ils dus amis, ed uschia po l’aventura cumenzar. E quella cumenza cun
ina chista da lain cun scrit si «Panama» ch’il pitschen tigher chatta in bel di. La chista savura
da bananas. Là nua ch’i savura da bananas, là sto bain esser il pajais da lur siemis.
TOP KIDS
vol. 23
Oh, tge bel è Panama
da Janosch
CHF 19.50 (+ porto e spediziun)
Dapli detagls, l’entira offerta ed empustaziuns sin www.rtr.ch/butia
10
december 2015 | accents nr. 4
Top chors vol. 8: Chor viril Surses
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha preschenta il nov disc
cumpact en la retscha Top chors. El è deditgà al Chor viril
Surses ch’interpretescha cumposiziuns d’Antonín Dvořák e
da Gion Antoni Derungs e chanzuns tenor poesias da Pader
Alexander Lozza.
(rtr) Il portatun è in tagl represchen-
mantscha fitg precisa. Dal matg
tativ da la lavur dals davos 15 onns
flurs cun maioran sur la chanzun
dal dirigent Luzius Hassler che ha
dramatica da la matta dal pestgader
terminà sia lavur cun il Chor viril
che ha pers ses frar en las undas da
la mar, da la charina persa che vegn
Top Chors vol. 8:
Chor viril Surses
tschertgada di e notg, enfin al pasler ardì e la tschuetta èn las tschintg
chanzuns d’amur plainas cun midadas, surpraisas ritmicas ed in colu-
Pretsch da vendita: rit acustic mirveglius. Da questa
CHF 19.50 + spediziun
musica romantica inamuranta cun
Infurmaziuns:
in bellezza tun, da la dramatica ten-
www.rtr.ch/butia
tusa e cundida cun bler umor, dues-
Il DC Top chors vol. 8 è il davos
san las audituras ed ils auditurs ve-
da questa retscha.
gnir pledentads en furma multifara.
L’entira seria dal Top chors vol.
TOP CHORS
vol. 8
Chor viril Surses
dir. Luzius Hassler
Questas duas ovras vegnan accum-
lur bellezza tonala e lur tipics senti-
pagnadas da Franco Mettler al sa-
ments rumantschs-romantics èn
Meditativ, rumantsch e
romantic
xofon. Ultra da quai pon ins tadlar
adattadas, dasper las chanzuns dad
tschintg chanzuns che vegnan da-
Ernst Broechin «Return» e «La ba-
En il segund bloc sa deditgescha il
das fitg darar e che na pudessan en
selgia viglia da Lantsch», en spezial
Surses la stad 2015. En l’emprima
Chor viril Surses ad ovras da Gion
lur expressivitad musicala betg es-
era las cumposiziuns da Hans
part sa deditgescha il chor al ciclus
Antoni Derungs. En sia onur ha il
ser adattadas meglier a la chanzun.
Ludwig
d’Antonín Dvořák «Tschintg chan-
chor preparà las duas ovras sacra-
En la davosa part interpretescha il
d’ena pelegrina» e «L’orma tgi reiva
zuns popularas lituanas per chor vi-
las, meditativas ed impressiunan-
Chor viril Surses chanzuns enconu-
tar Dia» perfetgamain per il chor e
ril». Il conchantadur Mario Jegher
tas per chor viril e saxofon «O salu-
schentas cun pleds da Pader Alex-
la stretga patria.
ha procurà per ina translaziun ru-
taris hostia» ed «Ave, maris stella».
ander Lozza. Cun lur profunditad,
1-8 pon ins retrair tar RTR.
Heinrichs
«L’oraziung
Oh, tge bel èsi stà ...
(rtr) Oh, tge bel èsi stà da realisar
il pitschen urs ed il pitschen tigher
23 producziuns da la seria top kids.
che fan in viadi a Panama. Nus
Dapi il 2007 han RTR e la Lia Ru-
stain mal da stuair far quest pass.
mantscha realisà communabla-
Realisar istorgias per noss pli
main istorgias per uffants. En las
pitschens è stà ina sfida ed ina bel-
istorgias avain nus tramess Rosa
la lavur. Ma nus sperain ch’ils discs
sin in viadi cun ils pirats, nus avain
avant maun fetschian anc blers
laschà striunar la strietta e far Pipi
onns plaschair als uffants ru-
sias lumparias e nus avain laschà
mantschs e giavischain adina pu-
vegnir il Pitschen Prinzi da ses pla-
spè bun divertiment da tadlar las
net giu sin terra per ans mussar il
istorgias!
mund cun auters egls. Ed ussa ter-
Las responsablas per la seria top kids: Karin Kohler, coeditura (Lia
minain nus la seria da top kids cun
Rumantscha) e Claudia Cathomen, producenta (RTR).
11
december 2015 | accents nr. 4
Concert da Nadal en la Televisiun Rumantscha
L’emissiun Cuntrasts dals 20
da december 2015 vegn a
star cumplettamain sut
l’ensaina da Nadal ed il
chant da la romantica.
(dt) Radiotelevisiun Svizra Rumantscha filmescha numnadamain
paucs dis avant Nadal in concert dad
Origen a Landquart. Dapi l’onn 2006
exista il Festival cultural Origen, il
project da success da l’intendant
Giovanni Netzer. Ses engaschament
per Origen ha purtà al Surmiran gia
Ils concerts da Nadal dad
Origen tar RTR
Sut la direcziun da Clau Scherrer concertescha l’Ensemble Vocal Origen puspè en l’ambient spezial da las
Televisiun Rumantscha:
diversas onurificaziuns, tranter au-
december – vegnan ils vaguns da
da RTR sco occasiun per collavurar
dumengia, ils 20 da december, a
ter l’Anè Hans-Reinhardt (2007) u il
tren a stuair far plazza ad ina insce-
cun il festival cultural. Il resultat
las 17:25, en ils Cuntrasts sin SRF 1
Premi da cultura dal chantun Gri-
naziun da glisch e surtut al chor. Sut
vegn ad esser in’emissiun da Cun-
www.rtr.ch:
schun (2012).
la batgetta dal Sursilvan Clau Scher-
trasts cun passaschas or dal concert
rer vegn il public ad udir chant da la
a Landquart, emess ils 20 da decem-
hallas da la Viafier retica a Landquart.
a partir da dumengia, ils 20 da
december
Chant romantic a Landquart
romantica – da Brahms, Rheinber-
ber, damai paucs dis avant Nadal.
Radio Rumantsch:
In punct da program gia bunamain
ger e da Mendelssohn Bartholdy.
L’entir concert è silsuenter era da
gievgia, ils 24 da december, a las
tradiziunal durant l’onn dad Origen
18:15, e venderdi, ils 25 da de-
èn ils concerts da Nadal a Landquart
En ils Cuntrasts e sin rtr.ch
naziun da glisch che vegn a far l’artg
cember, a las 9:03
en las hallas grondas da la Viafier
Origen po festivar il proxim onn ses
da la stgiraglia da l’advent enfin a la
retica. Era quest onn – dals 18-20 da
10avel onn d’existenza. E quai pren-
glisch da la speranza da Nadal.
vesair sin www.rtr.ch – cun in’insce-
Ils novs vischins da Laax
(rtr) Ils ultims mais ha Eligi Derungs, redactur da la Televisiun
Rumantscha, adina puspè visità
cun sia camera il center per requirents d’asil a Laax ch’è vegnì avert
il favrer 2015. Co sa preschenta la
situaziun oz? Co vesa il mintgadi
dals abitants dal Rustico ora e tge
din ils da Laax da lur novs convischins? Curt avant ch’il film è da
vesair en la televisiun han collavuraturs ed abitants dal Rustico fatg
ina visita a RTR (foto).
Guardai ils Cuntrasts dals 27 da december 2015 e dals 3 da schaner 2016
a las 17:25 sin SRF 1.
12
december 2015 | accents nr. 4
In semperverd dapi onns: il pachet
d’advent dal Radio Rumantsch
«Eu d’eira güst’in butia a far cumpritas, cur ch’eu n’ha
survgnü ün telefon da mia vaschina, ch’eu n’haja da telefonar plü svelt pussibel al Radio Rumantsch», di la dunna tut
ord flad al moderatur dal Radio Rumantsch ubain ...
maun a las 06:00, ubain er il suen-
Maria, ti stos immediat telefonar al
termezdi a las 16:40. E lura ston ins
Radio Rumantsch. Ti has gudignau
vegnir sez activ e telefonar entaifer
in pachet da surpresa ...»
10 minutas en il studio.
E sch’ins n’auda betg sez il num en il
In bun temp d’advent giavischa
radio? Alura èsi d’avantatg d’avair
«Jeu durmevel aunc, aber miu colle-
la glisch da chandailas, l’odur da
bunas vischinas, amias u collegas
Livio Foffa, schefmoderatur
ga da lavur ha telefonau e detg
chanella e da biscuits frestgs ubain
da lavur che taidlan radio: «Ueila
Radio Rumantsch
ch’jeu stoppi s’annunziar tiel ra-
il chalender d’advent dals pitschens
dio», di l’um cun vusch anc dormu-
– tar il temp d’advent en Svizra ru-
lenta a la moderatura. Scenas buna-
mantscha. Nus n’avrin dentant betg
main tipicas durant il temp d’ad-
mintga di in isch, mabain in pachet
vent tar il Radio Rumantsch, cura
emplenì cun regals: cudeschs, chan-
ch’i dat mintga di in pachet da sur-
dailas, savuns, barschuns e spun-
praisa.
gias per far wellness, tschigulattas,
Cundiziun: ins sto sez vegnir activ.
gieus da famiglia, insumma tut quai
Da quel mument ch’ins auda l’agen
che fa bain durant quest temp cun
num en il radio han ins numnada-
sias sairas lungas.
main sulettamain 10 minutas temp
dio. Sche quai gartegia è l’agitaziun
La fortuna splunta da la
bun’ura fin la saira
ubain la sien spert davent. En quest
Ma tgi ha atgnamain la schanza da
mument èsi cler ch’ins ha gudagnà
survegnir il pachet? Era quest onn
ina bella surpraisa.
han auditurs ed audituras pudì
da s’annunziar per telefon en il stu-
s’annunziar la fin da november tar
Chandailas, savuns e
tschigulattas
RTR per l’acziun. Quai è numnada-
Rita Uffer, quella giada schefmode-
za da gudagnar. Tut quellas e quels
ratura, ha gì avant passa 10 onns
che s’annunzian n’han dentant anc
l’idea ch’ins pudess far ina sort da
betg gudagnà in pachet. I dovra era
chalender d’advent per nossas au-
fortuna. Cura che l’agen num vegn
dituras e noss auditurs. L’acziun ha
tratg dal moderatur u da la modera-
gì da l’emprim di davent grond re-
tura or dal chapè, ston ins er udir
sun e tutga entant – bunamain sco
quai en il radio. Quai sa esser la da-
main cundiziun per avair la schan-
Descriver bain – avair success cun tschertgar
Ussa duessi esser cler! Documen-
l’archivar tadlar/guardar attenta-
pel da l’Institut Otalpin a Ftan. I dat
descripziun, – mo uschia fa ina de-
tar material d’archiv è nagut auter
main las contribuziuns. El sto cha-
bleras contribuziuns da quel – p.
scripziun insumma senn.
che nudar tge ch’ins ha en l’archiv.
pir il cuntegn da quai ch’el taidla e
ex. tracta ina ils problems finan-
Ed anc meglier èsi, sch’ins po gist
Infurmaziuns da basa sco il titel, la
guarda – cas cun-
zials, in’autra il fatg
tadlar e guardar las contribuziuns
data da la contribuziun e tgi che ha
trari na po el betg
che l’institut vegn
en il medem lieu. Quai ha da far cun
fatg la redacziun na bastan den-
«fular via» cun sia
serrà ed anc in’au-
bancas da datas – ma dapli da quai
tant betg. Impurtant èsi da descri-
descripziun per quel che tschertga
tra ch’el avra proximamain tuttina
ver en detagl il cuntegn da la con-
pli tard insatge. Plitost declerà
sias portas. Questas infurmaziuns
tribuziun. Per pudair far quai sto
cumplitgà? Lain restar tar l’exem-
ston esser nudadas cler e bain en la
1000 segns da l'Archiv
en ils proxims Accents.
Alexi Monn, responsabel d+a
13
december 2015 | accents nr. 4
La vulp ed il prinzi dad Aix
Jau na sun betg ad Aix-enProvence per chatschar
vulps, mabain per
perfecziunar mes franzos,
e tuttina è ina vulp sa
schluitada en il mintgadi da
mes segiurn linguistic.
teress sveglià ed jau cuntinuesch
Mias mirveglias creschan
propi l’emprim che guarda attenta-
mes viadi cun il telefonin en maun
Dapi cura è la vulp en la citad pro-
main las fotografias da mia col-
ed egls sbassads, pronta per foto-
venzala, e tgi è ses patrun ubain sia
patruna? En il biro da turissem emprova il monsieur da scuvrir il misteri via Google. «Non, je ne trouve
rien, mais vous n’êtes pas la permière personne qui demande.» Jau
suond ses cussegl è vom a l’Hôtel
Cummenzà ha tut l’emprim di sin
de Ville. Sin via a la Mairie d’Aix-
via a scola. Traversond la via lada a
grafar la proxima vulp. Suenter
en-Provence trais novas vulps!
lecziun da vulps che dumbra 33
l’ur da la citad veglia chat jau sin il
trais dis èsi cler, sin il tschancun a
Main fritgaivel è l’inscunter cun la
chaus. «Moi j’en ai que cinq.» E sia
passapè il dissegn d’ina vulp, ina
scola hai jau fotografà tuttas. Sche
recepziunista da la Mairie. «Non,
resposta sin mia dumonda, sch’el
creaziun naira, circa 10 centimen-
jau vi cumplettar mia collecziun
enconuschia il dissegnader: «C’est
ters lunga. In pèr pass pli tard la se-
hai num ir novas vias. La tschertga
peut-être un message du Petit
da
ina
Prince», il Pitschen Prinzi che re-
chatscha che maina mai en novs
novas
vulps
daventa
gorda nus al secret da la vulp: «On
quartiers ed a novs inscunters. En
ne voit bien qu’avec le coeur. L’es-
la vischinanza da la dunna che fima
sentiel est invisible pour les yeux».
la cigaretta avant ses isch-chasa
Dapi l’inscunter en la biblioteca ves
hai gist duas vulps. Quella sin sia
jau mintga vulp cun auters egls.
sava saja là dapi l’avrigl, tschella
jamais vu, mais peut-être on vous
gunda ed enturn la chantunada la
saja vegnida questa stad, cura
peut aider à la bibliotèque», gist vi-
Bertilla Giossi, redactura
terza vulp. Il pli tard uss è mess in-
ch’ella era en vacanzas.
savi. L’um giuven al spurtegl è lura
Televisiun Rumantscha
«Neu e mira» - RTR ha producì ina chanzun d’advent e Nadal cun Acavoce
Ils 30 da november ha Radiotelevisiun Svizra rumantscha
(RTR) preschentà ina premiera en il rom da la seria Top Pop
Rumantsch – ina chanzun da Nadal.
stada responsabla per la sminca e per
fugitivs, guerras e terrur engrevge-
ils requisits.La chanzun «Neu e
scha il giavisch da derasar ina
mira», envida da guardar e suandar
sbrinzla da pasch e clerezza cun ina
la glisch da la speranza.
chanzun.»
(rtr) Cun la realisaziun da la chanzun
da pudair realisar in video tar la
Gaby Degonda l’autura dal text: «Tut
Per tadlar e guardar il Top Pop Ru-
da Nadal ha RTR incumbensà la fur-
chanzun sco producziun da pilot,
quai che capita sin il mund, crisas da
mantsch 41 cliccai sin rtr.ch.
maziun Acavoce, il sextet vocal da
quai è stà ina bella surpraisa.»
Domat. E per accentuar la tempra febels dad RTR decidì da porscher al
In videoclip sco regal da
Nadal
public betg mo insatge per las ure-
La direcziun dal project è stada en ils
glias, mabain era insatge per ils egls.
mauns da Flavio Tuor, producent da
Or da questa collavuraziun è naschi-
musica RTR. Chau creativ e coprodu-
da la chanzun «Neu e mira», chanta-
cent dal project è stà il cumponist
da en sursilvan. La melodia è da Fla-
Flavian Gieriet. Ensemen cun il pro-
vian Gieriet e per il text segna Gaby
ducent da la chanzun Lou Zarra da G
Degonda.
cookin`Entertainment dal studio
Flavian Gieriet: «Jau crai ch’i saja
Blue Wonder, che segna era per la re-
reussi fitg bain da stgaffir ina chan-
schia, e cun Roman Schmid, um da
zun cun elements classics e moderns
camera e tecnicist da RTR, èsi reussì
Roman Schmid – l’um da camera da RTR durant la realisaziun dal
adattada al temp d’advent e Nadal.
da stgaffir ina dramaturgia adequata
videoclip cun Acavoce. Da sanester: Flavian Gieriet, Adriano Kollegger,
La culminaziun e natiralmain il fatg
per realisar il video. Annina Schmid è
Maurus Kressig, Agnes Niedermann, Gaby Degonda, André Niedermann.
stiva da la chanzun han ils responsa-
14
december 2015 | accents nr. 4
Impressiuns da la dumengia d'elecziuns
dals 18 d'october 2015
Rutina,
experientscha
e calma lura funcziuni
Concentraziun totala per il team da RTR. Da sanester: Ursin Lechmann, Sabrina
Bundi, Valentin Schmed, Prisca Bundi e Gian Ramming.
Sentupadas en Chasa RTR. Da sanester: Gian Michael (pbd) ed Augustin Beeli, schurnalist anr; Hanspeter Michel (pld) e Leo Koch, anteriur deputà (pds); la «fracziun da la
pld» cun Bruno Claus, Michael Pfäffli e Silvio Zuccolini e la suita da schurnalists che s’interesseschan en spezial per la nova cussegliera naziunala da la pps.
Ils 18-10-2015, dumengia
d’elecziuns per il Parlament
federal: la Chasa RTR è il
center da medias per l’entir
Grischun – ina gia dapli. Ed
ina gia dapli funcziuna tut
sco quai ch’i duess.
TSO, RSI) e dus pugns plain gaset-
l’organisaziun da RTR ha prestà la-
dals rapports e da las intervistas ed
tas rapportan, e tuts vulan avair ils
vur excellenta. Per da questas
analisas al radio fin a l’emissiun dal
victurs, ils perdents ed ils respon-
«chistas» èsi d’avantatg d’avair
Telesguard. Era qua han las forzas
sabels per victoria u sconfitta da-
ina squadra che collavura dapi
rutinadas
vant il microfon, la camera u il bloc
onns: rutina, experientscha e cal-
giugà ina rolla centrala accumpa-
da notizias. E tuts vulan quai uschè
ma èn las valurs che quintan, che
gnond e sustegnend ils novizs.
svelt sco pussaivel e lura anc sin
garanteschan ch’i na dat neginas
uras fixas (las emissiuns da televi-
surpraisas.
PS: ina surpraisa hai lura tuttina
ed
experimentadas
siun ston cumenzar sin la minuta).
La redacziun da RTR ha lavurà
dà: Magdalena Martullo-Blocher è
(rtr) Tschintg chadainas da radio
Per che quai gartegia dovri in’orga-
precis, svelt e bain – davent da
vegnida tschernida cun il terz me-
(RR, RSO, RSI, Regi, RTS), quatter
nisaziun ed ina preparaziun minu-
l’elavuraziun da las datas, l’actua-
glier resultat. Cun quai n’ha nagin
chadainas da televisiun (TR, SRF,
ziusa. La squadra responsabla per
lisaziun permanenta sin rtr.ch,
fatg quint.
Suenter la victoria è avant il discurs en la televisiun: ils dus cussegliers dals stans
Stefan Engler (pcd) e Martin Schmid (pld) en ils mauns da las visagistas da RTR.
(Fotos: J. Clopath)
Apparats da fotografar e cameras èn drizzads sin ils tschintg deputads grischuns en
il Cussegl naziunal: Martin Candinas (pcd), Silva Semadeni (ps), Magdalena MartulloBlocher (pps), Heins Brand (pps) e Duri Campell (pbd).
15
december 2015 | accents nr. 4
Pertge che la Corea dal Sid ed il Giapun
n’èn betg uschè differents da la Svizra
Circa 5 secundas hai jau stuì ponderar, schebain jau duess ir
cun la SRG SSR e per RTR en l’Asia per observar projects
innovativs ed ils trends online en il mund dals meds da
massa.
Sut l’egida d’Adrian Zaugg da la di-
exempel l’interpresa Afreeca TV,
recziun generala è la delegaziun da
ina firma che metta a disposiziun
la SSR stada a Seoul e Tokio per
ina plattafurma da videos a tut tgi
observar co che la Corea dal Sid ed il
che vul. Sumegliant a «Youtube» ha
Giapun promovan l’innovaziun ed
mintgin ses chanal e porscha ses
ils trends en la rait ed en il sectur da
cuntegns. Finanziada vegn la firma
las medias socialas. Gasettas, ra-
cun reclama tradiziunala, però sur-
dios e televisiuns privatas perdan
tut cun contribuziuns dal public. E
lez è pront da pajar. Auter n’èsi betg
La delegaziun da
la SRG SSR
• Adrian Zaugg (direcziun
generala)
da declerar che Afreeca TV investescha ed expandescha vinavant e registrescha adina dapli visitaders,
però era participants. Uschenumnads «broadcasting jockeys» che
vulan far contracts cun els.
• Guy Dessaux (direcziun
generala)
• Thomas Saner (direcziun
generala)
Medias socialas sco furniturs
da novitads
In auter project interessant è
• Thomas Brun (TPC)
Smartnews che n’ha betg la finami-
• Michael Cyriax (SRF)
ra primara da far schurnalissem,
• Milena Folletti (RSI)
mabain da collecziunar en ina
• Serge Gremion (RTS)
«app» per il telefonin las novitads
• Ursin Cadisch (RTR)
las pli relevantas ed interessantas.
Tgi fa lura la selecziun? In program
cun in’entira seria da reglas rimna e
abunents ed inserents, ed era las
valitescha las novitads ch’il public
unitads d’interpresa da la SSR ston
parta sur las medias socialas. Sa
La skyline da la metropola giapunaisa Tokio cun ses passa nov milliuns
cumbatter. La finamira principala
chapescha ch’els n’han betg tradì
abitants.
da noss viadi è stà d’identifitgar ils
tut. Però funcziunescha l’app uschè
trends, chattar ideas e – tut tenor –
bain, ch’els han dacurt sviluppà ina
kilometers en l’ost han adina dapli
Seoul sco a Tokio èsi normal ch’ins
schizunt partenaris.
versiun per e dal mund englais. In-
persunas in telefonin ed al dovran
fotografescha la tschaina e metta la
teressant è era che las chasas editu-
per s’infurmar. En la Corea dal Sid
foto en las medias socialas.
Il public fa ses program
ras ed ils emetturs da televisiun
ed en il Giapun è quest svilup pli
Ussa pudess ins dir: «Quant trist po-
Sper visitas en firmas grondas sco
gronds finanzieschan ed investe-
avanzà che tar nus. Concret: i dat en
mai è quai da traffitgar cun il telefo-
Sony e Samsung, però er instituts
schan en Smartnews.
quels pajais dapli telefonins che
nin, sch’ins va a mangiar cun amis.»
persunas. Era tar nus ves’ins ed
Però era: «Quant fascinant è quai da
da las universitads a Tokio e Seoul,
Differenzas e
communabladads
aud’ins adina dapli telefonins en bi-
pudair mangiar e discutar il medem
conuscher era firmas pitschnas e
ros, bus, trens e per las vias – en
mument cun amis u fragliuns che sa
projects novs.
Cler pon ins dir ch’i dat bleras diffe-
mauns da creschids e d’uffants.
chattan tut insanua auter sin il
Pliras firmas investeschan en il pu-
renzas tranter la Svizra, la Corea
Qua sco là èsi da constatar in boom
mund.»
blic sco producent (engl.: «user ge-
dal Sid ed il Giapun. Però, i dat era
da tut quai che pertutga emissiuns e
Ursin Cadisch,
nerated content»). A Seoul datti per
bler communabel. Qua sco era 9’000
quizs cun il tema nutriment. E tant a
producent Newsdesk RTR
avain nus dastgà emprender d’en-
16
december 2015 | accents nr. 4
Swiss Live Talents Awards
Ils 14 da november ha gì lieu a Berna il final da la concurrenza Swiss Live Talents Awards. La Svizra rumantscha è
stada represchentada cun Pascal Gamboni.
(ft) L’idea da Swiss Live Talents è da
La giuria ha gì l’incumbensa d’ele-
promover musicistas e musicists
ger per siat categorias il victur or da
anc betg tant enconuschents e da
mintgamai tschintg nominads. Ils
porscher ina plattafurma per sa
nominads eran gia vegnids se-
profilar e sa preschentar sin palcs
lecziunads la primavaira d’ina giu-
naziunals ed internaziunals. Per
ria naziunala. Il victur da la catego-
quest motiv vegn guardà principal-
ria «Best Emerging Talent» è vegnì
main sin l’element «live-perfor-
eruì pir la fin da la saira dal final. Ils
mance» e betg sulettamain sin la
nominads da questa categoria han
qualitad musicala. Per vegnir da
numnadamain dastgà concertar
en sia categoria n’hai displa-
punts naziunalas ed internaziuna-
suttastritgar l’impurtanza da quest
live ed uschia procurar per il rom
schaivlamain betg tanschì. Era per
las. Avair contacts u vegnir sin gli-
factur han ils organisaturs clamà
musical.
ils segunds grischuns, ils giuvens da
stas da responsabels da festivals e
From Kid, che han dastgà concertar
critichers da musica è impurtant.
per la giuria 24 chaus da la scena da
Pascal Gamboni, nominà en la categoria «lingua naziunala».
Nagins premis per il
Grischun
live per la categoria «Best Emerging
Interprets pon derasar bler pli
persunas d’impurtanza internaziu-
Talent» n’hai dà nagin premi.
tgunsch lur musica ad in vast public
nala. Preschent èn stads differents
Era la Svizra rumantscha è stada
L’award è ì al dj Flexfab da Neu-
cun pudair sa preschentar sin palcs
redacturs da magazins da musica
represchentada tar quest event. La
châtel.
da festivals.
sco era persunas responsablas per il
giuria naziunala aveva nominà
Per la scena da musica svizra èsi da
Dapli infurmaziuns:
program musical da fitg gronds fe-
Pascal Gamboni en la categoria
sperar ch’i saja reussì als organisa-
www.swisslivetalents.ch
stivals.
«lingua naziunala». Per gudagnar
turs da bajegiar cun quest event
musica naziunala, ma cunzunt era
La concurrenza
in café cun...
per 23nadal
gievgia, ils 29-12-2015
09:00 –12:00
ustaria alpina, salouf
RTR envida ad in café da cumpagnia
e rimna donaziuns per l’acziun 23Nadal.
Co ha la nova moderatura dal Radio
Rumantsch num?
¢ Oceana Galmarini
¢ Ladina Schena
Premis:
1 bon da cumpra en la valur da CHF 100.– sponsurà dal Lanquart
Fashion Outlet
Tramettai la resposta fin il 1. da favrer 2016 a:
[email protected] ubain a
RTR Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
Accents
Via da Masans 2
7002 Cuira
Marionna Lombriser
sa legra da Vossa visita.
www.rtr.ch
¢ Simona Caminada
Ils victurs da la davosa concurrenza:
Esther Cavegn-Blumenthal, Vella
Maria Gadient-Cadonau, Cuira
17
december 2015 | accents nr. 4
L’orchester dal HCD cun il
violinist Petteri Nummelin
Sfegliain in pau en ils
cudeschs d’istorgia. Nus
scrivain l’onn 1997. Arno
del Curto ha gist surpiglià la
batgetta sco trenader da
l’equipa grischuna.
Gia en l’emprima stagiun cun
il violinist Nummelin en il cader è il club da hockey da Tavau vegnì fin en il final dal
campiunadi svizzer.
A chatscha dal tricot
Il «maestro» Del Curto è vi da
furmar ina nova equipa. Il
HCD duai puspè daventar ina
da las meglras equipas da
hockey en Svizra. Gia avant
che Del Curto arriva a Tavau,
ha il HCD engaschà ils giuvens giugaders talentads
Mark Streit, Ivo Rüthemann,
Reto e Jan von Arx. Suenter
l’emprima stagiun cun Del
Curto engascha il HCD anc
Michel Riesen, Sandy Jeannin e Sandro Rizzi. A Tavau
manca ussa sulettamain in
giugader ester da classa, in
che ha il potenzial da diriger
– ensemen cun Del Curto –
l’orchester dal HCD. Per Del
Curto èsi cler ch’el dovra in
violinist cun il dun da giugar
spert, cun in bun egl per il
gieu offensiv e cun l’affinitad da far gols.
In violinist per il HCD
La schelta croda spert sin
Petteri Nummelin. Suenter
ses titel da campiun mundial
daventa il giugader finlandais tar Västra Frölunda en
Svezia in giugader anc pli
madir. Del Curto telefona
cun Nummelin e declera al
defensur sia visiun d’in hockey spert, nua che l’entira
equipa dat enavant e nua che
er ils defensurs giogan ina
rolla fitg activa en l’attatga.
Del Curto empermetta a
Nummelin bler temp da preschientscha sin il glatsch ed
ina rolla centrala en ses orchester.
Il violinist Nummelin (er enconuschent per sunar la gìa
cun il bastun suenter mintga
gol) na studegia betg ditg. El
accepta l’offerta, ed uschia
cumenza sia carriera excepziunala tar il HCD, la carriera
d’in giugader da classa ch’ins
na vesa da raschun betg pli
uschè spert sin noss glatschs.
Il gieu da Nummelin ha fascinà mai. El ma regurdava a
Ron Wilson, il defensur american che ha festivà cun il
HCD ils onns 1980 dus titels
da campiun. Era Wilson giugava a moda fitg offensiva
ed er el è stà in fitg bun tiragols. Nummelin ha fascinà
mai uschè fitg che jau vuleva
per tut pretsch ses tricot.
Mintga giada che jau aveva
da far intervistas cun el, dumandava jau el pervia da ses
tricot, e mintga giada scheva
el: let’s see ...lascha guardar... Quest gieu avain nus
cuntinuà durant emnas. Fin
quel di ch’el è vegnì cun ina
tastga per mai. Ina tastga
cun en in da ses tricots. In
tricot ch’el aveva purtà sez,
in original! Dapi lura è il HCD
er in pau mia equipa, e
mintga giada che jau ves il
grond logo dal HCD sin il tricot dals giugaders ma regorda quel al temp che Petteri
Nummelin fascheva part da
l’equipa. In temp, nua ch’il
HCD ha puspè cumenzà a
crescher ad ina gronda equipa da hockey en Svizra.
Roman Dobler,
redactur sport RTR
18
december 2015 | accents nr. 4
Kim ed Alessia preparan las dumondas per l’intervista.
Kim durant l’intervista cun Martina Werro.
(Foto: Alessia)
Kim ed Alessia sco schurnalistas tar RTR
(pb) Durant il «Di naziunal dal futur»
guardà davos las culissas da radio e
Ils collegas, la cumpignia e la lavur
gnir a luvrar, beiber in caffè, suen-
han 12 scolaras e scolars da la 5. e 6.
televisiun, mabain era fatg intervi-
plain fetg bein ad ella.
ter ir ad ina sesida, paterlar sur dil di
classa visità ils 12 da november la
stas e scrit quest text:
Ses hobis ein cuorer ed esser ella
e mussar las lavurs a siu schef.
Chasa RTR a Cuira. Tranter ils giuve-
A nus ha l’intervesta cun Martina
natira.
Ad ella plai ei buca aschi bein vid la
nils ch’èn vegnids da Breil, Dardin,
Werro plaschiu bein.
Ella leva vegnir en mia vegliadetgna
lavur, cura ch’ins sto telefonar ad
Morissen, Cuira e Tschiertschen èn
Ella ei ina redactura dalla televi-
scolasta.
enzatgi e quel pren buca giu il tele-
era stadas Kim Deragisch da Sedrun
siun.
Sia famiglia ed ils collegas han su-
fon.
ed Alessia Blumenthal da Falera. Du-
Ella ha luvrau avon la lavur tier RTR
steniu ella sin siu liung viadi.
rant lur di tar RTR n’han ellas betg mo
sco scolasta.
In tipic di tier RTR ei per ella da ve-
Uorsin, Seraina e Roman
Igl è ina bella sonda suentermezdi d’atun e las vias da Cuira
èn plain glieud che giauda ils radis da sulegl, guarda vitrinas
e fa sias cumpras. Ma insatge è auter che uschiglio.
(td) Pli datiers dal kino Apollo che
(Uorsin) e Laurin Michael (Roman)
jau vegn e pli fitg hai jau il sentiment
traglischan d’ina ureglia a l’autra e
che stars da Hollywood sajan a Cui-
dattan bleras intervistas a las me-
ra. Avant il kino gira bler. Grond e
dias. Ad els han las scenas cun ils
pitschen, giuven e vegl sa discurra e
animals plaschì fitg bain. Ma il pli
sa legra. Sper mai stat in giuven tu-
fitg sa legran els ussa da vesair lur
rist. El para da betg chapir il mund e
collegas da film. Ils ultims mais èn
dumonda mai tut gnervus: «Sie, was
els numnadamain daventads amis,
Rutinada sco in profi respunda Julia Jecker a las dumondas da Chatrina
ist hier genau los? Welcher Star wird
quasi ina pitschna famiglia.
Josty, redactura da la Televisiun Rumantscha.
film «Uorsin». Oz ha numnadamain
Il tarpun cotschen da Cuira
main. Igl è propi in public fitg ma-
da Hollywood. E co ha il film pla-
lieu la premiera mundiala dal film.
Il temp passa, e curt suenter chami-
schadà. Prominenza da l’entira
schì? Jau na raquint nagut, pertge
erwartet?» Natiralmain ils stars dal
nan ils emprims prominents sur il
Svizra è vegnida a la premiera, fitg
ch’i renda propi dad ir a guardar las
Ils uffants èn ils stars
tarpun cotschen. Ils auturs e produ-
blers schizunt cun lur famiglias,
aventuras d’Uorsin, Seraina e Ro-
Ils trais pitschens acturs Julia Je-
cents giaudan l’attenziun dals foto-
cun lur uffants. Ins pudess propi
man en il kino. Jau As giavisch gia
cker (Seraina), Jonas Hartmann
grafs e da las medias. Auters plitost
crair dad esser en il mund glamurus
ussa bun divertiment.
19
december 2015 | accents nr. 4
Hei chills, meinsa a sgurtegiar in pier*?
Betg temair, la cunterdumonda «hä?» n’è nagina
vargugna. Quai è la cumbinaziun da dus slangs, da quel
dals teenies rumantschs dad
oz e dals cools Mustetgels (ils
da Mustér) dad ina giada. E
pertge betg trametter precis
in da quels pleds a RTR sco
pled rumantsch 2015? Quel
tschertga RTR numnadamain ils 16 da december –
ensemen cun Vus tuttas e
tuts che avais gust da
participar.
(IJ) Pia na faschai betg linlogn (signifitga «sa laschar temp per far in-
guistas per s’avischinar al fenomen
bient dad in lieu d’interess), quotes
cudeschs da la LR, in abunament da
satge» ed è il pled rumantsch 2014)
che tuttas e tuts enconuschan da lur
(curtas respostas da partenaris
La Quotidiana ubain in iPad da RTR.
e tramettai Voss pleds preferids en
mintgadi. «Slang» – curt e bain e
d’intervista) e totalas (purtrets che
Gia ussa pudais Vus inoltrar las pro-
la cursa. Il «raffader» (Abzocker) ha
betg en il slang da linguists – è la
dattan la survista dad in lieu u dad
postas sin la pagina d’internet
fatg avant dus onns la cursa, «ar-
furma da s’exprimer specifica dad
in’acziun).
www.rtr.ch u per posta a
suc» (Schuhlöffel) è stà il pled 2012
ina gruppa determinada.
Da tut quai rapportan il Radio
RTR
Rumantsch e la pagina d’internet
«Pled rumantsch 2015»
Via da Masans 2
e l’onn 2011 han las Rumantschas
ed ils Rumantschs votà ensemen
Inoltrai Vossas propostas
rtr.ch
cun
Apunta ils chatschaders che discur-
tscherna la giuria da tut ils pleds
(blödeln).
ran da gabler (furtget – ina furma da
ch’il public ha annunzià fin ils 16 da
E tge, himmelina (Himmel-nomol,
cornas da la selvaschina) e bruch
december a las 12:00 IL pled ru-
*) Hei chills, (uei, patgific) meinsa a
Tarasp, onns 1970) ha quai da far
(dasch – romin ch’ils chatschaders
mantsch 2015. Tgenin che quai
sgurtegiar (en il gieu da troccas si-
cun slang, As dumandais Vus ussa
mettan en la bucca da l’animal
vegn ad esser vegn tradì a las 17.30
gnifitga «sgurtegiar» prender da-
forsa. Sper la tschertga dal #rtr-
schluppettà u vi da lur atgna ve-
sin ils chanals da RTR. Gudagnar na
vent ina charta da troccas ad in au-
pled15 sa deditgescha il team da
stgadira sco ina sort da lieunga vi-
po betg mo in pled, ma er il public –
ter giugader ed intgins giuvens da
l’acziun a la tematica «slang». Las
suala), ils giuvens che chillan (far e
tranter tut quellas e quels che pro-
Mustér eran s’inamurads en il pled e
redacturas da RTR discurran cun
star patgific) u ils schurnalists che
ponan in pled tira RTR la sort. La
duvravan quel per tut, apunta, era
giuven e vegl, chatschaders e lin-
fan ambi (registrar il tun da l’am-
victura u il victur gudogna in bon da
per ir a baiver ina biera).
la
giuria
per
«tgutglar»
l’entir
di.
METRO: scuvri la SRG SSR!
Tge è l’incumbensa da la SRG SSR? Tge signifitgescha service
Suentermezdi
7002 Cuira
Metro
Stratégie
Strategiaet
e finamiras
objectifs
Incumbensa e dretg
public? Tgi definescha ils cuntegns dal program? Pertge survegn la
SRG SSR daners da taxas? Las respostas a questas ed a bleras
autras dumondas chattais Vus sin la plattafurma METRO.
Conturn
Contexte
Express
Express
METRO As intermediescha ina savida cumpacta sin tschintg
Professionnalisme
Professiunalitad eetqualitad
qualité
differentas lingias - da l’incumbensa, la strategia, il conturn e la
Organisation
Organisaziunet
e structura
structure
qualitad da la purschida fin a l’organisaziun e la structura da la
SRG SSR.Visitai la pagina metro.srgssr.ch
20
december 2015 | accents nr. 4
Ina stad aventurusa cun la politbox
Sis mais sin viadi, 19 fermadas cun il bus dapertut en
Svizra, inscunters impressiunants cun giuvnas e giuvens
che s’engaschan da tut cor per lur ideas e lur ideals. Quai è
stà il project politbox da la SRG SSR.
Infurmar a moda directa e nuncon-
connexs e mussà che politica per-
venziunala in public giuven davart
tutga in e scadin.
la politica svizra. Quai è stada la finamira da la politbox. Ina finamira
Giuventetgna activa
ambiziusa ed a l’entschatta er in
Il viadi cun la politbox m’ha mussà
pau abstracta. Mo nus – in’equipa
che la Svizra è in pajais en movi-
giuvna da schurnalistas e schurna-
ment.
lists da tut las unitads da la SRG SSR
Jau hai entupà in’entira rotscha
– avain bainspert chattà la dretga
giuvnas e giuvens da tut las regiuns
furma da lavurar, infurmar ed in-
da la Svizra che s’engaschan per lur
teragir cun il public.
ideas ed interess.
Cun noss campader essan nus ids
Per exempel il rappunz Black Tiger
Nua cumpras ti tia vestgadira? – Cun telefonin e microfon datiers al
tar las giuvnas ed ils giuvens, avain
da Basilea. Cun ses texts fa el attent
mund da la giuventetgna.
fatg 19 emissiuns live sin festivals e
als problems da la generaziun
plazzas amez la citad. Nus essan
giuvna. Ubain ils dus activists dal
viagiads tras la Svizra ed avain
chantun da Friburg che mussan als
filmà intervistas cun noss telefo-
scolars da la 9avla classa co che
nins, avain fatg retschertgas cun la
quai funcziuna cun ir a l’urna.
quiz-app, avain creà ina communi-
E betg d’emblidar las giuvnas ed ils
ty sin social media, dumandà pled e
giuvens da Basilea che s’engaschan
fatg dals responsabels, explitgà ils
per ina vita nocturna viva e multifara, e cunter il fatg che adina dapli locals da notg ston serrar lur portas
Acziun
speziAlA
pervia da prescripziuns cunter la
essAs Anc
A lA tschertgA
d’in regAl?
co fissi cun
in disc cumpAct
dA rtr?
profitAi e
cumprAi 3 per 2
da sviluppar in format innovativ e
Dapli sin rtr.ch/butia
Valaivel enfin ils 31-12-2015
canera e plans da quartier.
Tge faschais Vus per mantegnair attractiva la vita nocturna? – Quai ha
Il project ha muventà
Adrian Camartin vulì savair da Gui Morin, il president da la regenza da
politbox ha mussà ch’igl è pussaivel
Basilea-Citad.
multilingual che cuntanscha la giuventetgna. In format che ha inizià
discussiuns e che ha motivà giuvnas
e giuvens da s’engaschar per lur interess. E quest engaschament è fitg
impurtant. El è il benzin che fa girar
il motor da la democrazia. In motor
che sto restar en moviment per porscher perspectivas en noss pajais.
politbox ha procurà che quest motor gira cun nov schlantsch.
Adrian Camartin, redactur
Bassa/Chasa federala
Engaschament è il motor da la democrazia! – Inscunter cun las giuvnas
ed ils giuvens dal project «72 uras» a Visp (VS).
21
december 2015 | accents nr. 4
RTR digital – il svilup cuntinuescha
Avant passa in onn ha RTR lantschà Play RTR cun sia purschida da videos. Dapi intgins mais èsi era pussaivel da tadlar las
emissiuns da radio. E l’entschatta dal 2016 suonda RTR+.
vant permanentamain, uschia che
ch’il distribuider da la rait da cabel
Vus disponis adina da la pli nova
ubain da l’internet lascha tras il si-
versiun.
gnal per quella purschida. Cun satellit funcziuna quai, dentant betg
differents menus, tschertgar emis-
Vus duvrais ina televisiun
«smart»
cun DVB-T. RTR+ è accessibel en il
(bb) Play RTR porscha tut las emissiuns da la Televisiun Rumantscha,
siuns tenor data, definir Voss fa-
RTR+ è ina purschida sumeglianta
2016.
ils videos da la redacziun da Batta-
vurits, telechargiar ils pli novs vi-
al teletext, dentant pli vasta, pli
porta ed exclusivamain era videos
deos u ils videos guardads il pli sa-
multifara ed animada cun videos,
che RTR producescha mo per la
vens e tschertgar en il menu da las
fotografias e texts. Cun cliccar sin
RTR+ sa basa sin la tecnologia
rait. Igl è pussaivel da navigar en
emissiuns A – Z. Uss èn agiuntadas
il buttun cotschen dal telecumond
da HbbTV, in standard tecnic
era las contribuziuns ed emissiuns
da la televisiun cumpara in menu,
ch’è derasà en l’entira Europa e
decurs da l’emprim quartal dal
da radio – sco per exempel la Ma-
nua ch’ins chatta las emissiuns ed
che vegn era nizzegià da las sta-
Qua pudais Vus telechargiar
rella, il Profil, il Magazin da cultura
ils videos da RTR, ils livestreams,
ziuns da televisiun 3sat, ARD,
Play RTR sco app per tablets e
ed era las emissiuns da musica sco
las ultimas novitads e l’aura en
arte, BR, kabel eins, KiKa, mdr,
telefonins:
l’Artg
l’Instrumentala
furma grafica. L’access è pussaivel
NDR, n-tv, ORF, Pro Sieben,
Per telefonins Android: Google
ubain il Soundcheck. Plinavant pu-
sur ils chanals da televisiun da
RTL, Sat.1, SWR, VOX, ZDF sco
Play Store
dais Vus era tadlar il program dal
SRF, RSI e RTS. Tut quai ch’i dovra
era d’emetturs tematics sco Eu-
Per iPhones: Apple App Store
Radio Rumantsch en directa sin il
è in apparat da televisiun «smart»
rosport,
Dapli sin www.rtr.ch/play
telefonin ubain sin il tablet. L’app
ed ina buna lingia d’internet collia-
weltTV.
Play RTR vegn sviluppada vina-
da cun la televisiun. Premissa è
musical,
Euronews
u
Kino-
In barat sur cunfins
«Nus essan arrivads»! Quai
è il cuntegn d’in curt SMS la
damaun baud a las 06.00,
da gievgia, ils 23 da settember 2015. Nus, quai èn Dite,
Călin ed Andrei da la
Telvizinuea Română (TVR).
la». Els èn vegnids a Cuira per in barat d’experientscha, per guardar co
che nus lavurain tar RTR. Els èn
conscients che las premissas da lavurar e producir en ils dus lieus Timisoara e Cuira na pon betg vegnir
cumparadas. Tuttina: tant en il Grischun sco en Rumenia fan ins televisiun cun ils meds che stattan gist
La directura dal post da program da
Timisoara
da
la
a disposiziun.
Televizinuea
Română (TVR), il directur tecnic ed
In pass enavant
il responsabel da las emissiuns per
Dapi intgins dis vegn uss er emess
minoritads en il vest da la Rumenia
ina part dal program da la TVR a
èn arrivads a chasa. Ed era jau sun
Timișoara en il format 16:9, e quai
A chaschun da la surdada dal material tecnic en Chasa RTR a Cuira.
cuntent ch’il lung viadi da return è ì
grazia a la Televisiun Rumantscha.
Da sanester: Pius Paulin RTR, Corsin Gadola RTR, Ladina Heimgartner,
bain – malgrà controllas stentusas ,
RTR ha pudì surlaschar als collegas
directura RTR, Călin Orăviţan TVR, Dietlinde Dinesz, directura TVR
uras da spetga al dazi e lungs 1250
differents apparats tecnics ch’èn
Timişoara, Bertilla Giossi RTR, Ruedi Bruderer RTR, Andrei Boroşovici
km sin vias en l’Austria e l’Ungaria.
vegnids remplazzads tar nus suen-
TVR.
Trais dis èn els stads tar nus sin vi-
ter che la SRG SSR ha cumenzà a
sita, meglier ditg sin cuntravisita,
producir mo pli en HD. A Timișoara
ha gidà cun plaschair ils amis en
la Televisiun Rumantscha? Jau
quai suenter che nus avevan parti-
pussibilitescha questa infrastruc-
Rumenia. «Nus essan arrivads!» ha
fatsch quai navidas ...
cipà il december da l’onn passà en
tura ussa dentant da far emprovas e
uschia per ils collegas da la TVR anc
Rumenia a lur seminari per «Mi-
da far in emprim pass per introducir
ina segunda significaziun. As re-
Ruedi Bruderer, redactur
noritățile etnice și presa audivizua-
era tar els il nov format 16:9. RTR
gurdais Vus anc dal format 4:3 tar
Televisiun Rumantscha
22
Charn-selvaschina
– ina giada in zic
auter
december 2015 | accents nr. 4
Fortuna tar la chatscha – fortuna tar RTR
(rtr) Durant las trais emnas da
chatscha ha Radiotelevisiun Svizra
Rumantscha puspè tschertgà la
preda da chatscha. 20 differents
animals èn vegnids annunziads da
chatschadurs, da lur confamigliars
u da lur amis. Gievgia, il 1. d’october
2015, ha Armando Janett, guardia
chatscha da Tinizong, tratg la sort
tranter tut las predas annunziadas.
Gudagnà ha quest onn Michael Moser da Zignau cun ses chavriel
lantschet ch’el ha sajettà ils 5 da
settember a Patrus sper Zignau. El
gudogna la patenta da chatscha per
Ursin Lechmann, redactur RTR,
integrescha era la pratica en sias
reportaschas.
l’onn 2016 en la valita da passa 700
Da sanester: Gabriel Casutt, Banca Raiffeisen Surselva, Michael Moser,
francs, sponsurada da la Banca
victur da la concurrenza e Marionna Lombriser, moderatura dal Radio
Raiffeisen Surselva.
Rumantsch.
Nov spot da kino per RTR
(rtr) Dapi il december è la chasa da
s’annunziar per ina plazza en nossa
Dapli davart las plazzas tar RTR:
(rtr) Il temp da chatscha è er il temp
medias RTR preschenta en ils kinos
chasa da medias.
www.rtr.ch/plazzas
da mangiar charn-selvaschina. E
dal Grischun cun in nov spot. En il
E dal rest: savevas Vus ch’ins chatta
Guardai il nov spot da RTR:
tar questa charn tutga era la garni-
center stattan las collavuraturas ed
en las trais partiziuns program, tec-
tura bain enconuschenta: ils bizo-
ils collavuraturs. Tgi sa preschenta
nica e gestiun commerziala var 30
chels, il giabus cotschen ed ils ma-
davant la camera, tgi en il stadion
differentas professiuns?
runs. Ins po però er esser creativ da
da ballape, tgi per ladin e tgi per sur-
cuschinar charn-selvaschina.
silvan.
Lavurar tar RTR
Mathias Cavegn, in giuven cuschi-
RTR porscha plazzas da lavur ch’èn
RTR porscha cundiziuns da lavur
nier da Sedrun, ha preparà charn-
uschè variadas sco ses programs. Il
attractivas en in’interpresa moder-
selvaschina per RTR. Entrecôte da
spot duai animar da s’interessar e
na ed innovativa.
chavriel e filet da tschierv, vitiers
differenta garnitura sco buglia da
patats dultschs e puré d’arveglia.
Ina spaisa che n’è betg mo in daletg
per la bucca, mabain er in plaschair
per l’egl.
Ils detagls chattais Vus qua:
Nova experientscha per Eligi Derungs, redactur TR: per ina giada davant e betg davos la camera.
23
december 2015 | accents nr. 4
Buns contacts valan bler
«Nus astgein buc emblidar da far ina fotografia pils proxims
Accents», di Bertilla strusch che nus, Bertilla, Roman ed jau,
essan arrivads ils 23 d’october a Tegernsee en Baviera.
«Nus savessen far ina en dirndl e
blic raquintain nus da nossa lavur,
caultschas da curom sco la glieud
dal rumantsch ed era da nossa idea
cheu en Baviera». Cun quest’idea
da la fotografia cun dirndl e
giain nus a guardar l’emprim film.
chautschas da tgirom.
Igl è «Dal Magic Wood al Action
La dunna che venda turtas durant la
Wood», in da trais films da la Televi-
pausa enconuscha insatgi che ven-
siun Rumantscha ch’èn vegnids
da dirndls. Nus duajan ir en la
mussads al Festival internaziunal
«Trachtenstube» e dumandar suen-
dal film da muntogna (Arnold Rauch:
ter la dunna Matz, e nus duajan dir
Gigants – 5 bostgs monumentals en
ch’ella tramettia nus. Ditg e fatg.
il Grischun; Petra Rothmund: Dal
L’auter di stain nus en la butia da
Magic Wood al Action Wood; Bertilla
dirndls. En maun il bloc da notizias,
Giossi: mellen 6).
sin il qual nus avain nudà il num da
nossa infurmanta e quel da la dunna
Sco da far film: da l’idea
al dirndl
Matz. In’ura pli tard – suenter insa-
Igl è in festival survesaivel. Var 100
è quasi stà sco en nossa lavur dal
films da l’entir mund vegnan mus-
mintgadi: in’idea ed il contact cun la
sads. La glieud vegn per guardar e
glieud maina savens al resultat, al
per discussiunar. Il plaschair è
product final. Ed a propos idea: quel-
grond, sche l’autura u l’autur dal
la na vegn betg – sco quai che Vus
film è preschent. In visitader vul
pudessas pensar – da las duas dun-
schizunt in autogram da Bertilla.
nas. Na na! Roman ha gì la bun’idea.
Quai suenter ch’el ha guardà ses film
Petra Rothmund, redactura
Petra Rothmund, Bertilla Giossi e Roman Schmid sa sentan bain en ils
mellen 6. En la discussiun cun il pu-
Televisiun Rumantscha
costums da la Baviera.
quantas risadas – il fotoshooting. Igl
Instanza da recurs da radio e televisiun (UBI) a Cuira
(rtr) A chaschun da sia dieta da lavur a Cuira ha l’UBI era visità la
chasa da medias rumantscha e sa
laschà infurmar da la directura e dal
schefredactur davart la lavur quotidiana da RTR.
Da sanestra a dretga: Vincent
Augustin, Reto Schlatter, Pierre
Rieder, Carine Egger Scholl, Roger
Blum (president UBI), Ilaria
Tassini Jung, Paolo Caratti,
Claudia Schoch Zeller, Suaznne
Pasquier Rossier, Chaterine
Müller, Réjane Chassot, Christiana
Wenninger e da RTR Gian Ramming e Ladina Heimgartner.
24
december 2015 | accents nr. 4
L’anghelin da Nadal: la vardad
gut, pos schizunt far in selfie cun
Jau hai avert la porta, e là steva in
Jau guardava cun bucca
averta!
tipin en pagliettas che tschiccava
- Rassista! Quai raquint jau a la cu-
lur da 1000 francs, activain nus Pe-
pulvra, punctual sco la Retica.
in kaugummi:
missiun!
riscope e ti pos ir a spass cun l’an-
Sch’ins vegniva en da porta u
- Halli-hallo, jau sun l’anghelin da
- Ma jau na sun betg rassista.
ghelin da trend 2015 si per giassa e
sch’ins fascheva glisch ils 25 da
Nadal.
- Cler che ti es rassista – ed omofo-
ta preschentar live sin Twitter e sin
december, lura scappava el dalun-
- Tge, ti es l’anghelin da Nadal? Ina
ba e per la chatscha speziala! Tra-
autras medias socialas. E sche ti
ga sut il letg u steva murquiet sin
bella pulenta, ti vegns ad esser
diziunalista! Reacziunara! Jau hai
n’has nagut: sufl’en pigna!
curuna sper l’ediziun integrala da
dals Zeugen Jehovas e
precis vesì tge egls che ti
- Tge trid anghelin che ti es!
stiropor, il 1987 steva el tar Tol-
vuls vender pomada.
has fatg, ti n’acceptas betg
- Jau na sun betg qua per tractar
stoi, il 1995 tar Agatha Christie.
- Na, jau sun vegnì tscher-
mai ed era betg ch’i n’è
dumondas esteticas. It’s the eco-
Quest stoda anghelin! Mai na
nì sco model da trend 2015
betg ils 25 da december,
nomy, stupid!
tschiffav’ins el. Sulettamain in pèr
tar ina show da casting,
sco fin oz, dapi l’onn dal
chavelins d’aur sper Krieg und
2000 persunas da test han
cüc fin il Sankt Nimmer-
Frieden u Tod auf dem Nil cumpro-
participà al voting, ti igno-
lein. Ma ussa basta! Nagi-
vavan ch’el aveva fatg sia lavur,
ranta. Aus dem Weg!
na fantasia, questas vegli-
Romana Ganzoni è naschida1967 a
quels eran loms e bler pli fins che
- Aha, biling es ti er anc.
nas! Crais ti forsa schizunt vi da
Scuol. Fin il 2013 lavura ella sco sco-
quels ch’ins cumprava tar «Manu-
- Biling, bisexual, sursilvan only, RG
l’anghelin? Absolut? La vardad è,
lasta da scola media e dapi lura sa de-
factum» (Die guten Dinge, es gibt
only, trans, coro mix, cun ina nona
chara mia: tut è relativ. Ed ussa nà
ditgescha ella cumplettamain al scri-
sie noch). Zaidlinas celestialas or
naira, tut tge che ti vuls, jau sun l’an-
cun ils regals!
ver. Ella abitescha cun sia famiglia a
da la manufactura dals apostels.
ghelin da trend on demand, il pro-
- Ma pertge? Ti es bain quel che
Schlarigna.
Dapi che jau ma regord era l’an-
passà las indesch. Gling-glong.
ghelin da Nadal furber sco las
vulps dal Hyde Park, svelt sco la
mai. Sch’ils regals surpassan la va-
Romana Ganzoni
duct da la convergenza tranter
vegn cun ils regals?
Il text «L’anghelin da Nadal: la var-
Quest onn era tut auter
tschiel e terra, cun in zichel dapli
- Na, ussa betg pli. Nà cun tut!
dad» ha Romana Ganzoni scrit exclu-
L’anghelin ha scalinà mardi la da-
terra per cumenzar. Igl è da prender
Sch’els han ina valur da dapli che
sivamain per las lecturas ed ils lec-
maun, ils 17 da november, tschintg
resguard sin ils consuments.
500 francs, n’has ti da temair na-
turs dals Accents.
2 x Nadal – parter e
far plaschair
Dals 24 da december 2015 fin ils 9 da schaner 2016 rimnan
la SRG SSR, la Crusch Cotschna Svizra e la Posta Svizra per
2 x Nadal. Gia per la 19avla giada porscha l’acziun caritativa la pussaivladad da parter e da far plaschair.
2 x Nadal rimna mangiativas che na van betg en mal, products d’igiena,
termagls, urden da papetaria u chalzers novs per uffants.
(ml) Ils regals reparta la Crusch
sperain sin blers pachets per 2 x
Cotschna ad instituziuns che s’en-
Nadal!En la rait sin www.rtr.ch datti
gaschan per persunas basegnusas
tut las infurmaziuns en connex cun
en Bielorussia, Bosnia-Erzegovina,
l’acziun caritativa 2 x Nadal e l’in-
Moldavia ed en Bulgaria. La mesa-
strucziun co regalar in pachet digi-
dad da las donaziuns resta en Svizra
tal. Cun Vossas donaziuns cumpra
Ils 29 da december 2015 en l’ustaria Alpina a Salouf
e va a persunas che han pauc. Ils pa-
la Crusch Cotschna il material
Ils 7 da schaner 2016 en l’Ustria dalla Posta a Vella
chets trametta la posta gratuita-
d’agid en ils pajais da l’Europa Orien-
Mintgamai tranter las 9:00 e las 12:00 pon las audituras ed ils auditurs
main a la Crusch Cotschna a Wa-
tala e po sustegnair uschia l’econo-
purtar sperasvi lur regals, per exempel in pac farina, ina buttiglia ieli,
bern.
mia dals pajais respectivs e spar-
ina stgatla raviolis, crema, schampo u colurs e gieus per ils uffants.
Nus ans allegrain da las visitas e
gnar custs da transport.
Era quest onn envida RTR ad «In café cun
Marionna Lombriser per 2 x Nadal»
25
december 2015 | accents nr. 4
En memoria
Votaziuns federalas 2015 – rapports
da RTR equilibrads ed objectivs
A chaschun da la sesida dals 11 da november è il cussegl dal
public SRG.R (CP SRG.R) s’occupà cun ils rapports da
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha davart las votaziuns
federalas 2015 ed ils bulletins da novitads.
SRG.R plinavant da l’opiniun che la
scolaziun e furmaziun dals collavuraturs en ils secturs da la lingua e
dal discurrer meritia attenziun
speziala.
En ses rapport fa la cumissiun ina
taporta» ha fatg intervistas fre-
Perspectiva
bilantscha fitg positiva da las con-
stgas e luccas e preschentà uschia
A chaschun da la seduta dal favrer
tribuziuns realisadas avant las vo-
las candidatas ed ils candidats da
2016 s’occupa il CP SRG.R cun las
taziuns federalas. Ils rapports èn
las partidas giuvnas. Il CP SRG.R
emissiuns da musica «Las Perlas»,
stads equilibrads ed objectivs. Me-
beneventass dentant, sch’ils cha-
«Soundcheck» e «La Classica».
demamain persvadì han las emis-
nals da social media vegnissan op-
Quests programs vegnan emess
siuns durant la dumengia da vota-
timads ed integrads anc pli fitg. Ul-
mintgamai il venderdi, la sonda e la
ziun dals 18 d’october. L’offerta da
tra da quai è il project «politbox»
dumengia tranter las 19:00 e las
RTR è stada cumpletta e senza con-
vegnì reducì memia fitg sin l’app da
20:00 en il Radio Rumantsch.
currenza. En spezial l’offerta online
la SSR, ed uschia è l’offerta supple-
Augustin Beeli è sa retratg sco com-
(rtr) L’ediziun stampada da las
mentara fitg multifara vegnida in
member dal CP SRG.R per la fin dal
ovras belletristicas da Gion De-
pau a la curta. Cumpareglià cun las
2015. Sia successura ubain ses suc-
emissiuns «Wahlfart» e «Wähler
cessur vegn elegì a chaschun da la
gesucht» da SRF èn las singulas
radunanza generala da la SRG SSR
Gion Deplazes
(*1918 - †2015)
plazes, ch’è mort ils 8 d’october
Termins 2016
2015 en la vegliadetgna da passa
97 onns, cumpiglia 14 toms cun
Venderdi, ils 20-05-2016
emissiuns da RTR stadas plitost
Svizra Rumantscha ils 21 da matg
var 5’000 paginas. Gion Deplazes
«Da cumpagnia» a Cuira
tradiziunalas e pli pauc innovati-
2016 a Cuira.
ha realisà contribuziuns e gieus
vas. Per finir po vegnir constatà che
Michael Spescha,
auditivs per il Radio Rumantsch e
Sonda, ils 21-05-2016
l’offerta da RTR è stada fitg exten-
president CP SRG.R
translatà e commentà films per la
Radunanza generala SRG.R a
dida e quasi cumpletta.
Televisiun Rumantscha. Sin fun-
Cuira
Bulletins da novitads dal
Radio Rumantsch
dament da ses romans èn vegnids
realisads ils films «Flurs da
glatsch» (1979), «Levzas petras»
cun il dossier spezial è stada deta-
Il cussegl dal public SRG.R ha ultra
(1993) e «Sul cuolm» (1998). El è
gliada e fitg survesaivla. Attenziun
da quai era prendì sut la marella ils
era stà commember da la cumis-
speziala ha RTR era fatg a las
bulletins da novitads dal Radio Ru-
siun da programs da la Cuminan-
atgnadads regiunalas e chantuna-
mantsch areguard lingua, dicziun,
za rumantscha radio e televisiun
las en il Grischun. Quai dentant
preschentaziun e stil. Leger ru-
CRR (1953 – 1984) ed ha repre-
senza tralaschar quai ch’è succedì
mantsch grischun chaschuna fadia
schentà quella en la cumissiun
politicamain en l’ulteriura Svizra.
als pli paucs preschentaders da novitads. Era la pronunzia clera e bain
regiunala da programs da la SRG
Promover dapli ils chanals
da social media
chapibla da la plipart dals pre-
societad purtadra da RTR undrà
Gion Deplazes cun il premi CRR.
La redacziun da giuventetgna «bat-
positiva. Gist tar las novitads è il CP
SSR (1975 – 1988). Il 1968 ha la
schentaders è vegnida valitada sco
Daventa amia da RTR sin
26
december 2015 | accents nr. 4
Il cussegl d’administraziun SRG SRG
sin visita da lavur a Cuira
Ils 23 e 24 da settember
2015 è il cussegl d’administraziun da la SRG SSR (CA)
s’inscuntrà per ina seduta en
la Chasa RTR a Cuira. Il CA
ha profità da l’occasiun per
laschar s’infurmar da la
suprastanza SRG.R davart
las sfidas per la societad
purtadra rumantscha e per
RTR.
Igl è vegnì discutà da la situaziun
speziala da RTR areguard la recrutaziun e la scolaziun da collavuraturas e collavuraturs. Cuntrari a las
unitads d’interpresa da lingua tudestga, taliana e franzosa na po
RTR betg sa servir dad in vast
martgà e sto sez furmar sia equipa.
Era las sfidas da RTR che producescha sias emissiuns en ina lingua
Da sanester: Duri Blumenthal (vicepresident SRG.R), Beat Schneider (secretari general SRG SSR), Ulrich Gygi
minoritara èn stadas tema da di-
(CA SRG SSR), Jean-François Roth (CA SRG SSR), Ladina Heimgartner (directura RTR), Mariano Tschuor
scussiun. Grazia a RTR èn vegnidas
(manadar da project SRG.R dieta naziunala), Oscar Knapp (president SRG.R), Donat Nay (suprastanza SRG.R),
«construidas punts» tranter ils
Lucy Küng (CA SRG SSR), Gion Cola (suprastanza SRG.R), Martin Jäger (president da la regenza dal chantun
idioms e las culturas. Medemamain
Grischun), Hans Lauri (CA SRG SSR), Viktor Baumeler (president a.i. SRG SSR), Luigi Pedrazzini (CA SRG SSR),
è la gronda contribuziun da RTR
Urs Cadruvi (secretari general LR), Vitus Dermont (president dal Cussegl grond), Roger de Weck (directur
per il svilup da la lingua – p.ex. cun
general SRG SSR), Urs Marti (president da la citad da Cuira).
crear novs terms e novas expressiuns – vegnida preschentada als
commembers dal CA.
da la pagina d’internet e dal portal
sin il vectur linear cun las emis-
ina tschaina communabla cun las
In messadi impurtant da la supra-
«Play RTR». Ed almain uschè im-
siuns da televisiun Telesguard e
instanzas politicas localas e chan-
stanza SRG.R al CA da la SSR è sta-
purtanta è era stada la constata-
Cuntrasts.
tunalas (guarda foto).
da l’impurtanza dal svilup futur da
ziun ch’ins na sto betg sacrifitgar
Cun la finamira da tgirar contacts
tut ils vecturs da RTR – er il svilup
en favur da l’offerta online l’offerta
ha il CA envidà suenter la seduta ad
Oscar Knapp, president SRG.R
27
december 2015 | accents nr. 4
La dieta naziunala SRG SSR a Cuira
Ils 25 da settember ha Oscar Knapp, il president da la SRG
SSR Svizra Rumantscha (SRG.R), pudì beneventar a Cuira
var 200 participantas e participants da l’emprima dieta
naziunala che ha gì lieu sut il patrunadi da la SRG.R.
fitg a nus – tant pli ch’in spot da
emissiuns da l’actualitad dal di, de-
RTR porta il titel «local, regiunal,
battas, documentaziuns) han ils
internaziunal». Era sch’ins po te-
chauredacturs da la SSR – tranter
nor il referent senz’auter metter en
els era Gian Ramming da RTR – illu-
dumonda tschertas purschidas da
strà quant enavant che la SSR
program, è la SSR ina part impur(srg.r) Ultra da las commembras e
Offerta fundamentala
tanta da la diversitad mediala en
dals commembers da las differen-
Il referat da basa è vegnì preschen-
Svizra, ed uschia in’offerta funda-
tas uniuns purtadras da la SSR èn
tà da Walter Thurnherr, secretari
mentala per ina democrazia che
era stads preschents a la dieta nu-
general dal Departament federal
duai funcziunar.
merus giasts – tranter quels Martin
per ambient, traffic, energia e com-
Jäger, il president da la regenza dal
municaziun DATEC.
chantun Grischun, e Vitus Dermont, il president dal Cussegl
La SRG SSR sin visita
tar la Lia Rumantscha
Ils participants da l’entira Svizra
ch’èn arrivads a Cuira il di avant
Auter che tar ils servetschs da la
Resuns da l’ester ed
exempels concrets
posta, da la telecommunicaziun
Da l’ester han Martin Schulz, il pre-
trads en Chasa Rumantscha. Da
grond.
ubain dal traffic public saja il servi-
sident dal Parlament europeic, e
cumpagnia cun la Lia Ru-
Il tema da la dieta è stada la contri-
ce public da las medias electronicas
Sonja Mikich, schefredactura dal
mantscha ha la SRG.R beneven-
buziun da la SSR a la democrazia: è
sco la SSR pli grev da mesirar, ha
WDR (Westdeutscher Rundfunk),
tà gievgia, ils 24 da settember,
la SSR capabla d’infurmar da ma-
manegià Thurnherr. La SSR na pos-
participà a la dieta. Tant il messadi
var tschuncanta persunas ad
niera objectiva, senza influenzar il
sia betg vegnir transfurmada en in
da video da Martin Schulz sco era
ina orientaziun davart la lavur
public, uschia che quel po far in’o-
simpel furnitur da cuntegns sco
l’intervenziun da Sonja Mikich èn
da la LR e la situaziun da la quar-
piniun subjectiva e persunala?
quai che tscherts pretendan. Las
stads fitg infurmativs ed instruc-
ta lingua naziunala en general.
Tgenina è la plivalur da la SSR, e
contribuziuns localas e regiunalas
tivs, surtut perquai che tuts dus
Grazia fitg a la LR ed a ses secre-
dovri propi quella instituziun? È
èn centralas per il DATEC per ch’il
han era ludà la lavur da la SSR.
tari general Urs Cadruvi per l’o-
ella abla d’ademplir las pretensiuns
public possia furmar sia opiniun.
Cun agid d’exempels concrets dals
spitalitad ed a Rezia Ladina Peer
dal Cussegl federal?
Sco represchentants da la SRG.R ha
programs (emissiuns d’elecziuns e
per sias producziuns musicalas.
quella constataziun plaschì zunt
da votaziuns, project «politbox»,
la dieta naziunala èn s’inscun-
resguarda cun success sia rolla da
mediatura tranter process democratics ed il public.
Represchentants da la societad
purtadra da la SSR – tranter auter
era Beatrice Baselgia da la SRG.R –
han lura approfundà las enconuschientschas ed identifitgà las
mancanzas ed ils ristgs pertutgant
las pretensiuns envers la SSR.
Ina resumaziun da la dieta è vegnida da Roger de Weck, directur general da la SSR.
A Mariano Tschuor, il responsabel
dal project, ed a sias gidantras
Claudia Ulibari ed Anna Maria Ratti
engraziain nus er en quest lieu per
lur grond engaschament. La dieta
naziunala 2015 ch’è vegnida moderada cun bravura dad Isabella
Wieland è stada in success.
Tut ils detagls da la dieta sin
Discussiun al podium cun ils chauredacturs da la SRG SSR. Da sanester: Gianreto Ceschi RSI, Gian Ramming
RTR, Lis Borner Radio SRF, Casper Selg, mainadiscussiun, Olivier Cajeux RTS e Tristan Brenn TV SRF.
www.srgssr.ch
la davosa
En il biro persunal da Corina Casanova
(dt) I dat probablamain paucas cameras che astgan filmar en ils biros
en il tract vest da la Chasa federala,
per esser exact, en la Chanzlia federala, e per esser anc pli exact, en il
biro da la chanceliera federala Corina Casanova. La squadra da la Televisiun Rumantscha ha gì quest privilegi. Per l’emissiun «Cuntrasts Discurs», emessa ils 29 da november
2015 sin SRF 1, ha il moderatur Rico
Valär numnadamain pudì visitar
Corina Casanova en ses biro da
chanceliera ch’ella vegn a bandunar
la fin da quest onn. Ed el ha discurrì
cun ella davart ils gusts e frusts dals
davos otg onns e davart ses plans
per l’avegnir.
L’emissiun
«Cuntrasts
Discurs»
dals 29 da november 2015 è da vesair sin rtr.ch ubain sin Play RTR.
Rico Valär e Corina Casanova durant lur discurs en il biro persunal da la chanceliera federala.
Char Livio Chistell
Curt avant las elecziuns federalas ha
ina partida politica fatg in
song da reclama – in toc da rap ch’
è entrà en la parada da hits
svizra. Per RTR ina sfida: tenor
lescha na dastgain nus betg
far reclama per partidas politicas –
las emnas avant las
elecziuns èn spezialmain delicatas.
Nus avain pia decidì d’emetter be in curt extract da quella chanzu
n, in’uschenumnada «prova
auditiva». Sco moderatur da la Pa
rada da hits has ti gì
l’incumbensa da moderar questa situ
aziun speziala. Era sche la
Parada da hits da RTR è in’emis
siun divertenta, has ti dà
scleriment a moda curta, clera e pro
fessiunala.
Lavur da medias è creativa e diverte
nta. Fitg buna lavur da medias è creativa, divertenta e s’orien
tescha parallelamain als pli
auts princips professiunals dal schurn
alissem. Magari fan
pitschens detagls – sco ina curta mod
eraziun – la gronda
differenza.
Quai has ti, char Livio, demonstrà
. Grazia fitg!
Ladina
Quai giavischa la
redacziun dals Accents
a tut sias lecturas
e ses lecturs.
Signur
Livio Chistell
Stagiari battaporta RTR
Via da Masans 2
7002 Cuira
Nus ans legrain d’era
pudair infurmar il 2016
da quai che capita en
la chasa da medias RTR.
Avais Vus dumondas, resuns
e propostas en connex cun ils
Accents, RTR, la SRG SSR ubain
l’organisaziun purtadra SRG.R?
Contactai nus sin l’adressa
dad e-mail [email protected].